Alpha Centauri

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Alpha Centauri AB
Die posisie van Alpha Centauri A en Alpha Centauri B.
Die posisie van Alpha Centauri A en Alpha Centauri B.
Sterrebeeld Sentour
Spektraaltipe G2V / K1V
Waarnemingsdata (Epog J2000)
Regte klimming A / B: 14h 39m 36,4951s /
14h 39m 35,0803s
Deklinasie −60° 50′ 02,308″ / −60° 50′ 13,761″
Skynmagnitude (m) -0,01 / 1,33
Besonderhede
Massa (M) 1,1 / 0,907
Radius (R) 1,2227 / 0,865
Ligsterkte (L) 1,519 / 0,5
Ouderdom (jaar) 6 miljard
Temperatuur (K) 5 790 / 5 260
Afstand (ligjaar) 4,366
Veelvoudigheid Drievoudige stelsel saam met Proxima Centauri
Planete B: Alpha Centauri Bb
Ander name
AB: Rigil Kentaurus, Rigil Kent, Toliman, Bungula, FK5 538, CP(D)−60°5483, GC 19728, CCDM J14396-6050
A:α1 Centauri, GJ 559 A, HR 5459, HD 128620, GCTP 3309.00, LHS 50, SAO 252838, HIP 71683
B: α2 Centauri, GJ 559 B, HR 5460, HD 128621, LHS 51, HIP 71681
C: Proxima Centauri, α Cen C, LHS 49, HIP 70890
Portaal  Portaalicoon   Sterrekunde

Alpha Centauri (α Cen; ook bekend as Rigel Kent) is die helderste ster in die suidelike sterrebeeld Sentour en bevind hom tans in die G-wolk.[1][2] Hoewel dit met die blote oog soos ’n enkele voorwerp lyk, is Alpha Centauri eintlik ’n dubbelster, Alpha Centauri AB of α Cen AB. Sy gesamentlike skynbare magnitude van −0,27 maak dit die derde helderste ster aan die naghemel ná Sirius (−1,46 mag) en Canopus (−0,72 mag).

Die individuele komponente van die dubbelster word Alpha Centauri A (α Cen A) en Alpha Centauri B (α Cen B) genoem. Eersgenoemde het ’n massa en ligsterkte van onderskeidelik 110% en 151,9% van die Son s’n en laasgenoemde onderskeidelik 90,7% en 44,5%. Tydens die twee sterre se wentelbaan om hul gesamentlike massamiddelpunt, wissel die afstand tussen hulle van omtrent die afstand tussen die Son en Pluto tot die afstand tussen die Son en Saturnus. Hulle is 1,34 parsek of 4,37 ligjare van die Son af.[3]

’n Derde ster, bekend as Proxima Centauri, Proxima of Alpha Centauri C (α Cen C), is moontlik wat swaartekrag betref, verbind aan Alpha Centauri AB. Proxima is nader aan die Son –1,29 parsek of 4,24 ligjare. Dit is dus ons naaste ster, hoewel dit nie met die blote oog gesien kan word nie. Dit is sowat 0,06 parsek of 0,2 ligjare van Alpha Centauri AB af. Daar word soms na die drie sterre saam verwys as ’n driesterstelsel, α Cen AB-C.

Die stelsel het minstens een planeet, die aardgrootte Alpha Centauri Bb. Indien die bestaan daarvan bevestig word, sal dit die naaste eksoplaneet aan die Aarde wees. Dit het ’n massa van minstens 113% van die Aarde s'n en wentel in 3,236 dae om Alpha Centauri B.[4] Dit het ’n geskatte oppervlaktemperatuur van 1 500 kelvin, wat te warm is om bewoonbaar te wees.[5]

Eienskappe[wysig]

Alpha Centauri gesien vanaf die Digitized Sky Survey 2.

As ’n mens met die blote oog daarna kyk, lyk Alpha Centauri met sy skynbare magnitude van −0,27[6] soos ’n enkele ster wat dowwer as Sirius en Canopus is. As enkelster is Alpha Centauri A die vierde helderste ster naas eersgenoemde twee en Arcturus. Dit het ’n magnitude van −0,01.[7] Alpha Centauri B (1,33 mag) is die 21ste helderste ster.

Alpha Centauri A is die primêre komponent van die dubbelster en is effens groter en helderder as die Son. Dit is ’n son-tipe hoofreeksster met ’n soortgelyke gelerige kleur[8] en ’n spektraaltipe van G2V.[7] Sy massa is 10% meer as die Son s’n en sy radius 23% groter.[9] Sy rotasiesnelheid is 2,7 km/s−1 en sy rotasieperiode 22 dae[10] in vergelyking met die Son se 25 dae.

