Andrew Geddes Bain

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Andrew Geddes Bain
Andrew Geddes Bain

Andrew Geddes Bain (gebore 1796 in Thurso, Skotland - oorlede 20 Oktober 1864 in Kaapstad) was 'n Suid-Afrikaanse geoloog, ingenieur en baanbreker-pasbouer.

Vroeë jare[wysig]

Hy voltooi sy opleiding in Edinburgh, Skotland en kom in 1816 in Tafelbaai aan het saam met luit.kol. William Geddes. Op 16 November 1818 tree hy in die huwelik met mej. Maria Elizabeth von Backstrom. Hulle het drie seuns en sewe dogters gehad.

In 1822 koop hy eiendom op Graaff-Reinet, gaan vestig hom daar en begin 'n saalmakery. In 1825 onderneem hy 'n handelsreis na Kuruman en vergesel in 1826 vir John Burnet Biddulph op 'n handels- en verkenningsreis na Dithubaruba in die destydse Betsjoeanaland. Hulle was die eerste Europeërs wat dit so ver noord gewaag en ongedeerd teruggekeer het. In 1829 trek Bain en Biddulph na die ligging van die hedendaagse Kokstad. Inboorlinge wat op vlug was van Dingaan dwing hulle egter om terug te keer. In 1834 bring hy weer besoek aan Bestjoeanaland. Hy verloor sy waens en besittings tydens 'n aanval deur die Matabele en doen diens in die Sesde Grensoorlog (1834 - '35) as kaptein van die Beaufort Levies.

Ingenieur[wysig]

Hy was die skrywer van gewilde verse en was die skrywer, moontlik met die hulp van Fred Rex, van Kaatje Kekkelbek, or Life among the Hottentots (1838). Al het hy geen opleiding in die rigting gehad nie, was Bain 'n gebore ingenieur en kry 'n spesiale medalje in 1832 vir sy toesig oor die bou van die Van Ryneveldpas naby Graaff-Reinet. Hy was in 1836 verbonde aan die Royal Engineers. Daarna bou hy militêre paaie aan die grens, onder meer die Queen's Road tussen Grahamstad en Fort Beaufort in die Oos-Kaap.

In 1845 stel die Kaapse Paaieraad hom aan as inspekteur en hy bou Mitchellspas naby Ceres in 1848 en Bainskloofpas in 1853[1]. Dankbare koloniste dra £250 by om tafelsilwer en 'n kandelabrum aan hom te skenk. Hy keer in 1854 terug na die Oostelike Provinsie waar hy talle paaie en passe bou, onder meer die Katbergpas naby Fort Beaufort.

Geoloog[wysig]

Bain begin sy baanbrekerondersoek na die geologie van Suid-Afrika in 1837 en versend in 1844 voorheen onbekende fossiele aan die London Geological Society. Hy voltooi ook die eerste geologiese beskrywing van die land van die Groot-Visriviermond tot by Colesberg, wat groot geesdrif gaande maak. Hy ontvang die volgende jaar 'n beloning van £200 vir sy navorsing. In 1851 stuur hy sy Geology of South Africa aan die London Geological Society. Dit is geïllustreer met 'n groot kleurkaart en het hom groot lof en wêreldwye erkenning as geoloog besorg. Sir Roderick Murchison en sir Henry de la Beche, vooraanstaande geoloë, het sy aanstelling as Kaapse Geologiese Landmeter in 1852 aanbeveel, maar destyds was daar geen koloniale fondse vir dié doel beskikbaar nie.

In 1854 besoek Bain die kopermyne van Namakwaland en doen verslag hieroor aan die regering. Hy vertrek in 1864 na Engeland met siekverlof en sterf kort na sy terugkoms aan die Kaap. In sy jongdae het sy uitgesproke, humoristiese kritiek vir hom baie vyande besorg. Later jare het sy avontuurlustigheid, nederigheid in die aansien van welslae en menslikheid hom gelief by Kapenaars gemaak. Sy Journals is in 1949 deur die Van Riebeeck-stigting uitgegee. 'n Gedenkteken vir hom is op die kruin van die Eccapas op die Queen's Road onthul op 7 September 1964 en 'n gedenkplaat op die kruin van Bainskloofpas op 14 September 1953.

Familie[wysig]

Hy is die vader van die Suid-Afrikaanse geoloog en ingenieur Thomas Bain, 'n beroemde pasbouer.

Bronne[wysig]

Verwysings[wysig]

  1. Rosenthal, Eric (hoofred.). 1967. Ensiklopedie van Suidelike Afrika. Frederick Warne & Co. Ltd., Londen en New York.