Eksoplaneet

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
’n Kunstenaarsvoorstelling van hoe algemeen planete voorkom om sterre in die Melkweg.[1]

’n Eksoplaneet is ’n planeet buite die Sonnestelsel. Tot en met 1 Maart 2013 was altesaam 861 sulke planete reeds geïdentifiseer (planete in 677 planetêre stelsels, insluitende 128 stelsels met meer as een planeet).[2] Nagenoeg een jaar later, tot en met 24 Februarie 2014, was meer as duisend sulke planete al ontdek (1077 planete in 814 planetêre stelsels, insluitende 179 in planetêre stelsels met minstens twee bevestigde planete daarin). http://exoplanet.eu/catalog/ Daar is dus ’n voortdurende stroom nuwe ontdekkings.

Wat meer sê, die Kepler-sending het reeds meer as 18 000 bykomende kandidate opgespoor, insluitende 262 wat lewe sou kon huisves.[3][4]

Geskiedenis[wysig]

Baie filosowe en wetenskaplikes het eeue lank aangeneem dat eksoplanete bestaan, maar daar was geen manier om vas te stel hoe algemeen hulle voorkom of hoeveel hulle met die planete in ons Sonnestelsel ooreenstem nie. Verskeie bewerings van waarnemings vanaf die 19de eeu is eindelik deur sterrekundiges verwerp.

Die eerste bevestigde waarneming was in 1992 met die ontdekking van verskeie aardgrootte planete om die pulsar PSR B1257+12. Die eerste ontdekking van ’n eksoplaneet om ’n hoofreeksster was in 1995: ’n reuseplaneet in ’n baan van vier dae om die nabygeleë ster 51 Pegasi. Danksy verbeterde opsporingstegnieke het die tempo van waarnemings sedertdien vinnig toegeneem.[2] Sommige eksoplanete is deur teleskope afgeneem, maar die oorgrote meerderheid is opgespoor met indirekte metodes soos die meet van radiale snelhede.[2] Ook eksokomete, komete buite ons Sonnestelsel, is al waargeneem en kan algemeen in die Melkweg voorkom.[5]

Voorkoms[wysig]

Daar is na verwagting in die Melkweg alleen miljarde planete (gemiddeld minstens een planeet vir elke ster, dus na skatting 100–400 miljard eksoplanete),[6][7][8][9] plus nog talle vrybewegende enkelplanete wat nie om ’n ster wentel nie.[10]

Die naaste eksoplaneet is Alpha Centauri Bb. Byna al die planete wat tot dusver waargeneem is, lê binne die Melkweg. Sterrekundiges aan die Harvard-Smithsonian-sentrum vir Astrofisika (CfA) het in Januarie 2013 aangedui dat daar "minstens 17 miljard" aardgrootte-eksoplanete in die Melkweg is.[5] Daar was wel al ’n paar moontlike waarnemings van eksogalaktiese planete.

Die meeste bekende eksoplanete is gasreuse soos Jupiter en Neptunus, maar dit is waarskynlik omdat hulle makliker is om op te spoor vanweë hul grootte.[11] Daar is ook kleiner planete bekend wat net ’n paar keer so groot is as die Aarde (sulke planete is deesdae bekend as Super-aardes). Volgens nuwe statistiese studies kom hulle meer algemeen voor as die gasreuse, terwyl onlangs ook verskeie planete kleiner as die Aarde ontdek is.[12][13][14] Daar is ook planete om bruin dwergsterre en ander hemelligame wat "vry rondbeweeg" in die ruimte en nie om ’n ster wentel nie, maar hulle word nie altyd planete genoem nie.

Buiteruimtelike lewe[wysig]

Die ontdekking van eksoplanete, veral dié in die bewoonbare sone van sterre (waar moontlik vloeibare water op die oppervlak, en dus lewe, kan voorkom), het die belangstelling in die soeke na buiteruimtelike lewe verhoog.[15] Die soeke na eksoplanete sluit dus ook die studie van planetêre bewoonbaarheid in.

