Oostenryk

vanuit Wikipedia, die vrye ensiklopedie.

Republik Österreich

(Vlag) (Landswapen)
Nasionale leuse: geen
Amptelike taal	Duits Sloweens (streektaal) Kroaties (streektaal) Hongaars (streektaal)
Hoofstad	Wene
Grootste stad	Wene (2 000 000)
Regering President Kanselier	Republiek Heinz Fischer Alfred Gusenbauer (SPÖ)
Onafhanklikheid Staatsverdrag	15 Mei 1955
Oppervlakte  - Totaal  - Water (%)	83 871 km² (113de) 1,3
Bevolking  - Soos op II/2008 skatting  - Soos op 2001 sensus  - Digtheid	8 340 924 (89ste) 8 032 926 99/km² (78ste)
BBP (PPP)  - Soos op 2005 totaal  - Per capita	$267 miljard (35ste) $32 962 (9de)
Geldeenheid	Euro¹ (EUR)
Tydsone  - Somertyd	CET (UTC+1) CEST (UTC+2)
Volkslied	Land der Berge, Land am Strome
Internet TLD	.at
Skakelkode	+43
¹ Voor 2002: Oostenryk Schilling

Oostenryk (Duits: Österreich), voluit die Republiek Oostenryk (Republik Österreich), is 'n federale republiek in Sentraal-Europa wat uit nege deelstate (waaronder die hoofstad Wene) bestaan. Die land grens in die weste aan Switserland en Liechtenstein, in die noorde aan Duitsland en Tsjeggië, in die ooste aan Slowakye en Hongarye en in die suide aan Italië en Slowenië. Die huidige grense is in die Vredesverdrag van Versailles vasgelê wat die ontbinding van die Oostenryks-Hongaarse Keiserryk gereël het.

Inhoud 1 Geografie 1.1 Berge 1.2 Mere 2 Klimaat 3 Ekonomie 4 Verwysings 5 Eksterne skakels

[wysig] Geografie

Oostenryk strek in wes-oostelike rigting oor 'n afstand van maksimaal 575 en in noord-suidelike rigting oor 'n afstand van maksimaal 294 kilometer.

Sowat sestig persent van Oostenryk se oppervlakte is bergagtige gebiede wat deel uitmaak van die Oos-Alpe (waaronder veral die Tiroolse Sentraal-Alpe, Hohe Tauern en Niedere Tauern, Noordelike Kalkalpe, Suidelike Kalkalpe en Wienerwald. In die omgangstaal word na die land derhalwe soms ook as die Alperepubliek verwys. Noord van die Donau lê die graniet- en gneisplato van Bo- en Neder-Oostenryk wat deel uitmaak van die ou Boheemse Rompgebergte. Sy uitlopers strek tot in Tsjeggië en die Duitse deelstaat Beiere. In die ooste grens die Rompgebergte aan die Klein Karpate.

Die grootste vlaktes lê in die ooste van die land langs die Donau, veral die Alpevoorland en die Weense Bekken met die Marchfeld, en in die suidelike Stiermarke. Die laasgenoemde streek word vanweë sy landskaplike ooreenkomste met die Italiaanse Toskana dikwels ook Stiermarkse Toskana genoem.

Burgenland, die gebied oos van die Alpe-Karpate-boog, gaan in die Pannoniese Laagvlakte oor en toon in landskaplike en klimatiese opsig baie ooreenkomste met sy oostelike buurland Hongarye waarvan dit tot in die jaar 1921 deel uitgemaak het.

Sowat 'n kwart van Oostenryk se totale oppervlakte van 83 871,1 vierkante kilometer word deur vlaktes en heuwellande beslaan. Slegs 32 persent van die land lê benede 500 meter bo seevlak, terwyl 43 persent bebos is.

Die vyf hooflandskappe van Oostenryk is:

• Die Oostenrykse gedeelte van die Oos-Alpe (52 600 vierkante kilometer of 62,8 persent van die totale oppervlakte),
• die Oostenrykse gedeelte van die Alpe- en Karpatevoorland (9 500 vierkante kilometer of 11,3 persent),
• die graniet- en gneisplato of gedeelte van die Boheemse Massa (8 500 vierkante kilometer of 10,2 persent), en
• die Oostenrykse gedeelte van die Weense Bekken (3 700 vierkante kilometer of 4,4 persent).

Die laagste punt is Hedwighof in die munisipaliteit Apetlon (deelstaat Burgenland) met 114 meter bo seevlak.

[wysig] Berge

Die hoogste bergspitse in Oostenryk rys tot hoogtes van meer as 3 000 meter bo seevlak. Die hoogste pieke is die Großglockner in die Hohe Tauern-bergreeks met 3 798 meter, die Wildspitze (Ötztaler Alpe, 3 774 meter) en die Weißkugel (eweneens Ötztaler Alpe, 3 738 meter).

Die berglandskappe speel 'n beduidende rol vir die toerismesektor. Daar is 'n groot aantal wintersportgebiede, terwyl bergtoere en bergklim in die somers gewild is.

[wysig] Mere

Die Neusiedler Meer is die grootste meer in die land (77 persent van sy totale oppervlakte van 315 vierkante kilometer is in Oostenryk en die res in Hongarye geleë). Ander groot mere is die Attermeer (46 km²) en die Traunmeer (24 km²) in Bo-Oostenryk. 'n Klein gedeelte van die Bodenmeer met 'n totale oppervlakte van 536 km² is eweneens op Oostenrykse gebied geleë, alhoewel die internasionale grenslyne op hierdie meer nog nie noukeurig bepaal is nie.

