Deneys Reitz
Deneys Reitz (Bloemfontein, 2 April 1882 - Londen, 19 Oktober 1944) was 'n Suid-Afrikaanse soldaat, politikus en skrywer en die derde oudste seun van die Vrystaat se pres. F.W. Reitz.
Inhoud |
[wysig] Agtergrond
Reitz ontvang sy skoolopleiding aan die Grey-kollege in Bloemfontein en neem as jong seun deel aan die Anglo-Boereoorlog. Hy beskryf later sy oorlogservaringe in Commando (1929), wat 'n treffer geword het. Veral boeiend is sy eerstehandse beskrywing van die gewaagde ekspedisie deur genl. Jan Smuts tot in die Kaapkolonie.
Ná die vrede weier Reitz aanvanklik om onder die Britse bewind te woon en vertrek hy na Madagaskar, maar op die volgehoue versoeke van genl. Smuts keer hy in 1904 terug na Suid-Afrika. Hy voltooi sy regstudies en praktiseer van 1908 af op Heilbron as prokureur. In die Eerste Wêreldoorlog doen hy diens in Suidwes-Afrika, Oos-Afrika en Frankryk. Oor dié tydperk skryf hy in 1933 Trekking on.
[wysig] Politieke toetrede
Ná die oorlog tree hy toe toe tot die politiek as ondersteuner van genl. Smuts se Suid-Afrikaanse Party en haal in 1920 die paal in die kiesafdeling Bloemfontein-Suid en word so Unie-Volksraadslid toe hy dr. Colin Steyn van die Nasionale Party met 101 stemme verslaan. Op 3 Augustus 1920 kom hulle in dieselfde kiesafdeling in 'n tussenverkiesing teen mekaar te staan. Reitz wen weer, dié keer met 'n meerderheid van 141. In die algemene verkiesing van 1921 kom Reitz en Steyn weer in Bloemfontein-Suid teen mekaar te staan. Steyn kry 1 189 stemme en Reitz 1 142 vir 'n skrale meerderheid vir die Nasionale Party van 47.
Toe die Smuts-regering in 1924 tot 'n val kom, het Reitz teruggekeer na sy regspraktyk. In die daaropvolgende jare bring hy besoek aan die Kalahari, Kaokoveld, die Kongo en Angola. Sy laaste boek, No outspan (1943) vertel van dié tydvak in sy lewe.
Reitz wen die kiesafdeling Barberton in 1929 terug vir die Suid-Afrikaanse Party met 'n meerderheid van 363 stemme teen die Nasionale Party se C.L. Worral. Reitz word in 1933, nadat die N.P. en S.A.P. 'n koalisie gesluit het, onbestrede in Barberton verkies. Hy behou die setel in 1938 vir die Verenigde Party met 'n meerderheid van 1 381 stemme teen die Nasionale Party se W.C.J. Brink.
[wysig] Minister en hoë kommissaris
Met die vorming van die koalisie tussen die Nasionale Party en die Suid-Afrikaanse Party in 1933, wat op 5 Desember 1934 op die stigting van die Verenigde Party sou uitloop, aanvaar hy die amp van minister van lande en besproeiing, later van minister van landbou. In 1939, na die skeuring in die V.P. toe genl. J.B.M. Hertzog as eerste minister bedank het weens die Unie-Volksraad se besluit om aan die Tweede Wêreldoorlog deel te neem, stel Smuts hom aan as minister van naturellesake. In 1942 word hy hoë kommissaris van die Unie in Londen.
[wysig] Privaat lewe en nalatenskap
Reitz is in 1920 getroud met Leila Agnes Bussinné Wright (Kaapstad, 13 Desember 1887 - Kaapstad, 29 Desember 1959). Sy was 'n uitgesproke voorstander van vroueregte en die stemreg vir vroue. Mev. Reitz was die eerste vrou wat lid van die Unie-Volksraad geword het en het Parktown in Johannesburg van 1933 - 1944 verteenwoordig. Sy was aktief op die gebied van maatskaplike welsyn en het 'n groot aandeel in die aanvaarding van die Kinderwet in 1937 gehad.
Die Vrystaatse dorp Deneysville is na Reitz vernoem. Sy broer Hjalmar Reitz was eweneens 'n skrywer en politikus, maar 'n vurige ondersteuner van die Nasionale Party.
[wysig] Bronne
- Potgieter, D.J. (red.) 1973. Standard Encyclopaedia of Southern Africa. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
- Schoeman, B.M. 1977. Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976. Pretoria: Aktuele Publikasies.