Op 7 Januarie 2013 het sterrekundiges van die Kepler-sending die ontdekking van KOI-172.02 aangekondig – ’n planeet baie soos die Aarde wat binne die bewoonbare sone om ’n ster wentel wat met die Son ooreenstem. Dit is dus ’n "groot kandidaat om buiteruimtelike lewe te huisves".[16]

Verwysings[wysig]

  1. "Planet Population is Plentiful". URL besoek op 13 Januarie 2012.
  2. 2,0 2,1 2,2 Interactive Extra-solar Planets Catalog”. The Extrasolar Planets Encyclopedia. 10 September 2011. URL besoek op 2012-07-13.
  3. Detection of Potential Transit Signals in the First Twelve Quarters of Kepler Mission Data, 12 Des. 2012, Peter Tenenbaum, Jon M. Jenkins, Shawn Seader, Christopher J. Burke, Jessie L. Christiansen, Jason F. Rowe, Douglas A. Caldwell, Bruce D. Clarke, Jie Li, Elisa V. Quintana, Jeffrey C. Smith, Susan E. Thompson, Joseph D. Twicken, William J. Borucki, Natalie M. Batalha, Miles T. Cote, Michael R. Haas, Dwight T. Sanderfer, Forrest R. Girouard, Jennifer R. Hall, Khadeejah Ibrahim, Todd C. Klaus, Sean D. McCauliff, Christopher K. Middour, Anima Sabale, Akm Kamal Uddin, Bill Wohler, Thomas Barclay, Martin Still
  4. {{{author}}}, "My God, it's full of planets! They should have sent a poet.", Planetary Habitability Laboratory, Universiteit van Puerto Rico by Arecibo, 3 Januarie 2012.
  5. 5,0 5,1 'Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy”. Space.com: 7 Januarie 2013. URL besoek op 8 Januarie 2013.
  6. Claven, Whitney (3 Januarie 2013). “Billions and Billions of Planets”. NASA. URL besoek op 3 Januarie 2013.
  7. 100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study”. Space.com: 2 Januarie 2013. URL besoek op 3 Januarie 2013.
  8. Cassan, A (11 Januarie 2012). “One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations”. Nature 481 (7380): 167–169. DOI:10.1038/nature10684. Besoek op 2012-01-11.
  9. Wall, Mike (11 Januarie 2012). “160 Billion Alien Planets May Exist in Our Milky WayGalaxy”. Space.com. URL besoek op 2012-01-11.
  10. Nomads of the Galaxy, Louis E. Strigari, Matteo Barnabe, Philip J. Marshall, Roger D. Blandford; skat dit op 700 voorwerpe groter as 10−6 sonmassas per hoofreeksster tussen 0,08 and 1 sonmassa, waarvan miljarde in die Melkweg is.
  11. http://arxiv.org/ftp/astro-ph/papers/0603/0603200.pdf
  12. Johnson, Michele (20 Desember 2011). “NASA Discovers First Earth-size Planets Beyond Our Solar System”. Nasa. URL besoek op 2011-12-20.
  13. Hand, Eric (20 Desember 2011). “Kepler discovers first Earth-sized exoplanets”. Nature. DOI:10.1038/nature.2011.9688.
  14. Overbye, Dennis, "Two Earth-Size Planets Are Discovered", New York Times, 20 Desember 2011. URL besoek op 2011-12-21.
  15. Terrestrial Planet Finder science goals: Detecting signs of life”. Terrestrial Planet Finder. Jet Propulsion Laboratory/Nasa. URL besoek op 2006-07-21.[dooie skakel]
  16. Moskowitz, Clara (9 Januarie 2013). “Most Earth-Like Alien Planet Possibly Found”. Space.com. URL besoek op 9 Januarie 2013.

Eksterne skakels[wysig]