Gedurende die somer is die Oostenrykse mere gewilde toeristetrekpleisters, veral die mere van Karintië en die Salzkammergut. Die bekendste mere is die Wörthermeer, die Millstätter Meer, die Ossiachse Meer en die Weissenmeer in Karintië. Ander bekende mere sluit die Mondmeer en Wolfgangmeer aan die grens tussen Salzburg en Bo-Oostenryk in.

[wysig] Klimaat

Oostenryk het 'n gematigde klimaat, alhoewel die land in die oorgangsgebied tussen die Atlantiese en kontinentale klimaatsones van Sentraal-Europa geleë is. Die land ervaar vier seisoene met tipiese kenmerke ten opsigte van temperatuur en ander klimatiese karakteristieke.^[1]

Oostenryk kan in drie groot klimaatsones verdeel word:

• Die ooste toon met sy Pannoniese klimaat reeds sterk kontinentale invloede - die gebied kry minder reënval as die res van die land en het baie warm somers en koel winters.
• Die bergstreke het 'n Alpynse klimaat met hoë reën- en sneeuval (met die uitsondering van sommige valleie soos die Bo-Innvallei), kort somers en lang winters.
• Die res van die land is 'n klimatiese oorgangsgebied met Atlantiese invloede in die weste en kontinentale invloede in die suidooste.

[wysig] Ekonomie

In teenstelling met sy westelike buurland Switserland beskik Oostenryk oor swaar nywerhede wat gedeeltelik gebruik maak van plaaslike hulpbronne soos waterkrag. Klein hoeveelhede ruolie en aardgas word in die Weense Bekken ontgin, terwyl die grootste aandeel fossiebrandstowwe uit die buiteland ingevoer moet word. Die oostelike Alpegebied, veral in die deelstaat Stiermarke, is ryk aan ysterertse, terwyl die yster- en staalbedryf in Donawitz in die Alpe en die Alpynse Voorland gesetel is. Die laasgenoemde streek het tot die sentrum van Oostenryk se metaal- en chemiese nywerhede asook motorvervaardiging ontwikkel. Wene en sy omgewing vorm 'n beduidende nywerheidsentrum.

Alhoewel die dienstesektor met handel en toerisme die belangrikste ekonomiese sektore verteenwoordig, is Oostenryk nogtans 'n hoogs ontwikkelde nywerheidsland en met 'n gemiddelde bruto binnelande produk (BBP) van meer as €27 000 een van die welvarendste lidstate van die Europese Unie (EU). Die nywerheidsektor lewer tans 'n derde van die totale BBP van €232 miljard op, terwyl die dienstesektor met twee derdes die grootste aandeel lewer. Hierdie sektor ervaar ook die snelste groei. 'n Sesde van Oostenryk se drie miljoen werknemers is in die handel werksaam wat 13 persent van die BBP oplewer. Die toerismesektor verteenwoordig met 220 000 werknemers in 40 000 sakeondernemings 'n tiende van die bruto binnelandse produk.^[2]

Die inheemse energiebedryf voorsien in sowat 'n derde van die land se energiebehoeftes. Hernubare energiebronne soos waterkrag dra tot by 70 persent van Oostenryk se kragopwekking by. Die nywerheidsektor is nog steeds 'n beduidende dryfkrag agter die ekonomiese ontwikkeling, en sy produksie het tussen 1995 en 2003 met nominaal 28 persent tot €90,9 miljard gegroei. Die belangrikste industriële sektore is masjien- en staalbou (€11,4 miljard), chemiese nywerhede (€10,6 miljard) en elektriese en elektroniese nywerhede (€10,2 miljard).

Die landbousektor spog met 'n groot aantal biologiese boerderye (18 500) wat van Oostenryk in hierdie opsig die leidende lidstaat in die EU gemaak het. Sowat 7,5 miljoen hektaar word vir landboudoeleindes gebruik, en veeteelt (veral beeste) dra sowat 30 persent tot die landbousektor se inkomste by. Bosgebiede beslaan 47 persent van die land se totale oppervlakte. Met 'n jaarlikse groeikoers van 5 100 hektaar lewer die bosse hout as die tweede belangrikste hernubare energiebron na waterkrag op. Wingerde beslaan 48 000 hektaar. Die Oostenrykse wynboubedryf se 32 000 produsente lewer jaarliks 'n gemiddelde 2,5 miljoen hektoliter wyn op (waarvan driekwart witwyne en een kwart rooiwyne).

Die Oostenrykse ekonomie is sterk uitvoergerig. Die belangrikste uitvoere is masjiene, padvoertuie, papier en kartonne, metaalprodukte, yster en staal, farmaseutiese produkte, telekommunikasie-uitrusting en tekstiele. Die belangrikste tien uitvoergoedere verteenwoordig twee derde van die totale uitvoere. Die EU (veral Duitsland) is die belangrikste mark vir uitvoere, terwyl 15 persent van alle uitvoere na oorsese bestemmings gaan.

[wysig] Verwysings

[wysig] Eksterne skakels

• Austria News Austrian news in English language