Alpha Centauri B is die metgesel of sekondêre komponent. Dit is effens kleiner en dowwer as die Son. Dié hoofreeksster is van spektraaltipe K1V,[11] [7] en daarom is hy meer oranje as Alpha Centauri A.[8] Sy massa is 90% van die Son s’n en sy radius 14%.[9] Sy rotasiespoed is 1,1 km/s−1 en sy rotasieperiode 41 dae.[10] Hoewel hy dowwer as A is, straal hy meer energie uit in die X-straalband.

Alpha Centauri C, ook bekend as Proxima Centauri, se spektraaltipe is M5Ve[7] of M5VIe, wat daarop dui dat hy óf ’n klein hoofreeksster (tipe V) óf ’n dwergster (VI) is. Sy massa is sowat 0,123 sonmassas,[12] of 129 Jupiter-massas.[13]

Die α Cen-stelsel is omtrent so oud soos die Son, of effens ouer – die ouderdom word gewoonlik aangegee as tussen 4,5 en 7 miljard jaar.[14]

Waarneming[wysig]

Die relatiewe grootte van die Alpha Centauri-stelsel in vergelyking met die Son.

Die onderskeie komponente van die Alpha Centauri AB-dubbelster is te naby aan mekaar om met die blote oog te onderskei, maar tydens ’n groot deel van hul wenteling om hul massamiddelpunt kan hulle met ’n verkyker of klein teleskoop onderskei word.[15]

Aan die suidelike naghemel vorm Alpha Centauri die buitenste ster van die "Aanwysers" of "Suidelike Aanwysers" – die lyn deur Beta Centauri (Hadar/Agena)[16] wys reguit na die Suiderkruis.[15] Die Aanwysers onderskei die ware Suiderkruis maklik van die dowwer asterisme bekend as die Vals Kruis.[17]

Suid van breedtegraad 29º S, verdwyn Alpha Centauri nooit onder die horison nie. Onder sowat 29° N tot by die ewenaar lê dit in die noordelike somer naby die suidelike horison.[16] Verder noord kan dit nie gesien word nie.

Van die Aarde af gesien, lê Proxima Centauri 2,2° suidwes van Alpha Centauri AB.[18] Dit lyk gewoonlik soos ’n dieprooi ster van 13,1 mag in ’n gebied met min sterre en ’n redelik goeie teleskoop is nodig om dit te sien. Dit is ’n opvlamster en kan onverwags vinnig helderder word tot sowat 11 mag.[7]

Eiebeweging[wysig]

Al die komponente van Alpha Centauri het taamlike eiebewegings teen die agtergrondhemel, soortgelyk aan dié van die sterre Sirius en Arcturus. Dit het tot gevolg dat die sterposisies oor die eeue heen stelselmatig verander het.[19] Sulke sterbewegings was onbekend aan die antieke sterrekundiges. Hulle het geglo alle sterre het ’n vasgestelde posisie aan die naghemel, soos gestel in die werke van die filosoof Aristoteles.[20] Edmond Halley het in 1718 gevind dat sommige sterre aansienlik weggeskuif het van hul antieke posisies.[21] Die helder ster Arcturus (α Boo) in die sterrebeeld Veewagter het in 1 800 jaar ’n verskil van byna 0,5° getoon,[22] dieselfde as die helderste ster, Sirius, in die Groot Hond (α CMa).[23] Halley het die werke van Ptolemaeus en Hipparchos gebruik as verwysing.[24][25][26] Halley se eiebewegings was hoofsaaklik vir noordelike sterre en die suidelike Alpha Centauri s’n is eers in die 19de eeu vasgestel.[27]

Die Skots gebore waarnemer Thomas James Henderson het in die 1830's aan die Kaap die Goeie Hoop die ware afstand van Alpha Centauri ontdek.[28][29] Hy het gou besef die stelsel het ’n buitengewone hoë eiebeweging,[30] en daarom moes sy waargenome ware snelheid deur die ruimte baie vinniger gewees het.[31][27] Hy het vasgestel die gemiddelde eiebewegings is −3678 mas/j of −3,678 boogsekondes per jaar in regte klimming en +481,84 mas/j of 0,48184 boogsekondes per jaar in deklinasie.[32] Aangesien eiebeweging toeneem, is die beweging van Alpha Centauri sowat 6,1 boogminute elke eeu, en 61,3 boogminute of 1,02° elke millennium. Hierdie bewegings is onderskeidelik sowat ’n vyfde en twee keer die deursnee van ’n volmaan.[18] Deur middel van spektroskopie is die gemiddelde radiale snelheid vasgestel op 25.1 ± 0.3 km/s in die rigting van die Sonnestelsel.[33][34]

