Bipolêre gemoedsversteuring

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Bipolêre versteuring is 'n siektetoestand wat gekenmerk word deur skommelinge in gemoedstoestand, vanaf uiterste depressie tot uiterste manie. Daar bestaan tans geen geneesmiddels nie, maar behandeling kan die simptome grootliks verlig en psigososiale funksionering verbeter.

Bipolêre versteuring het vroeër bekend gestaan as manies-depressiewe versteuring vanweë die gemoedsveranderings vanaf 'n opgewekte "maniese" toestand tot 'n toestand van algehele depressie. Die uitermatige gemoedskommelinge wat persone wat aan dié versteuring ly, ervaar, is vir hulle ontstellend en ontredderend en veroorsaak dat hulle nie normaal in die samelewing kan funksioneer nie.

Simptome[wysig]

Persone wat aan bipolêre versteuring ly, ondervind gemoedstemminge wat wissel vanaf maniese opwinding tot ernstige depressie, met periodes van normaliteit tussenin. Alle mense ervaar skommelinge van hul gemoedstoestand. Die verskil is egter dat die persoon wat aan bipolêre versteuring ly, soms kontak met die realiteit verloor. Die gemoedswisselinge kan dramaties en skielik plaasvind, maar meestal vind 'n geleidelike oorgang plaas.

Die eerste aanval van bipolêre versteuring kan 'n manies-depressiewe aanval wees, of kan kenmerke van albei fases toon. Hierna kan jare volg waartydens die persoon geen simptome ervaar nie. Die simptome van bipolêre versteuring stem dikwels ooreen met dié van ander toestande, soos persoonlikheidsversteurings, anti-sosiale gedrag, verslawingsversteurings, ensovoorts. Dit is daarom belangrik dat alle faktore in ag geneem word alvorens die diagnose gemaak word. Psigotiese simptome, wat voorkom by ernstige geestesversteurings, kan by bipolêre versteurings aanwesig wees, veral tydens die maniese fase. Dit gee daartoe aanleiding dat manie soms verkeerdelik as skisofrenie gediagnoseer word.

Hierdie simptome sluit 'n verskeidenheid van waandenkbeelde en hallusinasies in, byvoorbeeld grootheidswaan, vervolgingswaan wat aan paranoia grens, gewaande liefdesverhoudings met bekende en vername persone, versteuring van gedagtegang en 'n onvermoë om te konsentreer.

Depressiewe fase[wysig]

Die depressiewe fase van bipolêre versteuring word gediagnoseer indien gevoelens van ernstige terneergedruktheid en depressie konstant gedurende 'n periode van twee weke voorkom. Die persoon verloor ook alle belangstelling in voorheen genotvolle aktiwiteite. Dit het ook 'n negatiewe invloed op interpersoonlike verhoudings, beroepsaspekte, skoolwerk en ander belangrike funksioneringsgebiede. 'n Major (ernstige) depressiewe toestand word ook gekenmerk deur die aanwesigheid van die meerderheid van die volgende simptome, gedurende die grootste gedeelte van elke dag:

  • neerslagtigheid,
  • opsigtelike gebrek aan belangstelling in byna alle aktiwiteite,
  • opsigtelike gewigsverlies (sonder dat 'n dieet gevolg word), of gewigstoename (ongeveer 5% van die liggaam se gewig binne een maand),
  • slapeloosheid of oormatige slaap, feitlik elke dag,
  • uitputting en 'n verlies aan energie,
  • gevoelens van nutteloosheid en skuld,
  • konsentrasie en geheueprobleme en 'n onvermoë om besluite te neem en/of
  • selfmoordgedagtes.

Maniese fase[wysig]

Die maniese fase word gekenmerk deur 'n periode van uitermatige opgeruimdheid, 'n oormaat van energie en geen behoefte aan slaap nie, in samehang met 'n geïrriteerde gemoedstemming. Om as die maniese fase van die bipolêre versteuring gediagnoseer te kan word, moet die toestand ernstig genoeg wees om die persoon se funksionering op onder meer beroeps- en sosiale vlak negatief te beïnvloed. Die simptome moet ook nie die gevolg wees van die misbruik van alkohol of ander middels nie en moet ook nie aan 'n siektetoestand te wyte wees nie. Die meerderheid van die volgende simptome moet aanwesig wees:

  • oordrewe selfvertroue of grootheidswaan,
  • behoefte aan slaap neem af,
  • meer spraaksaam as gewoonlik en verkeer onder druk om aan te hou praat,
  • ideëvlugte,
  • aandag is maklik afleibaar,
  • toename in doelgerigte aktiwiteite, psigomotoriese gejaagdheid en
  • oordrewe betrokkenheid by genotvolle aktiwiteite met die potensiaal om pynlike gevolge te hê, byvoorbeeld onoordeelkundige seksuele eskapades, onbesonne beleggings, ensovoorts.

Oorsake[wysig]

'n Familiegeskiedenis van geestesversteurings en genetiese samestelling blyk 'n belangrike rol te speel in die aanwesigheid van hierdie siektetoestand en plaas persone in 'n baie groter risikogroep om wel die siekte te kry. Dit is egter nie bekend tot watter mate oorerwing wel 'n rol speel nie, en tot watter mate omgewingsfaktore bydra tot die siektetoestand nie. 'n Toename in spanning en 'n onvermoë om dit te hanteer, tree dikwels as snellermeganisme op vir die aanvang van die siektetoestand.

Voorkoms[wysig]

Volgens Amerikaanse statistieke affekteer bipolêre versteuring minder as een persent van die volwasse bevolking. Die gemiddelde ouderdom waarop die siekte begin, is 21 jaar. 'n Vyf- tot tienjaar-gaping kom dikwels voor tussen die ouderdom waarop die siekte begin en die ouderdom waarop vir die eerste keer aangemeld word vir behandeling. By manlike persone is daar 'n groter waarskynlikheid dat die eerste aanval 'n maniese episode sal wees, terwyl dit by vroue meer waarskynlik 'n depressiewe episode sal wees. Dikwels word verskeie depressiewe fases beleef voor die eerste maniese fase.

Behandeling[wysig]

Verskeie faktore moet in ag geneem word wanneer daar op 'n behandelingstrategie vir bipolêre pasiënte besluit word. Dit sluit die kliniese fase waarin die pasiënt hom bevind (maniese of depressiewe fase), die hoeveelheid en erns van vorige aanvalle, die voor- en nadele van die onderskeie behandelingsmetodes en die pasiënt se voorkeure in. Die resultate moet voortdurend geëvalueer word en behandeling moet daarvolgens aangepas word. Daar moet ook in gedagte gehou word dat ontkenning dikwels 'n belangrike deel van die siektebeeld uitmaak en derhalwe die pasiënt se vermoë tot besluitneming kan beïnvloed. Daar bestaan tans geen geneesmiddel vir bipolêre versteuring nie. Behandeling verlig egter die ernstige simptome. Die doelwit met behandeling is om die gereelde herhaling, erns en psigososiale gevolge van aanvalle te probeer verminder en om psigososiale funksionering tussen aanvalle te verbeter.

  • Sielkundige behandeling

Psigoterapie is by die bipolêre pasiënt eerstens daarop gerig om ondersteuning te bied en insig te verbeter. Die taak van die psigoterapeut sluit in om die pasiënt te lei tot 'n beter begrip van bipolêre versteuring en hom sodoende te help om sy psigososiale aanpassing te verbeter. Persone wat aan bipolêre versteuring ly, vind baat by geroetineerde gedrag en ook hierin moet die terapeut hom bystaan. Die pasiënt moet daagliks 'n bepaalde patroon handhaaf van aktiwiteit, slaap, eet, fisieke aktiwiteit - en die terapeut moet hom help om vas te stel tot watter mate dit sy gemoedstoestand beïnvloed.

  • Farmakologiese behandeling

Farmakologiese ingryping verteenwoordig 'n baie belangrike deel van die behandelingsproses. Daar is medikasie beskikbaar vir die behandeling van akute episodes van depressie of manie, asook om aanvalle tot 'n minimum te beperk. Pasiënte kan ook baatvind deur tussen aanvalle medikasie te neem wat daartoe bydra om die gemoedstoestand te stabiliseer.

  • Elektrokonvulsiewe behandeling

Elektrokonvulsieterapie blyk baie doeltreffend te wees in die behandeling van bipolêre versteuring, tydens sowel die depressiewe as die maniese fase.