Ge'ez-skrif

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Ge'ez-skrif
Soort skryfstelsel Abugida
Taal Ge'ez en verskeie tale van Ethiopië en Eritrea
Tydperk 5de-6de eeu v.C. tot hede
Voorloper Proto-Sinaïties
Rigting Links-regs
ISO 15924 Ethi, 430
Unicode Ethiopic, U+1200–U+137F,
U+1380–U+139F,
U+2D80–U+2DDF,
U+AB00–U+AB2F
Nota Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole en Ethiopiese letters bevat
    Skryfstelsels    

      Abjad
      Abugida
      Alfabet
      Lettergreepskrif
      Logografies
      Kenmerk-alfabet
      Snelskrif
      Alternatief

Ge'ez (Ge'ez: ግዕዝ, transliterasie: Gəʿəz) is ’n skrif wat as ’n abugida gebruik word vir verskeie tale van Ethiopië en Eritrea. Dit het aanvanklik ontstaan as ’n abjad vir die skryf van Ge'ez, wat nou ’n liturgiese taal van die Ethiopiese en die Eritrese Ortodokse Kerk is.

Die Ge'ez-skrif is aangepas om ander, hoofsaaklik Semitiese tale in Ethiopië en Eritrea te skryf. Sommige ander tale in die Horing van Afrika soos Oromo is ook aanvanklik in die skrif geskryf, maar het later die Latynse alfabet aangeneem.

Letters[wysig]

Ge'ez het 26 konsonante, waarvan 24 ook in die Suid-Arabiese alfabet voorkom:

translit. h l m ś (SA s2) r s (SA s1) b t n
Ge'ez
Suid-Arabies h l ḥ m s2 r s1 ḳ b t ḫ n
translit. ʾ k w ʿ z (SA ) y d g f
Ge'ez
Suid-Arabies ʾ k w ʿ z y d g ṭ ṣ ḍ f

Baie van die letters se name is verwant aan dié van die Fenisiese alfabet en kom dus waarskynlik ook in die Proto-Sinaïtiese skrif voor.

Daar was twee alfabette vir die taal Ge'ez, eers ’n abjad en later ’n abugida.

Ge'ez-abjad[wysig]

Die abjad, wat tot omstreeks 330 n.C. gebruik is, het 26 konsonante, en geen klinkers nie, bevat:

h, l, ḥ, m, ś, r, s, ḳ, b, t, ḫ, n, ʾ, k, w, ʿ, z, y, d, g, ṭ, p̣, ṣ, ṣ́, f, p
translit. h l m ś r s b t n ʾ
Ge'ez
translit. k w ʿ z y d g ṣ́ f p
Ge'ez

Ge'ez-abugida[wysig]

Moderne Ge'ez word van links na regs geskryf. Die abugida het ontwikkel onder invloed van Christelike geskrifte deurdat verpligte vokaaltekens by die konsonante gevoeg is. Hoewel daar ’n duidelike Griekse invloed was, word geglo die abugida-stelsel kom van sendelinge van Indië.

  ä
[ə]
u i a e ə
[ɨ]
o wa
[jə]
Hoy h  
Läwe l  
Ḥäwt  
May m
Śäwt ś  
Rəʾs r
Sat s  
Ḳaf  
Bet b  
Täwe t  
Ḫarm  
Nähas n  
ʾÄlf ʾ  
  ä
[ə]
u i a e ə
[ɨ]
o wa
[jə]
Kaf k  
Wäwe w  
ʿÄyn ʿ  
Zäy z  
Yämän y  
Dänt d  
Gäml g  
Ṭäyt  
P̣äyt  
Ṣädäy  
Ṣ́äppä ṣ́  
Äf f
Psa p  

Die Ge'ez-abugida is aangepas vir verskeie moderne tale van Ethiopië. Baie van hulle gebruik bykomende letters.

Ge'ez is ook ’n heilige skrif in die Rastafariër-godsdiens. Roots-reggae-musikante gebruik dit soms op albumomslae.

Unicode[wysig]

Ethiopies is aanvanklik tot die Unicode-standaard gevoeg vanaf weergawe 3.0. In latere weergawes is bykomende letters bygevoeg:
U+1200–U+137F,
U+1380–U+139F,
U+2D80–U+2DDF,
U+AB00–U+AB2F

Sien ook[wysig]

Geskiedenis van die alfabet

Eksterne skakels[wysig]