Angsversteuring

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Hoewel die meeste mense soms angs ervaar, bring die aanwesigheid van angsversteurings mee dat die persoon bykans permanent angs ervaar, of hewige paniekaanvalle beleef, wat sy algemene funksionering en aanpassing negatief beïnvloed. Angsversteurings reageer goed op behandeling en dit is raadsaam dat persone wat aan hierdie versteurings ly, professionele hulp kry.

Die aanwesigheid van angs in sekere situasies is normaal en gesond. Die meeste mense ervaar sekere mate van angs tydens nuwe, uitdagende of gevaarlike situasies. Gesonde angs plaas 'n persoon op 'n gereedheidsgrondslag om hierdie situasies beter te kan hanteer.

Angsversteurings het die teenoorgestelde uitwerking - dit verminder produktiwiteit drasties en veroorsaak dat 'n mens nie in jou daaglikse bestaan normaal kan funksioneer nie. Daar word tans onderskeid getref tussen verskeie angsversteurings, soos onder meer paniekversteuring, agorafobie, algemene fobie, sosiale fobie, obsessief-kompulsiewe versteuring, post-traumatiese stresversteuring, akute stresversteuring, algemene angsversteuring, angsversteuring weens mediese toestande en angsversteuring weens gebruik van middels.

Die versteurings word gediagnoseer op grond van die hewigheid en duur van die angs en volgens besonderse kenmerke wat saam met die angs voorkom. Die angs gaan gewoonlik ook gepaard met erge fisieke simptome soos hartkloppings, aamborstigheid, sweet, gejaagde gedagtegang, innerlike bewing, die behoefte om te vlug, duiseligheid, asemhalingsprobleme, pyne in die bors, maagkrampe, hoofpyn, ensovoorts.

'n Ondersoek in die VSA het aan die lig gebring dat sosiale en eenvoudige fobies (13,3% en 11,3%) die meeste voorkom, terwyl agorafobie (5,3%), algemene angsversteuring (5,1%) en paniekversteuring (3,4%) die minste voorkom (National Institute of Mental Health - Epidemiological Catchment Area Study, Robins and Regier, 1991).

Die genoemde studie het ook aan die lig gebring dat die onderskeie angsversteurings dikwels tesame, of saam met ander geestesversteurings, voorkom. Ongeveer 60% van die pasiënte wat aan obsessief-kompulsiewe versteuring gely het, is byvoorbeeld later met depressie gediagnoseer, terwyl paniekversteurings dikwels by skisofreniese pasiënte aanwesig was. Dit is baie belangrik dat medici en pasiënte besef dat hierdie versteurings suksesvol behandel kan word. Vervolgens gaan gekyk word na algemene angsversteuring, paniekaanvalle en fobies.

Algemene angsversteuring[wysig]

Algemene angsversteuring word gekenmerk deur die byna permanente aanwesigheid van vae, ongedifferensieerde angs en spanning wat vir ses maande of langer voortduur sonder enige verklaarbare rede. 'n Diagnose van algemene angsversteuring word bevestig indien drie of meer van die volgende simptome by volwassenes, of een by kinders, aanwesig is: gevoelens van rusteloosheid, moegheid, probleme om te konsentreer, 'n gevoel van irritasie, die aanwesigheid van spierspanning en slaapversteurings. Die simptome moet ernstige ongemak veroorsaak en met normale funksionering inmeng. Hulle moet ook nie aan mediese toestande of ander gemoedsversteurings te wyte wees nie. Meer as vyf uit elke honderd mense sal in die loop van hul lewens aan algemene angsversteuring ly. Biologiese faktore, gesinsagtergrond en lewenservarings blyk belangrike bydraende faktore te wees tot hierdie versteuring. Persone wat aan algemene angsversteuring ly, het dikwels 'n swak selfbeeld en is besonder sensitief vir kritiek, verwerping of om geïgnoreer te word. Hulle beskik gewoonlik oor swak behartigingsvermoëns en is geneig om tot uiterstes te gaan om situasies wat hulle angstig maak, te vermy.

Paniekversteuring[wysig]

Paniekversteuring word gekenmerk deur periodieke angsaanvalle, wat gewoonlik vanaf vyftien tot dertig minute kan duur, hoewel die nagevolge baie langer kan duur. Die gereeldheid en felheid van die akute angstoestand bevestig die diagnose. Tydens 'n paniekaanval ervaar die persoon intense angs en ongemak, tesame met minstens vier van die volgende simptome: versnelde hartklop, sweet, bewerigheid, aamborstigheid, 'n gevoel van versmoring, duiseligheid, naarheid, gevoelens van onwerklikheid, 'n dooie gevoel, koue of warm gloede, borspyn, 'n vrees om dood te gaan of mal te word. 'n Diagnose van paniekaanvalle word gemaak indien 'n persoon minstens twee opeenvolgende, onverwagte aanvalle beleef, gevolg deur 'n maand van vrees dat nog 'n aanval gaan plaasvind. Die gereeldheid van aanvalle kan heelwat verskil. Sommige persone kry gereelde aanvalle (een keer per week) wat vir maande voortduur, terwyl ander 'n reeks aanvalle op een dag kan kry, gevolg deur weke of maande daarsonder. Die aanvalle kan òf spontaan voorkom, òf deur 'n spesifieke situasie veroorsaak word. Indien die persoon vrees verbind met onskuldige omstandighede wat aanwesig was tydens 'n vorige aanval, kan nog 'n aanval aangevuur word indien soortgelyke omstandighede later weer aanwesig is. 'n Aanval wat gepaard gaan met net een of twee simptome, soos duiseligheid en hartkloppings, staan bekend as 'n beperkte-simptoomaanval. Dit kan die gevolg wees van 'n vorige aanval, of kan 'n volle aanval voorafgaan. Paniekaanvalle kom voor saam met ander angsversteurings soos fobies en post-traumatiese stresversteuring. Mense wat aan laasgenoemde versteuring ly, probeer verdere aanvalle vermy, met die gevolg dat hul lewens ingeperk raak, hul werk as gevolg daarvan benadeel word en dit baie spanning en konflik in interpersoonlike verhoudings meebring.