Gebaseer op Alpha Centauri se eiebewegings en radiale snelhede, sal die ster geleidelik helderder word en net noord van die Suiderkruis verbybeweeg voordat dit noordwes sal beweeg, nader aan die hemelewenaar en weg van die galaktiese vlak. Teen omstreeks 29700 n.C. sal Alpha Centauri 1 parsek of 3,26 ligjare weg wees in die hedendaagse sterrebeeld Noordelike Waterslang.[35] Dan sal dit ’n statiese radiale snelheid van 0 km/s en ’n maksimum skynbare magnitude van −0,86 bereik (wat ooreenstem met die huidige magnitude van Canopus). Selfs al is hy op sy naaste aan die Aarde, sal sy skynbare helderheid nooit dié van Sirius oortref nie (dié sal oor die volgende 60 000 jaar ook helderder word en die helderste ster van die Aarde af wees vir die volgende 210 000 jaar).[36]

Die Alpha Centauristelsel sal daarna wegbeweeg van die Sonnestelsel af.[35] Oor sowat 100 000 jaar sal dit eindelik uit sig uit verdwyn.

Planete[wysig]

’n Kunstenaarsvoorstelling van die planeet om Alpha Centauri B.

Alpha Centauri Bb[wysig]

Op 16 Oktober 2012 het navorsers ná drie jaar van navorsing aangekondig dat ’n aardgrootte planeet in ’n wentelbaan om Alpha Centauri B waargeneem is gebaseer op die radiale-snelheid-tegniek.[37][38] Die planeet het ’n minimum massa van 1,13 keer dié van die Aarde.[4] Dit is nie in die bewoonbare sone van die ster nie – sy wentelbaan is baie na aan die ster (net 0,04 AE) en sy wenteltyd is 3,236 dae.[4] Sy oppervlaktemperatuur word geskat op sowat 1 200° Celsius (sowat 1 500 kelvin),[39][40] heeltemal te warm vir vloeibare water. Die oppervlaktemperatuur van Venus, die warmste planeet in die Sonnestelsel, is maar sowat 462 °C (735 K).

Moontlike ander planete[wysig]

Die ontdekking van eksoplanete om ander stelsels, ook dubbelsterre, laat die moontlikheid dat daar nog planete in die Alpha Centauri-stelsel is. Hulle kan óf om een van die enkelsterre wentel óf in ’n wye baan om die dubbelster. Aangesien die sterre baie met die Son ooreenstem, onder meer wat ouderdom en metaalinhoud betref, stel sterrekundiges besonder belang daarin om nog planete in die Alpha Centauri-stelsel te ontdek. Verskeie soektogte is tans aan die gang.[41]

Webskakels[wysig]

Sien ook[wysig]

Lys van naaste sterre

Verwysings[wysig]

