Hoogduitse tale

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Hoogduitse tale
Geografiese
verspreiding:
Middel- en Suid-Duitsland, Liechtenstein, Luxemburg, Noord- en Sentraal-Switserland, Oostenryk, Pole, Elsas en Suid-Tirool
Genetiese
klassifikasie
:
Indo-Europees
 Germaanse tale
  Hoogduitse tale
Onderafdelings:
Die Hoogduitse tale is 'n onderafdeling van die Wes-Germaanse tale ██ Nederduits (Wes-Germaans) ██ Nedersaksies (Wes-Germaans) ██ Middelduits (Wes-Germaans) ██ Opperduits (Wes-Germaans) ██ Anglies (Anglo-Fries, Wes-Germaans) ██ Fries (Anglo-Fries, Wes-Germaans) ██ Oos-Noord-Germaans ██ Wes-Noord-Germaans ██ Lyn wat die Noord- en Wes-Germaanse tale skei.
Kaart wat die verspreding van Opperduits (groen) en Middelduits (blou), en Nederduits (geel) aandui. Die hoof isoglosse, die Benrath- en Speyerlyne, word in swart aangedui.

Die Hoogduitse Tale (Duits: Hochdeutsch) is enige van die varieëteite van Standaard Duits, Luxemburgs en Jiddisj sowel as die plaaslike Duitse dialekte wat in sentraal en suidelike Duitsland, in Oostenryk, in Liechtenstein, in Switserland, in Luxemburg en in naburige dele van België, Frankryk (Elsas en noordelike Lotaringe), Italië en Pole gepraat word. Dit word ook in voormalige koloniale nedersettings soos byvoorbeeld in Roemenië (Transsilvanië), Rusland, VSA en Namibië gepraat.

"Hoog" verwys na die bergagtige dele van sentraal en suidelike Duitsland en die Alpe, teenoor die Nederduitse tale wat 'n die plat kus gebiede van die noorde gepraat word. Hoogduits kan onderverdeel word in Opperduits en Middelduits (Oberdeutsch, Mitteldeutsch).

Die Duitse term Hochdeutsch word ook losweg gebruik, maar nie deur taalkundiges nie, om na standaard geskrewe Duits te verwys in teenstelling met die dialekte, omdat die standaard taal uit Hoogduits eerder as Nederduits ontwikkel het.

Geskiedenis[wysig]

Hoogduits soos in Suidelike Duitsland, Beiere en Oostenryk gepraat was 'n belangrike basis vir die ontwikkeling van standaard Duits.

Die historiese vorms van die taal is Oud-Hoogduits en Middel-Hoogduits.

Klassifikasie[wysig]

Hoogduits word van ander Wes-Germaanse varieëteite onderskei deur die deelname daarvan in die Tweede Germaanse klankverskuiwing (c. n.C 500). Om dit waar te neem, vergellyk Duits Pfanne met Afrikaans en Engels pan ([pf] na [p]), Duits zwei met Afrikaans twee en Engels two ([ts] na [t]), Duits machen met Afrikaans maak en Engels make ([x] na [k]). In die Hoogalemanniese dialekte is daar 'n verdere verskuiwing; Sack (soos Engels "sack") word uitgespreek as [z̥akx] ([k] to [kx]).

Stamboom[wysig]

Let daarop dat die skeiding tussen subfamilies van Germaans meestal nie presies gedefinieer kan word nie; meeste vorm kontinue gradiënte, met naburige dialekte wat onderling verstaanbaar is en die wat verder van mekaar is nie. In besonder was daar nooit 'n oorspronklike "Proto-Hoogduits" nie. Om die en ander redes is die ideë om die verwantskap tussen die Wes-Germaanse taalvorms enigsins in 'n boom diagram voor te stel onder taalkundiges omstrede; die onderstaande verdeling moet dus met die voorbehoud gelees word:

Eksterne skakels[wysig]