Groot Sfinks van Giza

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die Groot Sfinks van Giza, 2008

Die Groot Sfinks van Giza (Arabies: أبو الهول, Aboe al-Haoel, "die Verskriklike Een") is ’n kalksteenstandbeeld van ’n sfinks (’n mitiese figuur met die lyf van ’n leeu en die gesig van ’n mens) op die wesoewer van die Nylrivier by Giza, Egipte. Dit word gewoonlik bloot die Sfinks genoem. Daar word geglo die standbeeld se gesig is dié van farao Chafra.

Dit is die grootste standbeeld in een stuk in die wêreld; dit is 73,5 m lank, 19,3 m breed en 20,22 m hoog.[1] Dit is die oudste bekende monumentstandbeeld en is waarskynlik gebou deur die Antieke Egiptenare van die Ou Ryk tydens die bewind van farao Chafra (c. 2558–2532 v.C.).[1][2]

Oprigting en name[wysig]

Die Groot Sfinks gedeeltelik onder sand begrawe, omstreeks die 1870's.
Met die Groot Piramide op die agtergrond, 2005.

Hoewel die Groot Sfinks een van die wêreld se oudste en grootste monumente is, word die feite daaromtrent, soos wanneer dit gebou is en deur wie, steeds betwis. Die Romeinse filosoof Plinius die ouere noem die Groot Sfinks in sy boek Natuurgeskiedenis. Hy sê die Egiptenare het die Sfinks as ’n "godheid" beskou en dat koning Harmais daarin begrawe is.[3][4]

Dit is nie bekend wat die naam van die standbeeld was toe dit gebou is nie, want dit verskyn nie in enige bekende inskripsies van die Ou Ryk nie, en daar is geen ander inskripsies oor die bou van die Sfinks of wat die doel daarvan was nie. In die Nuwe Ryk is dit Hor-em-akhet (Horus van die Horison) genoem, en farao Toetmoses IV (1401–1391 of 1397–1388 v.C.) het dit so genoem in sy Droomstele.

Die naam Sfinks is daaraan gegee sowat 2 000 jaar ná die datum waarop dit vermoedelik gebou is; dit verwys na ’n figuur in die Griekse mitologie met ’n leeu se lyf, ’n vrou se kop en ’n arend se vlerke (hoewel dit nes die meeste Egiptiese sfinkse geen vlerke het nie). Die woord "sfinks" in Afrikaans en ander tale kom van die Antieke Griekse Σφίγξ, sfinks, oënskynlik van die werkwoord σφίγγω, sfingo (om te druk) na aanleiding van die Griekse sfinks wat enigiemand verwurg het wat nie sy raaisel kon oplos nie.

Die naam kan ook kom van die korrupsie van die Antieke Egiptiese naam Ssp-anx wat aan koninklike standbeelde uit die 4de Dinastie (2575–2467 v.C.) en later die Nuwe Ryk (c. 1570–1070 v.C.) gegee is, hoewel die name foneties glad nie ooreenstem nie.

Restourasie[wysig]

Nadat die Dodeakker van Giza verlate geword het, is die Sfinks tot by sy skouers in sand begrawe. Die eerste aangetekende poging om dit te restoureer was in omstreeks 1400 v.C., toe die jong Toetmoses IV ’n span byeengekry en daarin geslaag het om die voorpote uit te grawe. Hy het ’n granietblok, bekend as die Droomstele, tussen die pote geplaas waarin hy vertel hoe die god Ra in ’n droom aan hom verskyn, sy koninkryk aan hom bemaak en hom gevra om hom te "red" van die sand wat sy ledemate bedek.[5]

Later het Ramses II (1279–1213 v.C.) moontlik ’n tweede poging aangewend.

In 1817 het die eerste moderne uitgrawing, onder toesig van die Italiaanse kaptein Giovanni Battista Caviglia, die Sfinks se bors heeltemal ontbloot. Die hele standbeeld is eindelik in 1925 tot 1936 uitgegrawe onder leiding van die Franse Egiptoloog Émile Baraize.

In 1931 het ingenieurs van die Egiptiese regering die kop van die Sfinks gerestoureer nadat ’n deel van die kopbedekking in 1926 afgeval en ook die nek beskadig het.[6]

’n Panorama van die Sfinks en die Groot Piramide van Giza, 2010
’n Panorama van die Sfinks en die Groot Piramide van Giza, 2010

Vermiste neus en baard[wysig]

Kalksteenstukke van die Sfinks se baard in die Britse Museum, 14de eeu v.C.[7]

Die Sfinks se neus van sowat ’n meter breed word vermis. ’n Ondersoek van naderby wys lang stawe of beitels is in die neus gekap, een van die brug van die neus af en die ander van die neusgate af, en die neus is toe in ’n suidelike rigting afgeruk.[8]

Die Arabiese historikus Al-Maqrizi het in die 15de eeu die skuld voor die deur van die Moslemse sultan Muhammad Sa'im al-Dahr gelê. In 1378 het die sultan glo die plaaslike inwoners betrap dat hulle offerandes aan die Sfinks bring vir ’n groter oes, en hy was so kwaad dat hy die neus afgebreek het. Hy is toe gehang weens vandalisme.[9]

Daar is ook ’n verhaal dat Napoleon se soldate die neus met ’n kanon afgeskiet het, wat vandag steeds die ronde doen. Daar is ook ’n paar ander weergawes.

Die baard wat ook aan die Sfinks vas was, is vermoedelik ná die oorspronklike konstruksie bygevoeg. Die Egiptoloog Vassil Dobrev het gemeen as die baard oorspronklik deel van die standbeeld was, sou dit die ken beskadig het toe dit afval.[10] Die gebrek aan tekens van skade onderskryf sy teorie dat die baard later aangelas is.

Verwysings[wysig]

  1. 1,0 1,1 Emporis – Great Sphinx of Giza”. Emporis.com. URL besoek op 2014-05-15.
  2. Dunford, Jane; Fletcher, Joann; French, Carole (ed., 2007). Egypt: Eyewitness Travel Guide. Londen: Dorling Kindersley, 2007. ISBN 978-0-7566-2875-8.
  3. Boek 36, hoofstuk 17, in Die natuurgeskiedenis van Plinius, Volume 6, ble. 336–337 (Londen: H. G. Bohn, 1857)
  4. Christiane Zivie-Coche, Sphinx: History of a Monument, ble. 99–100 (Cornell University Press, 2002). ISBN 0-8014-3962-0
  5. Mallet, Dominique, Die Stele van Toetmoses IV: ’n Vertaling, by harmakhis.org. Besoek op 3 Januarie 2009.
  6. Popular Science Monthly, July 1931, page 56.
  7. British Museum Highlights [1]
  8. Lehner, Mark (1997). The Complete Pyramids. Thames & Hudson, 41. ISBN 0-500-05084-8. 
  9. Faq#11: Who shot off the nose of the Sphinx?”. napoleon-series.org. URL besoek op Februarie 2012.
  10. Fleming, Nic (2004-12-14). "I have solved riddle of the Sphinx, says Frenchman" in The Daily Telegraph. Besoek op 28 Junie 2005

Eksterne skakels[wysig]