  1. http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html, Our Local Galactic Neighborhood, Nasa
  2. http://www.centauri-dreams.org/?p=14203, Into the Interstellar Void, Centauri Dreams
  3. Söderhjelm, Staffan (1999). “Visual binary orbits and masses post Hipparcos”. Astronomy and Astrophysics 341 (1): 121–40.
  4. 4,0 4,1 4,2 Dumusque, X.; Pepe, F.; Lovis, C.; Ségransan, D.; Sahlmann, J.; Benz, W.; Bouchy, F.; Mayor, M.; Queloz, D.; Santos, N.; Udry, S. (2012-10-17). “An Earth mass planet orbiting Alpha Centauri B”. Nature 490. DOI:10.1038/nature11572. Besoek op 2012-10-17.
  5. "The exoplanet next door: Earth-sized world discovered in nearby α Centauri star system". Eric Hand, Nature, 16 Oktober 2012. URL besoek op 16 Oktober 2012.
  6. Burnham, Robert (1978). Burnham's Celestial Handbook. Courier Dover, 549. ISBN 0-486-23567-X. 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Research Consortium on Nearby Stars (2007-09-17). “The One Hundred Nearest Star Systems”. RECONS. Georgia State University. URL besoek op 2007-11-06.
  8. 8,0 8,1 The Colour of Stars”. Australia Telescope, Outreach and Education. Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation: 21 Desember 2004. URL besoek op 2012-01-16.
  9. 9,0 9,1 Kervella; Thevenin, Frederic (15 Maart 2003). “A Family Portrait of the Alpha Centauri System”. ESO. URL besoek op 2008-06-06.
  10. 10,0 10,1 Bazot, M.; et al. (2007). “Asteroseismology of α Centauri A. Evidence of rotational splitting”. Astronomy and Astrophysics 470 (1): 295–302. DOI:10.1051/0004-6361:20065694.
  11. Datin, Kellie; Dewarf, LE.; Guinan, EF.; Carton, JM. (Januarie 2009). “FUSE Observations of alpha Centauri B”. American Astronomical Society 213.
  12. SIMBAD query result: V* V645 Cen – Flare Star”. SIMBAD. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. URL besoek op 2008-08-11. — some of the data is located under "Measurements".
  13. Kervella, Pierre; Thevenin, Frederic. "A Family Portrait of the Alpha Centauri System: VLT Interferometer Studies the Nearest Stars", ESO, 15 Maart 2003. URL besoek op 2007-07-09.
  14. E. E. Mamajek; L. A. Hillenbrand (2008). “Improved Age Estimation for Solar-Type Dwarfs Using Activity-Rotation Diagnostics”. Astrophysical Journal 687 (2). DOI:10.1086/591785.
  15. 15,0 15,1 Hartung, E.J.; Frew, David Malin, David, "Astronomical Objects for Southern Telescopes", Cambridge University Press.
  16. 16,0 16,1 Norton, A.P., Ed. I. Ridpath (1986). Norton's 2000.0 :Star Atlas and Reference Handbook. Longman Scientific and Technical, 39–40. 
  17. Mitton, Jacquelin (1993). The Penguin Dictionary of Astronomy. Penguin Books, 148. 
  18. 18,0 18,1 Matthews, R.A.J. (1993). “Is Proxima really in orbit about α Cen A/B?”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 261: L5.
  19. ESA: Hipparcos Site. “High-Proper Motion Stars (2004)”.
  20. Aristotle. “De Caelo (On the Heavens): Book II. Part 11. (2004)”.
  21. Berry, A., "A History of Astronomy", Dover, 1989, pp. 357–358
  22. Pannekoek, A., "A Short History of Astronomy", Dover, 1989
  23. Holberg, JB (2007). Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. Praxis Publishing, 41–42. ISBN 0-387-48941-X. 
  24. Newton R.R., "The Crime of Claudius Ptolemy", T. Baltimore: Johns Hopkins University Press, (1977)
  25. Pannekoek, A., "A Short History of Astronomy", Dover, 1989, p. 157
  26. Grasshoff, G. (1990). The History of Ptolemy's Star Catalogue. Springer, 319–394. ISBN 0-387-97181-5. 
  27. 27,0 27,1 Aitken, R.G., "The Binary Stars", Dover, 1961, p. 235.
  28. Astronomical Society of South Africa. “Henderson, Thomas [FRS (2008)]”.
  29. Henderson, H. (1839). “On the parallax of α Centauri”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 4.
  30. Pannekoek, A., "A Short History of Astronomy", Dover, 1989, p. 333
  31. Maclear, M. (1851). “Determination of Parallax of α1and α2 Centauri”. Astronomische Nachrichten 32 (16). DOI:10.1002/asna.18510321606.
  32. European Space Agency: The Hipparcos and Tycho Catalogues Search facility(2008)
  33. Nordström, B.; et al. (2004). “The Geneva-Copenhagen survey of the Solar neighbourhood. Ages, metallicities, and kinematic properties of ~14000 F and G dwarfs”. Astronomy and Astrophysics 418 (3): 989–1019. DOI:10.1051/0004-6361:20035959.
  34. HD 128620/1, The Geneva-Copenhagen Survey of Solar neighbourhood, J. Holmberg et al., 2007, Centre de Données astronomiques de Strasbourg ID V/117A. URL besoek op 19 November 2008
  35. 35,0 35,1 Matthews, R.A.J. (1994). “The Close Approach of Stars in the Solar Neighbourhood”. Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society 35: 1–8.
  36. Sky and Telescope, April 1998 (p60), gebaseer op data van Hipparcos.
  37. jobs. “The exoplanet next door: Nature News & Comment”. Nature.com. URL besoek op 17 Oktober 2012.
  38. Planetary Habitability Laboratory, UPR Arecibo: A Planetary System Around Our Nearest Star is Emerging
  39. Overbye, Dennis. "New Planet in Neighborhood, Astronomically Speaking", New York Times, 17 Oktober 2012. URL besoek op 17 Oktober 2012.
  40. Palmer, Jason (17 Oktober 2012). “Exoplanet around Alpha Centauri is nearest-ever”. BBC. URL besoek op 17 Oktober 2012.
  41. Why Haven't Planets Been Detected around Alpha Centauri”. Universe Today. URL besoek op 2008-04-19.