Groot Nordiese Oorlog

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Groot Nordiese Oorlog
Marten's Poltava.jpg
Die Slag van Poltawa deur Pierre-Denis Martin – 1726
Datum 12 Februarie 1700 - 10 September 1721
Ligging Noord-, Sentraal- en Oos-Europa
Resultaat Oorwinning deur die Geallieerdes
Strydende partye
Vlag van Swede Swede

Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Pole-Litaue (1704-1709)
Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg Ottomaanse Ryk (1710-1714)
Flag of the Cossack Hetmanat.svg Kosak-hetmanaat (1708-1709)
Flag of England.svg Engeland (1700)
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Groot-Brittanje (1719-1721)
Prinsenvlag.svg Verenigde Provinsies (1700)
Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg Brunswyk-Lüneburg (1700)

Flag of Russia.svg Rusland

Flag of Denmark.svg Denemarke-Noorweë (1700, 1709-1720)
Flag of Electoral Saxony.svg Sakse (1700-1706, 1709-)

Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Pole-Litaue (1700-1704, 1709-)

Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg Pruise (1715-1720)
Flag of Hanover (1692).svg Hannover (1715-1719)
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Groot-Brittanje (1717-1719)

Aanvoerders
Vlag van Swede Karel XII (†)

Vlag van Swede Ulrika Eleonora
Vlag van Swede Frederick I
Vlag van Swede Arvid Horn
Vlag van Swede Carl Rehnskiöld
Vlag van Swede Magnus Stenbock
Vlag van Swede Adam Lewenhaupt
Wappen Herzogtum Holstein 1703.gif Frederik IV (†)
Wappen Herzogtum Holstein 1703.gif Karel Frederick Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Stanisław Leszczyński
Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg Ahmet III
Flag of the Cossack Hetmanat.svg Ivan Mazepa (†)
Union flag 1606 (Kings Colors).svg George I
Flag of England.svg Prinsenvlag.svg George Rooke
(Verenigde vloot)
Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg George William

Vlag van Rusland Pieter I

Vlag van Rusland Alexander Mensjikof
Vlag van Rusland Boris Sheremetev
Flag of the Cossack Hetmanat.svg Ivan Mazepa
Flag of the Cossack Hetmanat.svg Danylo Apostol
Flag of the Cossack Hetmanat.svg Ivan Skoropadsky
Vlag van Denemarke Frederik IV
Vlag van Denemarke Christian Reventlow
Vlag van Denemarke Peter Tordenskjold Flag of Electoral Saxony.svg Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg August II (persoonlike unie)
Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg Friedrich Wilhelm I
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Flag of Hanover (1692).svg George I (persoonlike unie)

Sterkte
90 000 soldate – 1700:
  • 77 000 Swede
  • 10 000 Lüneburgers
  • 28 skepe in die verenigde Anglo-Duitse vloot

175 000 bondgenote 1704–14:

  • 16 000 Pole
  • 3 000–9 000 Kosake
  • 150 000 Ottomane (Slegs deelgeneem in die Pruth-veldtog)
310 000 soldate – 1700:
  • 170 000 Russe (wagposte nie ingesluit)
  • 40 000 Dene
  • 100 000 Pools–Sakse

70 000 bondgenote 1715–20:

Ongevalle en verliese
Omstreeks 200 000 Swede:
  • 25 000 gesneuwelde deur gevegte
  • 175 000 gesneuwelde deur hongersnood, siekte en uitputting ens.[4]
Onbekend.
Ten minste 75 000 Russe
14 000–20 000 Pole en Sakse,
8 000 Dene is vermoor in die groter gevegte.
60 000 Dene in totaal tussen 1709 en 1719.[5]

Die Groot Nordiese Oorlog was 'n oorlog wat tussen 1700 en 1721 in Noord-, Sentraal- en Oos-Europa gevoer is om beheer oor die Oosseegebied te kry.

Grosser Nordischer Krieg Phase1.png
Die eerste fase van die Groot Nordiese Oorlog tussen 1700 en 1709.
Grosser Nordischer Krieg Phase2.png
Die tweede fase van die Groot Nordiese Oorlog tussen 1709 en 1721.

In Maart 1700 het 'n politieke en militêre alliansie, wat uit die Tsaredom van Rusland en die dubbelmonargieë Sakse-Pole en Denemarke-Noorweë bestaan het, die Sweedse Ryk aangeval wat destyds deur Karel XII van Swede, in die oë van sy tydgenote 'n jong en onervare heerser, geregeer is. Ondanks sy relatief slegte uitgangsposisie het die Sweedse koning aanvanklik militêre oorwinnings behaal sodat Denemarke-Noorweë (1700) en Sakse-Pole (1706) die alliansie verlaat het.

Toe Karel XII in 1708 'n poging onderneem het om ook Rusland met 'n laaste veldtog te oorwin, het die Swede in die Slag naby Poltawa in Julie 1709 'n verpletterende nederlaag gely wat die oorlog 'n finale wending gegee het.

Aangemoedig deur Swede se nederlaag, het sy voormalige teenstanders Denemarke en Sakse vinnig weer tot die oorlog toegetree. Die geallieerde magte het nou 'n militêre offensief begin loods wat Swede se rol tot defensiewe oorlogsvoering beperk het. Die koppige en eiewillige Sweedse monarg was nogtans nie bereid om oor te gee nie, en eers toe hy in die najaar van 1718 tydens die beleg van Frederikshald onder misterieuse omstandighede gesneuwel het, het die pad vir 'n wapenstilstand oopgelê.

Die bepalings van die vredesooreenkomste wat in die Vrede van Nystad, die Vrede van Frederiksborg en die Vrede van Stockholm vasgelê is, het 'n einde aan Swede se status as Europese grootmoondheid gemaak en tegelykertyd die weg gebaan vir Rusland se ontwikkeling tot 'n nuwe grootmoondheid.

Verwysings[wysig]

  1. The Brandenburg-Prussian Army”. Wyre Forest Wargames Club. URL besoek op 2012-03-19.
  2. Den preussiska arméns fälttåg 1702-1715”. Tacitus.nu. URL besoek op 2010-06-24.
  3. The Great Northern War 1700-1721 v2.Swedish Allies and Enemies - Colours and Uniforms”. Scribd.com. URL besoek op 2012-11-11.
  4. Ericson, Lars, Svenska knektar (2004) Lund: Historiska media
  5. Lindegren, Jan, Det danska och svenska resurssystemet i komparation (1995) Umeå : Björkås : Mitthögsk