Grootrivier

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Vir ander gebruike, sien Grootrivier (dubbelsinnig).
Grootrivier
Oorsprong Saamvloei van Touws- en Buffelsriviere
Monding Gouritsrivier
Stroomgebied Karoo, Suid-Afrika
Oorsprong-hoogte 1200 m
Monding-hoogte 82 m

Die Groot-, Gamka- en die Olifantsriviere en hul baie sytakke is die bolope van die Gouritsrivier. Die Grootrivier dreineer die westelike deel van daardie deel van die Karoo wat in die Wes-Kaapprovinsie val.

Sytakke en opvanggebied[wysig]

Die Grootrivier ontstaan deur die samevloeiing van die Klein-Swartbergrivier en die Buffelsrivier.[1]

  • Die Touwsrivier ontspring in die Matroosberge by Ceres en De Doorns op hoogtes wat wissel tussen 300 en 1 900m meter bo seespieël. Die jaarlikse neerslag wissel tussen die 200 en 1 500mm per jaar en val gewoonlik in die baie laat somer tot winter, maar ook dwarsdeur die jaar. Die Touws loop oos deur die dorp Touwsrivier en verder suidwaarts in die Klein Karoo. Dan sluit dit 25km wes van Van Wyksdorp by die Grootrivier aan.
  • Die Buffelsrivier ontspring in die Kromberge in die Moordenaarskaroo, op so 'n 1 700 m bo seevlak. Die jaarlikse reënval is gewoonlik minder as 500 mm en val in die laat somer. Die rivier loop suid deur Laingsburg en die Buffelspoort in die Klein Swartberge na die Klein Karoo. Ongeveer 50 km voor die samevloeiing met die Touws (by die Van Zylsdamme) verander die Buffels se naam na Grootrivier. Dit vloei daarna suid en waar die Touws aansluit, draai die rivier oos, verby Van Wyksdorp en verder tot dit saamvloei met die Gourits. Die grens tussen die Noord- en die Wes-Kaap vorm so rofweg die waterskeiding vir hierdie rivierstelsel.

Bevolking en dorpe[wysig]

Die streek het ‘n bevolking van 21 500 waarvan 60% in dorpe en ander nedersettings woon. Touwsrivier, Laingsburg en Matjiesfontein lê aan die N1 en Ladismith aan die R62. Van Wyksdorp lê aan 'n grondpad, die R327. Weens die gebrek aan 'n ekonomiese trekpleister word verwag dat die bevolking op hierdie syfer sal bly, of dalk nog sal verminder. Die trek van inwoners van die plase na die dorp sal waarskynlik voortduur.

Boerdery[wysig]

In die gebied word geboer met skape en volstruise en met lusern, vrugte en wingerd op droë land en onder besproeiing. Besproeiing word belemmer deur die gebrek aan water.

Damme[wysig]

  • Suidoos van Laingsburg is die Floriskraaldam met 'n opvanggebied van 6 675 km2 en 'n kapasiteit van 50,3 miljoen kubieke meter (50 334 megaliter) water. Wanneer die dam vol is, is sy oppervlakte 7 592 km2. Die dam lê by die samevloeiing van die Buffelsriviermet met die Geelbekrivier. Sy walhoogte is 33 m en die konstruksie is in 1957 voltooi. 33°17′30″S 20°59′6″O
  • Die Bellairreservoir lê in die Brakrivier, 'n sytak van die Touws, op ‘n afstand van 40km oosnoordoos van Montagu. Hierdie dam kan 10,1 miljoen kubieke meter water berg.
  • Verkeerdevlei het 'n opgaarvermoë van 5,5 miljoen kubieke meter. Hierdie dam lê langs die R46 tussen De Doorns en Touwsrivier in die Smalblaarrivier, nog 'n sytak van die Touws.
  • Vyftig kilometer wes van Ladismith aan die suidelike helling van die Anysberg/Prinsberg lê die Prinsrivierdam. 33°30′32,2″S 20°45′12.5″O
  • Van Zylsdamme in die Grootrivier lê suid van die Buffelspoort in die Klein Swartberge.

Ekologiese situasie[wysig]

Oor die algemeen verkeer hierdie rivierstelsel in 'n redelik goeie ekologiese toestand. By Laingsburg en Van Wyksdorp is beperkte aktiwiteite wat die ekologie versteur. Dit is die reguit maak van die rivierstroom, die bou van keerwalle en die gelykmaak van die vloedvlakte. Dit veroorsaak afsettings op die bodem en gevolglik verswakte spoed in die vloei. Oppervlaktewater is oor die algemeen brakkerig en word geag as minder geskik vir verbruik. Boorgatwater word gewoonlik gebruik vir huishoudelike doeleindes en suiping vir vee. Uitheemse vissoorte soos kurper en baars leef van die inheemse vissoorte en bedreig so hul voortbestaan.

Bibliografie[wysig]

  • Standard Encyclopaedia of Southern Africa, dele 1 tot 12. Kaapstad: Nasou, 1970-76
  • Burman, J.: The Little Karoo. Kaapstad: Human en Rousseau, 1981 ISBN 07981-1214-X
  • River Health Programme. State of Rivers of the Gouritz Water Management Area. Pretoria: Departement van Waterwese en Bosbou, 2007. ISBN 0-620-38676-0
  • Suid-Afrika topografiese kaarte 1:50 000
  • Departement van Waterwese en Bosbou. www.dwaf.gov.za

Bronne[wysig]