Oorsake van angsversteuring[wysig]

Verskeie faktore kan aanleiding gee tot angsversteurings. Dit wil bvyvoorbeeld voorkom of daar 'n besliste neurologiese basis is, maar geen bewyse is nog gevind dat dit oorerflik is nie. Verder speel opvoeding, sosiale bepalings, selfspraak, behartigingsvermoëns, innerlike konflikte en angs as 'n aangeleerde reaksie ook 'n rol. Om die toestand te verstaan, moet al hierdie faktore in ag geneem word.

  • Genetiese faktore

Angsversteurings kom in familieverband voor, maar geen besliste bewyse van oorerflikheid is nog gevind nie. Daar is egter bevind dat daar by identiese tweelinge 'n groter kans bestaan dat beide aan angsversteurings sal ly as by nie-identiese tweelinge. Dit blyk dus dat 'n genetiese faktor, tesame met omgewingsfaktore, 'n kwetsbaarheid vir hierdie versteuring skep. Neurologiese faktore Op neurologiese vlak is bevind dat die brein reseptors het wat angs reguleer. Die liggaam vervaardig normaalweg sy eie "medikasie" teen angs, maar persone wat aan angsversteurings ly se reguleringstelsels blyk nie na wense te funksioneer nie en hulle kan voordeel put uit die gebruik van medikasie. Groter aktiwiteit in sekere dele van die brein word ook met angstoestande in verband gebring.

  • Opvoeding

Opvoeding kan beslis 'n invloed uitoefen op die hantering van stres. Oorbeskermende ouers, wat innerlik onseker is en die wêreld as 'n vreesaanjaende plek beleef, kan hul eie vrese op hul kinders oordra. Die afwesigheid van warm, liefdevolle verhoudings in die vroeë kinderjare kan ook lei tot angs weens gevoelens van verwerping.

  • Innerlike konflik

Fobies kan die simboliese uitlewing van innerlike konflik wees. Swak hanteringsvaardighede kan daartoe lei dat konflik geïgnoreer of ontken word. Die angs wat met die konflik verband hou, word dan gekoppel met 'n uiterlike voorwerp, aktiwiteit of situasie wat makliker vermy kan word.

  • Selfspraak

Selfspraak en die wyse waarop 'n persoon sy wêreld organiseer, kan 'n groot invloed uitoefen op luim en gedrag. Mense wat aan angsversteurings ly, is byvoorbeeld geneig om op 'n negatiewe en angstige manier met hulself te kommunikeer, deur om onrealistiese kweldenke (angstige gedagtes oor wat moontlik kan gebeur, ensovoorts). Hanteringsvaardighede Mense wat aan angsversteurings ly, toon gewoonlik swak hanteringsvaardighede. Eerder as om hul probleme te konfronteer, sal hulle vermydingsgedrag openbaar.

Risikogroep[wysig]

'n Groot aantal volwassenes ondervind geweldige angs in die een of ander stadium in hul lewens, maar daar word beraam dat net ongeveer 1,6% tot 2% aan angsversteurings ly. Die syfer is hoër toen opsigte van adolessente, wat nie vreemd is nie as daar in ag geneem word dat dit 'n moeilike ontwikkelingsfase is. Vroue is twee keer meer geneig tot angsversteurings as mans, waarskynlik weens hormoonverstoring, kulturele invloede en 'n groter geneigdheid by vroue om die versteurings aan te meld.

Behandeling[wysig]

Angsversteurings vereis behandeling - dit klaar selde vanself op. Die meeste angsversteurings reageer goed op behandeling. Gewoonlik word medikasie voorgeskryf - meestal anti-depressante tesame met gedragsterapie. Gedragsterapie help mense om hul gedrag te verander. Die metodes wat tans die algemeenste gebruik word, is die volgende:

  • Blootstellingsterapie, wat behels dat die persoon blootgestel word aan die angswekkende situasies of voorwerpe totdat hy gedesensibiliseer is ten opsigte daarvan.
  • Ontspanningsterapie, waar ontspanningstegnieke aangeleer word. Bo en behalwe die voor-die-hand-liggende voordeel wat ontspanningstegnieke inhou, vereis hierdie terapie dat die persoon sy eie spierspanning moet monitor, wat hom derhalwe in staat stel om situasies, voorwerpe en gedagtes wat tot angs lei, te identifiseer.

Sien ook[wysig]