Gotiese alfabet
| Gotiese alfabet | |
|---|---|
 |
|
| Soort skryfstelsel | Alfabet |
| Taal | Goties |
| Tydperk | Van ca. 350 tot 600's |
| Voorloper | Grieks, met ’n Latynse en rune-invloed |
| Rigting | Links-regs |
| ISO 15924 | Goth, 206 |
| Unicode | Gothic, U+10330–U+1034F |
| Nota | Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat |
Die Gotiese alfabet is gebruik vir die skryf van Goties en is in die 4de eeu geskep deur Wulfila, ’n sendeling en Bybel-vertaler van Kappadosië, om die Bybel te vertaal.[1]
Inhoud |
Oorsprong [wysig]
Woelfila het waarskynlik met opset nie die ouer rune-alfabet vir sy doel gebruik nie vanweë die Germaanse heidense gelowe en gebruike waarmee dit verbind is.[2] Verder het die Grieks-gebaseerde skrif gehelp om die Gote te laat deel word van die hoofsaaklik Grieks-Latynse kulture van die Swartsee.[3] Die individuele letters het egter steeds name wat afgelei is van dié vir hul rune-ekwivalente.
Die letters [wysig]
Die alfabet is hoofsaaklik ’n skryfstelsel van hoofletters van die Griekse alfabet, met ’n paar bykomende letters om tipiese Gotiese klanke weer te gee: die Latynse F, twee Rune-letters om /j/ en /w/ te onderskei van /i/ en /u/, en die letter "ƕair".
Onder is ’n tabel van die Gotiese alfabet. Twee letters wat in die transliterasie daarvan gebruik word, kom nie in Afrikaans voor nie: þ en ƕ. Die letters het ook syferwaardes gehad wat gewoonlik tussen twee punte (•𐌹𐌱• = 12) of met ’n streep bo (𐌹𐌱 = 12) geskryf is. Twee letters, vir 90 en 900, het geen fonetiese waarde nie.
| Letter | Translit. | Grieks | Gotiese naam | Rune-naam | IFA | Syferwaarde | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
𐌰 | a | Α | aza < ans "god" of asks "as" | *ansuz | /a, aː/ | 1 | |
 |
𐌱 | b | Β | bercna < *bairka "berk" | *berkanan | /b/ [b, β] | 2 | |
 |
𐌲 | g | Γ | geuua < giba "geskenk" | *gebō | /ɡ/ [ɡ, ɣ, x]; /n/ [ŋ] | 3 | |
 |
𐌳 | d | Δ | daaz < dags "dag" | *dagaz | /d/ [d, ð] | 4 | |
 |
𐌴 | e | Ε | eyz < aiƕs "perd" og eivs "taksusboom" | *eihwaz | /eː/ | 5 | |
 |
𐌵 | q | Π | quetra < *qairþra ? of quairna "meulsteen" | (sien *perþō) | /kʷ/ | 6 | |
 |
𐌶 | z | Ζ | ezec < ezec? | (sien *algiz) | /z/ | 7 | |
 |
𐌷 | h | H | haal < *hagal of *hagls "hael" | *haglaz | /h/ | 8 | |
 |
𐌸 | þ, th | Θ | thyth < þiuþ "goed" of þaurnus "doring" | *thurisaz | /θ/ | 9 | |
 |
𐌹 | i | Ι | iiz < *eis "ys" | *īsaz | /i/ | 10 | |
 |
𐌺 | k | Κ | chozma < *kusma of kōnja "dennesap" | *kaunan | /k/ | 20 | |
 |
𐌻 | l | Λ | laaz < *lagus "see, meer" | *laguz | /l/ | 30 | |
 |
𐌼 | m | Μ | manna < manna "man" | *mannaz | /m/ | 40 | |
 |
𐌽 | n | Ν | noicz < nauþs "behoefte" | *naudiz | /n/ | 50 | |
 |
𐌾 | j | ᛃ | gaar < jēr "jaar" | *jēran | /j/ | 60 | |
 |
𐌿 | u | ᚢ | uraz < *ūrus "oeros" | *ūruz | /u, uː/ | 70 | |
 |
𐍀 | p | Π | pertra < *pairþa ? | *perþō | /p/ | 80 | |
 |
𐍁 | Ϙ | 90 | |||||
 |
𐍂 | r | R | reda < *raida "wa" | *raidō | /r/ | 100 | |
 |
𐍃 | s | S | sugil < sauïl of sōjil "son" | *sôwilô | /s/ | 200 | |
 |
𐍄 | t | Τ | tyz < *tius "die god Týr" | *tīwaz | /t/ | 300 | |
 |
𐍅 | w | Υ | uuinne < vinja "veld" of vinna "pyn" | *wunjō | /w, y/ | 400 | |
 |
�❜ | f | F | fe < faihu "beeste, rykdom" | *fehu | /f/ | 500 | |
 |
𐍇 | x | Χ | enguz < *iggus of *iggvs "die god Yngvi" | *ingwaz | /x/? | 600 | |
 |
𐍈 | ƕ, hw | Θ | uuaer < *ƕair "ketel" | - | /hʷ/ | 700 | |
 |
𐍉 | o | Ω, ᛟ | utal < *ōþal "erfgrond" | *ōþala | /oː/ | 800 | |
 |
𐍊 | Ϡ | 900 | |||||
Unicode [wysig]
Die Gotiese alfabet is tot die Unicode-standaard gevoeg in Maart 2001, met die uitreiking van weergawe 3.1. Die Unicode-blok daarvoor is U+10330–U+1034F.
Sien ook [wysig]
Verwysings [wysig]
- Haarmann, Harald (1991). Universalgeschichte der Schrift. Frankfurt: Campus.
- Jensen, Hans (1969). Die Schrift in Vergangenheit und Gegenwart. Berlyn: Deutscher Verlag der Wissenschaften.
Eksterne skakels [wysig]
Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
