Jameson-inval

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Leander Starr Jameson

Die Jameson-inval was 'n gewapende inval in Transvaal deur dr. Leander Starr Jameson na aanleiding van die uitlanders se griewe.

Sedert die ontdekking van goud aan die Witwatersrand het die nuwer inwoners van die land, wat veral in en om Johannesburg kom woon het, toenemend ontevrede geraak met hul gebrek aan politieke regte, die ontoereikendheid van openbare geriewe, belasting, monopolieë in die vervaardigingsbedryf en talle ander sake. Hulle ontevredenheid het toegeneem omdat die Boere-owerheid min simpatie met hul klagtes gehad het. In 1892 stig hulle die Transvaal National Union om na 'n oplossing te soek, maar mettertyd het die Union se gematigde program al hoe meer ekstreem geraak. Cecil John Rhodes het die beweging ten sterkste ondersteun.

Baie van die bekendste figure aan die Rand het begin belangstel in die idee om hulp van buite te kry. Geleidelik het hul plan vorm aangeneem om 'n opstand in Johannesburg te begin en so is groot hoeveelhede wapens en ammunisie ingesmokkel. Die beweging was nie heeltemal seker oor presies wat hulle wou bereik nie, maar lede was dit oor die algemeen eens dat hulle die Republiek sou handhaaf, maar onder 'n ander leier as pres. Paul Kruger. Geheime voorbereidings vir militêre optrede is getref.

Dr. Jameson, indertyd administrateur van Rhodesië, het 'n mag bymekaar gemaak op Pitsani aan die grens van Betsjoeanaland en Transvaal wat bestaan het uit polisiebeamptes en vrywilligers. Hy was ongeduldig om in die pad te val en begin sy opmars na Johannesburg op 29 Desember 1895 sonder die goedkeuring van sy samesweerders in die Goudstad of Rhodes in Kaapstad. Die Z.A.R. se owerheid het 'n waarskuwing van die inval gekry en onmiddellik kommando's gemobiliseer.

Daar het groot verwarring in Johannesburg geheers. Jameson se mag, onder aanvoering van sir John Willoughby, het bestaan uit 511 wit mans en 150 swart drywers met maxims, drie gewere, 640 perde en 158 muile. By Doornkop naby Krugersdorp het die invallers die Boeremagte teëgekom. Hulle is gedwing om hulle oor te gee en later deur pres. Kruger aan Brittanje uitgelewer vir verhoor.

Intussen is 'n Reform Comitee van vooraanstaande Johannesburgers op die been gebring. Met die mislukking van die inval is hulle in hegtenis geneem en in Pretoria aangehou. Die komiteelede se verhoor het begin op 27 April 1896 in Pretoria. Vier van die lede is ter dood veroordeel: sir Lionel Phillips, Frank Rhodes, George Farrar en John Hays Hammond, terwyl die res twee jaar gevangenisstraf en 'n boete van £2 000 elk opgelê is. Pres. Kruger het die doodstraf versag tot boetes van £25 000 en verbanning uit die Transvaal, terwyl die twee-jaar-strawwe ook tersyde gestel is.

Dr. Jameson is op 20 Julie 1896 in Engeland verhoor en 15 jaar se tronkstraf opgelê. Sy mede-invallers wat ook in Engeland verhoor is, is straf van tussen drie en 10 maande opgelê.

Die verhoogde politieke spanning wat op die inval gevolg het, het die Anglo-Boereoorlog amper onafwendbaar gemaak.

Bronne[wysig]

  • Rosenthal, Eric. 1978. Encyclopaedia of Southern Africa. Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg.