Blitsskare

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
'n Blitsskare by die Canterbury-museum op 13 Februarie 2010.

'n Blitsskare of kitsskare beskryf 'n groep mense wat volgens instruksies op 'n gegewe tyd in 'n publieke ruimte bymekaarkom, iets ongewoon doen vir 'n kort tydsbestek en dan weer vinnig uitmekaargaan. Hulle word gewoonlik georganiseer met die hulp van die Internet of ander digitale kommunikasie instrumente (soos selfone) of netwerke. Die mense wat aan sodanige aksie deelneem is gewoonlik nie persoonlik aan mekaar bekend nie.

Die term word ook toegepas op sogenaamde verspreideskades wat soortgelyke middele gebruik om gelyktydige aksies in verskillende plekke te koördineer. 'n Voorbeeld van sodanige aksie was die grootskaalse gebruik van selfone tydens die 2005 siviele onrus in Frankryk ten einde wydverspreide sosiale onrus te koördineer.

Ontstaan[wysig]

Die eerste blitsskare is in Manhattan gedurende Mei 2003, deur Bill Wasik, senior redakteur van Harper's Magazine georganiseer. Die bestaan van blitsskares was onbekend totdat Wasik 'n artikel oor die ontstaan daarvan in die Maart 2006 uitgawe van Harper gepubliseer het. Die eerste poging was egter onsuksesvol nadat die winkel wat geteiken sou word, vooraf ingelig is. Die eerste suksesvolle blitsskare kom byeen op 17 Junie 2003 by Macy afdelingswinkel in New York Stad. Wasik vermy die probleem van die eerste poging deur die deelnemers na voorlopige bymekaarkomplekke in vier Manhattan kroeë te laat gaan—waar die deelnemers finale instruksies ontvang het oor die plek en uiteindelike aksie.

Meer as een honderd mense het bymekaargekom op die negende vloer in die vloerbedekkingsafdeling van Macy afdelingswinkel. Hulle het saamgedrom om ‘n spesifieke duur mat. Enige persoon wat genader was deur 'n verkoopsassistent was aangesê om te beweer dat hul woonagtig is in 'n pakhuis buite New York Stad en op soek was vir 'n "liefdesmat" ( "Love Rug") en dat hulle al hul aankoopbesluite gesamentlik neem. Die groep het vir tien minute hul beplande aankoop met verkoopspersoneel en mekaar bespreek en toe die winkel verlaat. Ander soortgelyke blitsskare byeenkomste het kort hierna gevolg, insluitende ongeveer 200 persone wat in die ingangsportaal en mezzanine van die Hyatt hotel gesinchroniseerde applous gelewer vir omtrent vyftien sekondes. Nog 'n blitsskare het 'n skoen boutique in SoHo binnegegaan en het voorgegee dat hulle toeriste op 'n bustoer deur New York is.

In sy artikel het Wasik beweer dat hy blitsbende gekep het as 'n sosiale eksperiment ontwerp om die spot te dryf met modevraate (Engels: hipsters), en aandag te vestig op die kulturele atmosfeer van konformiteit en die begeerte om deel te wees van die "volgende groot ding". In die artikel gee Wasik krediet aan die webjoernaalskrywer Sean Savage van Cheesebikini.com vir die skep van die term "flash mob" ten einde die tipe verskynsel te beskryf.

Savage beweer dat hy geïnspireer was om die term te skep deur die reeds bestaande term ‘smart mob’. Howard Rheingold het die term bekend gemaak in sy boek Smart Mobs: The Next Social Revolution (2002). Rheingold argumenteer dat mobielekommunikasie tegnologie en tydsgenoot tot tydsgenoot (‘peer-to-peer’) kommunikasie gebruike wat dienste soos Napster gewild maak, skep nuwe geleenthede vir mense om vinnig netwerke vir kollektieweaksie te skep. Die skare wat hierna vergader word na verwys as 'n blitsskare wat vergader vir sosiale of politieke doelwitte.

Vroeëre verwysings na die term[wysig]

Die term "flash mob" word in die agtienhonderds gebruik in Tasmanië om 'n subkultuur bestaande uit vrouegevangenisse te beskryf agv die sogenaamde "flash language" wat deur die vroue gepraat word. Die 1800 se Australianse term "flash mob" verwys dus na 'n segment van die gemeenskap en nie na 'n gebeurlikheid nie en het dus geen ooreenkoms met die moderne konsep blitsskare nie.

'n Vaagweg soortgelyke konsep is egter al in 1973 in 'n wetenskapfiksie boek Flash Crowd deur Larry Niven beskryf. In die boek word beskryf hoe na die uitvinding van teleportasie, 'n argument in 'n inkopiesentrum, wat deur 'n nuusspan gedek word in 'n onlussituasie ontaard. Die uitsaai van die argument trek aandag van die publiek wat die algemeen beskikbare teleportasie tegnologie gebruik en in groot getalle na die sentrum gaan en die onrus situasie vererger. In die 1998 roman Distraction deur Bruce Sterling word ook onrus deur 'n blitsskare in die openingsbladsye beskryf. Die term word egter nie in die boek gebruik nie en die blitsskare veroorsaakte onrus is slegs 'n randelement in die storie.

Gebruik en effek[wysig]

Blitsskares is begin as 'n sosiale eksperiment met geen spesifieke diepliggende doelwitte nie. Die konsep het egter reeds ontwikkel in gevalle waar politieke en sosiale agendas bevorder word. Byvoorbeeld het 'n groep gay en lesbiese mense in Detroit 'n restaurant geteiken met sodanige aksies na berigte oor homofobise voorval daar. Die vermoë om 'n blitsskare te skep noodsaak die gebruik van effektiewe kommunikasie wat gebied word deur selfone, webwerwe en e-pos. In Desember 2004, in Boekarest, Roemenië, het ongeveer 70 mense voor Televiziunea Română vergader, hul monde toegeplak en op een plek begin draf. Met die aksie het hul aandag gevestig op 'n Romeense sêding "Hou jou mond en laat die enkels beweeg" wat beteken "doen soos wat vir jou gesê is en moet nie daarop kommentaar lewer nie." Die protes was gemik teen sensorskap van joernaliste verbonde aan die televisiestasie. Hierdie blitsskare het aanleiding gegee tot aksies wat tot veranderinge in die Raad van die Televisiestasie aanleiding gegee het.

Hoewel dit die amptelike ontstaan van blitsskares in 2003 voorafgaan het, het in 2000 'n protesaksie wat soortgelyk is tot die blitsskare fenomeen, 'n groot rol gespeel in die beëindiging van die Joseph Estrada se presidentskap in die Filippyne. Ongeveer 'n miljoen mense het op 'n hoofweg in Manila byeengekom om te eis dat Estrada bedank. Die massa is grootliks deur middel van SMS-selfoonboodskappe gemobiliseer om in Manila byeen te kom.

Blitsskare byeenkomste kom amusant en surrealisties voor maar kan ook mense skok wat nie besef wat aangaan nie. Blitsskares het bepaald potensiaal om as politieke instrument gebruik te word. Voorts het dit ook ekonomiese toepassings veral deur blitsskares te gebruik om 'n produk te adverteer. In Indië in November 2003, 'n maand na die land se eerste gerapporteerde blitsskare het 'n paar dosyn mense buite 'n inkopiesentrum in Mumbai die naam van 'n telivisieprogram begin skreeu. " Ons het blitsskares georganiseer, het mense in plaaslike treine gekry om pienk sambrele dra en die program te bespreek ... Dit het mense nuuskierig gemaak en hul aangespoor om na ons kanaal te kyk," het die Sony uitvoerende amptenaar gesê wat die aksies gereël het.

Voorkoms in Suid-Afrika[wysig]

Die eerste gerapporteerde blitsskare in Suid-Afrika het op 16 Junie 2007 in die Menlyn-winkelsentrum in Pretoria byeengekom. Nagenoeg 'n honderd mense het vyf minute lank 'n Meksikaanse golf uitgevoer en daarna uitmekaargegaan.

Eksterne skakels[wysig]