Archont
Archont (Grieks: ἄρχων, meervoud ἄρχοντες) is 'n Griekse term wat "bewindhebber" of "heer" beteken, en wat dikwels aangewend word as 'n titel vir 'n publieke ampsdraer. Dit is die manlike onvoltooide deelwoord van die werkwoordstam ἀρχ-, wat beteken "om te regeer", en is afgelei van dieselde wortel as monarg, hierargie en anargie.
In antieke Griekeland[wysig]
In die vroeë letterkundige periode van antieke Griekeland is die hoofmagistraat van verskeie Griekse stadstate 'n Archont genoem.[1] Hierdie benaming is ook regdeur die Griekse geskiedenis in 'n meer algemene sin aangewend, wat gewissel het van "klubleier" tot "seremoniemeester" by die syssitia, tot "Romeinse goewerneur".[verwysing benodig] In Romeinse terme, het die raad van archonte by wyse van potestas regeer, terwyl die Basileus ("Koning") beskik het oor auctoritas.
In Athene het 'n stelsel van nege saamverkose Archonte ontwikkel, gelei deur drie onderskeie afgevaardigdes oor die siviele, militêre en godsdienstige sake van die staat: met die drie ampsdraers wat onderskeidelik die Eponieme archont heet (Ἐπώνυμος ἄρχων; of nominale regent, wat sy naam verleen het aan sy ampsjaar), die Polemarch ("krygsregent"), en die Archont Basileus ("koningsregent").[2] Oorspronklik is hierdie ampte gevul deur die aristokrasie deur verkiesings elke dekade. Tydens hierdie periode was die Eponieme archont die hoofmagistraat, die Polemarch was die aanvoerder van gewapende magte, en die Archon Basileus was verantwoordelik vir die siviele godsdienstige reëlings, insluitend vele van die geregshowe. Ná 683 v.C. is die ampte vir slegs 'n enkele jaar beklee, terwyl die betrokke jaar na die Archōn Epōnymos vernoem is. Vele antieke kalenderstelsels het naamlik nie hul jare opeenvolgend aangedui nie.
Ná 487 v.C. is die archontskappe deur loting toegeken aan enige burger, en die Polemarch se militêre pligte is oorgeneem deur 'n nuwe klas generaals bekend as stratēgoí.[verwysing benodig] Die tien stratēgoí (een per stam) is verkies, en die amp van Polemarch is daagliks tussen hulle roteer. Die Polemarch het daarna slegs mindere godsdienstige pligte gehad, asook statutêre hoofskap oor die strategoi. Die Eponieme archont het die statutêre staatshoof binne die demokrasie gebly, alhoewel in 'n veel gereduseerde politieke status.[verwysing benodig] Die Archonte is bygestaan deur "junior" archonte, genaamd Thesmothétai (Θεσμοθέται "Organiseerders"). Ná 457 v.C. is voormalige archonte outomaties opgeneem as permanente lede van die Areopagus, alhoewel daardie vergadering toe nie meer oor besondere politieke insae beskik het nie. (Sien Archonte van Athene.)
