Afrikaners

Hierdie artikel handel oor die groep mense. Vir inligting oor die beesras, sien Afrikanerbees.

Afrikaners
Totale bevolking:	3 300 000+
Belangrike bevolkings  in:	Suid-Afrika, Namibië, Swaziland en voorheen Zimbabwe. Immigrasie: VK, Nieu-Seeland en Australie.
Taal:	Afrikaans
Geloofsoortuiging:	Christene (Protestante)
Verwante etniese groepe:	Nederlanders en Vlaminge. Ook Kleurlinge, (Rehoboth) Basters, Griekwas, Engelse, Duitsers, Franse.

Meestal word na Afrikaners verwys as blanke mense wat in Suidelike-Afrika woon en wat Afrikaans as moedertaal gebruik. In die verlede is ook eienskappe met Afrikanerskap in verband gebring, soos volkstrots, morele standaarde, taaltrots, en 'n affiniteit met die geskiedenis van die Afrikaner en die Boererepublieke soos die Zuid-Afrikaanse Republiek en die Republiek van die Oranje-Vrystaat, asook die Kaapkolonie.

Die Afrikaners het in die verlede na hulself verwys as Hollandssprekendes, die Hollandssprekende bevolking of Hollandssprekende Afrikaners. Voor 1925 was byna altyd na die Afrikaners verwys as Hollandssprekende Afrikaners, want in die tyd is ook soms verwys na Engelssprekende Afrikaners. Tussen 1925 en die Tweede Wêreldoorlog is nog dikwels na die Afrikaners verwys as Hollandssprekende Afrikaners. Na die Tweede Wêreldoorlog het die term Afrikaanssprekende Afrikaner skering en inslag gevind. Vandag word slegs na Afrikaners verwys.

Oorsprong van die woord

Volgens oorlewering is die woord die eerste keer in 1707 deur ene Hendrick Bibault geüiter in sy uitspraak "Ik ben een afrikander!". Hy het egter bedoel dat hy "van Afrika" is en homself nie meer as 'n Europeër beskou nie. Teen die middel van die negentiende eeu word die woord egter meestal gebruik om na blanke Afrikaans-sprekendes te verwys.

Voorouers

Die tradisionele beskouing is dat die oorgrote meerderheid blanke Afrikaners van Duitse, Franse, Nederlandse en Vlaamse afkoms is, hoewel heelwat immigrante uit Brittanje en ander Europese lande binne enkele geslagte verafrikaans het en dus ook as Afrikaners gereken sou kon word.

Die meeste Afrikaners is afstammelinge van ongeveer 40 000 Afrikaners wat in die agtiende eeu in die ou Kaapkolonie ontstaan het as Vryburgers van die Verenige Oos-Indiese Maatskappy (VOC). Daar word soms na die Afrikaners verwys as die "blanke stam van Afrika". Sedert die 18de eeu het ondertrouery met menigte immigrante na Suid-Afrika plaasgevind, insluitend Engelse, Skotte, Iere, Duitsers en Portugese.

Afrikaners en Boere

Daar word soms na blanke Afrikaners verwys as Boere, hoewel dit in enkele kringe 'n afbrekende benaming is omdat dit deur sommige mense met Apartheid geassosieer word. Die woord Boere is 'n verwysing na die feit dat die inwoners van die Boere-republieke uit die negentiende eeu hoofsaaklik landbouers was. Die meeste blanke Afrikaans-sprekendes is egter nie meer landbouers nie en woon in stede en dorpe, waar hul kultuur baie in gemeen het met dié van Engelssprekende blanke Suid-Afrikaners.

Afrikaners en Afrikaanses

Vanweë die assosiasie van die woord Afrikaner met ras, word die woord soms afgewissel met woorde Afrikaanse, Afrikaans-spreker en Afrikaans-sprekende om na enige Afrikaans-sprekende Suid-Afrikaner (ongeag sy kleur) te verwys. Afrikaanses is 'n verwysing na almal wat Afrikaans praat, terwyl Afrikaners na 'n etniese groepering binne die taalgemeenskap is. Hierdie etniese identiteit word versterk deur 'n gemeenskaplike historiese en christelike wêreldbeskouing. Mense wat verskil van hierdie wêreldbeskouing verkies gewoonlik ook om nie as Afrikaner gesien te word nie.

Taal

Die Afrikaners het sedert 1652 Nederlands as kultuurtaal gebruik, maar verskillende Afrikaanse dialekte as omgangstaal gebruik. In 1925 is Afrikaans grondwetlik aan Nederlands gelykgestel, wat beteken het dat Afrikaans amptelike status verkry het. Die grondwet van 1961 het Afrikaans erken as amptelike taal naas Engels, maar in 'n subklousule is bepaal dat by Afrikaans ook Nederlands bedoel word. In die grondwet van 1983 is slegs Afrikaans en Engels as amptelike tale erken.

Letterkunde

Die Afrikaanse letterkunde is deur 'n ryk verskeidenheid van Afrikaners opgebou oor 'n eeu en is een van die rykste in Afrika.

Musiek

'n Groot verskeidenheid musiek is al deur Afrikaners gekomponeer. Daar is ook tradisionele Boeremusiek en -danse (Volkspele)wat deur toegewyde geesdriftiges in tradisionele drag beoefen word. Hedendaags is ligte Afrikaanse musiek en toenemend Afrikaanse rock gewild onder oud en jonk. Afrikaans word bykans in elke genre gebruik: Vanaf populêre musiek (byvoorbeeld Kurt Darren) tot rock (byvoorbeeld Johannes Kerkorrel), punk (byvoorbeeld Fokofpolisiekar), industriële musiek (byvoorbeeld Battery9), en metal (byvoorbeeld K.O.B.U.S.!).

