Eliza Meiring

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Matroosberg, die hoogste piek van die Hexrivierberg aan die suid-ooste kant van die Ceres-vallei.

Eliza Meiring, is 'n Suid-Afrikaanse legendariese figuur wat in die 18de eeu geleef het en ook bekend staan as Die Heks van Hexrivier.

Onder die Hugenote wat hulself aan die Kaap gevestig het, was daar ene Pierre Savoye met sy vrou en dogter. Met die vlug oor die Franse grens na Nederland sterf die enigste seun. Met Eliza, die dogter, het hulle toe na die Kaap gekom.

Savoye het deur die nouste vlyt gou op die been gekom, sy plaas in Drakenstein verkoop en na 'n ander in die Hexrivier-vallei, genaamd Buffelskraal (vandag Clovelly), getrek.

Omdat Eliza besonder mooi, van edel bloed en daarbenewens fyn opgevoed was, het baie jongmans om haar hand meegeding. Van almal het sy 'n jongman, Jean Durand, uitgekies. Voor sy hom egter die ja-woord wou gee, moes hy eers, soos die ridders van ouds, 'n kordaatstuk verrig om te toon dat hy haar werklik liefhet, en dat hy dapper genoeg is om met 'n edeldame te kan trou. Haar eis was dat hy vir haar die rooi blom (waarskynlik die Disa Grandiflora) wat bo teen die berg op die plaas groei, moet gaan pluk. Hieroor het die jongman gelag en met sy snaphaan die Matroosberg uitgeklim. Na 'n paar uur se klim, het hy hom op die rots bevind en toe daarop gaan lê om oor die kant te kyk. Onder hom het hy die rooi blom gewaar en, ná heelwat moeite, gepluk; maar toe verbrokkel die krans, wat uit verweerde sandsteen bestaan het, en hy stort na benede.

Die veewagter het hom daar gekry. Sy dood het vir Eliza so aangetas dat sy nooit weer tot haar sinne gekom het nie. Haar gesin moes haar bewaak. Dog een nag het sy ontsnap en haar van dieselfde rots afgewerp. 'n Ander weergawe lui weer dat Eliza in die solder van die huis toegesluit was. Sy het haar voorletters en ‘1768’ op die vensterbank uitgekrap. Op 'n aand het sy die deur oopgekry en haar van die trappe doodgeval. Nog 'n ander weergawe van die gebeure beweer dat sy deur die venster gespring en haar toe doodgeval het.

Die woord ,,HEKS” wat in verband met haar gebruik word in die legende wat na aanleiding van die droewige gebeure ontstaan het, is waarskynlik ontleen aan die Franse “La Bella Enchantresse”, soos die jongmans haar genoem het: ,,Die bekoorlike towenares.” Die legende wil lui dat elke volmaannag 'n wit gedaante op die hoë rotspunt gesien kan word - Eliza wat daar wag, voor haar sprong in die diepte.

Hier volg 'n gedig oor hierdie verhaal, geskryf deur S.J. Pretorius:

Cquote1.svg As maanlig oor die berge blink,

so wit soos daglumier,
dan sien jy oor die rotspunt wink
die heks van Heksrivier:

Hoog oor die kranse soos `n mis
wat oor die afgrond styg –
so hang sy bo die duisternis
wat ewig onder swyg.

Die storie gaan die jare t’rug
nog voor die Grote Trek,
kort na die Hugenote-vlug
is die verhaal voltrek.

Sy was die mooiste in die buurt;
hy was van edel bloed;
en lang sou dit wel nie geduur’t
van hul mekaar ontmoet

tot: ,,Ek bemin jou!” en: ,,Ek ook,
,,maar as geluk se pand:
,,gaan pluk die disa teen die rook-
,,blou krans se hoë wand,

,,die disa aan sy lang-lang steel
,,wat oor die rooisand straal,
,,daar uit die dood se bek, sy keel,
,,moet jy vir my gaan haal!”

Hy’t haastig oor die werf geloop;
sy fluister in sy oor:
,,Ek het jou ewig lief, my Hoop!
,,As ek jou moet verloor…”

Hy worstel teen die kronkelpad
al langs die kranse op;
hier moet hy vastrap, daarso vat,
tot by die hoogste top,

die top van Liefde en – en Dood.
Hy sien die wêreld wyd,
dis alles helder, skoon en groot.
Toe gaan hy lê: daar splyt

die rots, hy sien die disa dans
met sagte gloed; hy strek
en strek. Maar toe begin die krans
te wankel in die dood se bek.

Hy stort en gryp die liefdeskroon
wat in sy vingers knak;
hy hoor die wind se helse hoon-
lag, sien verbaas hoe vlak

na vlak van lig en skadu bring.
`n Duisend voet daaronder
het eers sy val tot stuit gebring
waar waters stortend donder.

`n Wagter het sy lyk gekry
nog in sy hand die blom;
’t skemer op `n draagbaar by
die voordeur ingekom.

Een enkel kreet…toe val sy neer
en daarna was sy stom
en toe die dae gaan en keer
haar sinne wou nie kom.

En in haar kamer moes hul haar
gedurig binne sluit
want elke maannag, skoon en klaar
wou sy die berge uit.

Soms het sy net sy naam genoem
en nagte deurgesnik,
of uitgeroep: ,,Ek is verdoem!”
Haar oë groot van skrik.

Een volmaan-nag het sy ontsnap,
en in haar lang rok, wit,
die donker bosse ingestap,
net van een droom besit:

Om hom uiteindelik te vind.
Toe op die rotspunt, skerp,
staan sy, klein-eensaam soos `n kind
een noodlotstond. Toe werp

sy haar die dieptes af
na waar haar minnaar wag,
waar hy haar wegtrek na die graf
en in die waters lag…

Nou sê hul, as dit maanlig is,
dan sien jy bo die duister
iets vorm soos `n wolk, `n mis,
dan staan sy daar en luister

hoe uit die waters soos `n wonder
sy stem styg uit die nag,
hoe kom uit windluid klowe onder
sy roep weemoedig-sag:

,,Kom hier na my, my soet-beminde,
waar mos is, en `n krans
ons wegskuil van die woeste winde
wat oral waai. Hier dans

die wildeblomme in `n gloed
van lig; kom af na my!
Kom af! Dat ons oplaas ontmoet
om nooit, nooit weer te skei;

maar dag en nag in goud en blou
aan warme hart ons druk:
ons droewe jeug voltooi, in nou
en ewig se geluk!

Cquote2.svg

Bronnelys[wysig]

  • Nienaber, P.J. 1958. Afrikaanse Verhalende Verse. Tiende Druk. (Hardeband) Johannesburg: Afrikaanse Pers-boekhandel (Edms) Bpk. Bl.151-154.

Verdere naleeswerk[wysig]