Geskiedenis en tradisie

Afrikaners deel 'n geskiedenis en tradisie wat strek vanaf die stigting van 'n verversingstasie deur Jan van Riebeeck in 1652, die Groot Trek, die Tweede Vryheidsoorlog en Republiekwording verteenwoordig.

Kookkuns

Afrikaners beskik oor 'n eie kookkuns wat as Boerekos bekend staan Die kookvorm het ontwikkel vanuit Europese kooktradisies, gepaardgaande met plaaslike bestanddele, kulturele vermengings en nuutskeppings. Braaivleis hou in die buitelug is 'n universele gewoonte wat deur alle Afrikaners wêreldwyd beoefen word.

Godsdiens

In die verlede was die meeste Afrikaners gereformeerde Christene met 'n teologiese tradisie wat vanuit die drie Susterkerke ontwikkel het. Hierdie tradisie is egter besig om te verdwyn en sommige Afrikaners is besig om te verengels en/of oor te skakel na Charismatiese kerke. In toenemende mate word Afrikaners ook ateïste. Enkele individue hang ander godsdienste aan soos Boeddhisme en Islam. Konserwatiewe Afrikaners beskou egter die Calvinistiese wêreldbeskouing as 'n integrale deel van die Afrikaneridentiteit, en sommiges erken nie nie-Christene as deel van die volk nie.

In 1838 is 'n Gelofte met God gesluit toe die Voortrekkers uitwissing in die oë gestaar het deur 'n oormag Zoeloes onder Dingaan. Op 16 Desember, 1838, het die Voortrekkers die Zoeloe magte verslaan by die slag van Bloedrivier. Volgens die Gelofte erken die Voortrekkers dat hulle dit nie uit eie krag sou kon doen nie, en word die dag tot vandag to nog herdenk met eredienste. Sedert 1994 is daar 'n groter wordende bewustheid onder Afrikaners om die Gelofte in stand te hou, en Geloftedienste by te woon.

Sport

Afrikaners beoefen 'n verskeidenheid sportsoorte, maar deur hul geskiedenis het hulle veral uitgeblink in atletiek, boks, swem en rugby. Hedendaags het fietsry, motorresies, krieket en gholf as sporte bygekom waarin Afrikaners gedy.

Argitektuur en meubels

In die vroeë dae van die Kaap het Afrikaners 'n unieke Kaaps-Hollandse boustyl ontwikkel, en daarmee saam meubels van stinkhout en geelhout aangekoop of vervaardig. In die meer onlangse tyd was daar die Pretoriase skool van argitektuur wat ná die Tweede Wêreldoorlog 'n inheemse modernistiese argitektuur geskep het. Baie voorbeelde hiervan is in die Pretoriase middestad te vinde. Van die mooiste moderne woonhuise in Suid-Afrika is deur Afrikaner-argitekte soos Gawie Fagan, Louis Louw, Achilles Apostollelis en Sam Pellisier ontwerp. Die nuutste argitektoniese neiging wat veral in die noorde van Suid-Afrika ontstaan het en algaande suid uitgebrei het, is die bou van "Boere-Toskaanse" huise, oftewel huise met 'n verlangse Italiaanse karakter. Hedendaagse meubelment is in lyn met goedkoper Westerse neigings wat leer of nagemaakte leer of lapmeubels insluit.

Kultuur en monumente

Afrikaners het 'n verskeidenheid van monumente in Suid-Afrika opgerig wat hul kultuur-historiese erfenis uitbeeld. Voorbeelde hiervan is die Voortrekkermonument in Pretoria, die Eerste Taalmonument in Burgersdorp, die Afrikaanse Taalmonument in Paarl, die Hugenotemonument in Franschhoek, die Bloedriviermonument naby Newcastle en die Vrouemonument in Bloemfontein.

Skole en universiteite

Afrikaners het die Britse tradisie van uniforms en dissipline oorgeneem en 'n verskeidenheid skole opgebou, feitlik in elke dorp met 'n Afrikanerbevolking in die land. Tot onlangs het die Afrikaanse kultuur in elke skool gebloei, met operettes, toneelspel, voordragte, koorsang, musiek, kunswedstryde, die studie van letterkunde, en ander bedrywighede. Die verengelsing van die samelewing het egter sy tol begin eis, met menige spogskole wat verengels het, dissipline en tradisies wat meer en meer uitsterf en kulturele bedrywighede wat as gevolg van 'n doelbewuste onderwysbeleid deur die huidige regering in Suid-Afrika uitsterf. Baie Afrikaners het begin om ook hul kinders in veral Engelse privaatskole in te skryf.

Afrikaners het egter nie gaan lê nie, en Christelik-Volkseie Onderwys (CVO) Skole dwarsoor die land gestig. Gesamentlik staan die skole bekend as die Beweging vir Christelike Volkseie Onderwys. Die skole volg 'n christelike onderwys plan, onderrig in Afrikaans, en leer nog die volkseie geskiedenis aan die kinders.

Solidariteit het ook begin om Afrikaanse tersiêre onderrig uit te bou met die stigting van Soltek.

Verspreiding van hedendaagse Afrikaners

Daar is ongeveer 2,7 miljoen tot 3 miljoen Afrikaners wat oor die volgende lande verspreid leef: Suid-Afrika, Namibië, Australië, Nieu-Seeland, Engeland, Kanada, VSA en Nederland. Die grootste gedeelte (2,5 miljoen) kom in Suid-Afrika voor, terwyl daar beraam word dat 300 000 tot 400 000 Afrikaners permanent of tydelik in die buiteland woon.

Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.