Jupiter se natuurlike satelliete

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
’n Montage van Jupiter en sy grootste vier mane, die mane van Galilei.
Die relatiewe massa van Jupiter se mane. Dié wat kleiner as Europa is, is op hierdie skaal onsigbaar, en saam sou hulle net-net sigbaar gewees het teen ’n vergroting van 100x.

Jupiter het 66 bevestigde mane,[1][2] en is dus die planeet met die meeste mane in die sonnestelsel met "redelik beskutte" wentelbane.[3] Die grootste van hulle, die vier mane van Galilei, is in 1610 deur Galileo Galilei ontdek en was die eerste voorwerpe wat gevind is wat om ’n liggaam wentel wat nie óf die Aarde óf die Son is nie. Sedert die einde van die 19de eeu is tientalle kleiner Jupiter-mane ontdek wat die name gekry het van minnaresse of dogters van die Romeinse god Jupiter of van sy Griekse eweknie, Zeus. Die mane van Galilei is verreweg die grootste voorwerpe wat om Jupiter wentel, met die oorblywende 62 mane en die ringe wat saam net 0,003 persent van die hele Jupiter-stelsel uitmaak.

Agt van Jupiter se mane is reëlmatige satelliete. Hulle wentel dus in dieselfde rigting as wat die planeet draai en het redelik sirkelvormige wentelbane. Die vier mane van Galilei is ellipsvormig omdat hulle planetêre massa het en sou dus as dwergplanete geklassifiseer gewees het as hulle direk om die son gedraai het. Die vier ander reëlmatige satelliete is baie kleiner en nader aan Jupiter; hulle is die bron van die ruimtestof wat Jupiter se ringe uitmaak.

Die res van Jupiter se mane is onreëlmatig. Hul wentelbane is verder van die planeet af en het groot hellingshoeke en wentelbaanafwykings. Hierdie mane is waarskynlik van ’n ander wentelbaan om die son aangetrek en in ’n baan om Jupiter gevange gehou. Daar is 16 onlangs ontdekte onreëlmatige satelliete wat nog nie name gekry het nie.

Eienskappe[wysig]

Die mane se fisiese en wentelbaan-eienskappe wissel in ’n groot mate. Die vier mane van Galilei het almal ’n deursnee van meer as 3 100 km. Die grootste een, Ganymedes, is die negende grootste voorwerp in ons sonnestelsel, naas die Son en sewe van die planete (Ganymedes is groter as Mercurius). Al die ander mane is kleiner as 250 km in deursnee – sommige is skaars 5 km. Die vorms van hul wentelbane wissel van feitlik volmaak rond tot hoogs afwykend en skuins, en baie wentel in die teenoorgestelde rigting as wat Jupiter draai. Omwentelings wissel van sewe uur (korter as die tyd wat Jupiter om sy eie as draai) tot feitlik drie aardjare.

Oorsprong en evolusie[wysig]

Jupiter se reëlmatige satelliete het waarskynlik ontstaan uit ’n ring gas en soliede ruimteafval wat aanvanklik om die planeet bestaan het.[4][5] Dit kon die oorblyfsels gewees het van groot satelliete wat vroeg in Jupiter se geskiedenis bestaan het.[4][6]

Die buitenste, onreëlmatige mane was vermoedelik asteroïdes wat verby Jupiter beweeg en deur hierdie ring in ’n wentelbaan vasgevang is. Baie het opgebreek weens die spanning wat dit veroorsaak het of deur botsings met ander, kleiner liggame tot hulle hul huidige vorms aangeneem het.[7]

Ontdekking[wysig]

Die mane van Galilei. Van links, in die volgorde wat hulle van Jupiter af lê, is Io, Europa, Ganymedes en Callisto.

Die eerste sterrekundige wat gemeld het hy het een van Jupiter se mane gesien, was die Sjinees Gan De, omstreeks 364 v.C.[8] Die eerste bevestigde waarneming van Jupiter-mane was egter dié van Galileo Galilei in 1609.[9] Teen Maart 1610 het hy die vier grootste mane gesien met sy teleskoop met ’n 30x-vergroting:[10] Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Geen verdere mane is ontdek nie totdat Edward Emerson Barnard die maan Amalthea in 1892 ontdek het.[11] Met behulp van teleskopiese fotografie is verskeie ander ontdekkings in die loop van die 20ste eeu gedoen. Himalia is in 1904 ontdek,[12] Elara in 1905,[13] Pasiphaë in 1908,[14] Sinope in 1914,[15] Lysithea en Carme in 1938,[16] Ananke in 1951,[17] en Leda in 1974.[18]

Teen die tyd dat die Voyager-ruimtetuie Jupiter in die laat 1970's bereik het, was 13 mane reeds ontdek; Themisto is in 1975 waargeneem,[19] maar weens te min aanvanklike waarnemingsdata is dit nie weer waargeneem nie tot in 2000. Die Voyager-sendings het nog drie binneste mane in 1979 ontdek: Metis, Adrastea en Thebe.[20]

Vir die volgende twee dekades is geen nuwe mane om Jupiter ontdek nie. Tussen Oktober 1999 en Februarie 2003 het waarnemers met sensitiewe opspoorders op die Aarde egter nog 32 mane gevind – die meeste deur ’n span onder Scott S. Sheppard en David C. Jewitt.[21] Dié mane is klein en het lang, afwykende wentelbane, meestal in die teenoorgestelde rigting as wat Jupiter om sy eie as draai. Hulle is gemiddeld 3 km in deursnee; die grootste een is 9 km. Al die mane is vermoedelik asteroïde- of komeetagtige voorwerpe wat moontlik in kleiner stukke opgebreek het, maar min is eintlik van hulle bekend. Sedertdien is nog verskeie mane ontdek, maar hulle het voorlopige name en hul wentelbane is nog nie bevestig nie.

Name[wysig]

Die mane van Galilei – Io, Europa, Ganymedes en Callisto – is deur Simon Marius name gegee kort ná hul ontdekking in 1610.[22] Die name het daarna egter ongewild geraak tot in die 20ste eeu: daar is na hulle verwys as "Jupiter I" tot "Jupiter IV", of "die eerste satelliet van Jupiter", ens.[22] Die oorspronklike name is weer in die 20ste eeu begin gebruik, terwyl die ander mane naamloos gebly het en gewoonlik in Romeinse syfers genommer is.[23] Jupiter V, wat in 1892 ontdek is, is "Amalthea" genoem, hoewel die naam nie-amptelik was.[21]

In 1975 het ’n taakgroep van die Internasionale Astronomiese Unie (IAU) name aan satelliet V tot XIII gegee,[24] en ’n amptelike benamingsproses daargestel vir toekomstige mane wat ontdek word.[24] Die praktyk was om nuut ontdekte mane te noem na minnaars van die god Jupiter/Zeus, en sedert 2004 ook na hul kinders.[25] Al die mane van XXXIV (Euporie) af is genoem na dogters van Jupiter/Zeus.[25]

Party asteroïdes het dieselfde name as mane van Jupiter: 9 Metis, 38 Leda, 52 Europa, 85 Io, 113 Amalthea en 239 Adrastea. Nog twee oorvleuelings is uit die weg geruim toe die IAU op verkillende spellings besluit het: Ganymedes (maan) en 1036 Ganymed (asteroïde); en Callisto (maan) en 204 Kallisto (asteroïde).

Groepe[wysig]

Jupiter se buitenste mane en hul skuins wentelbane. Die rooi lyn is Jupiter se wentelbaan om die Son.

Reëlmatige satelliete[wysig]

Hulle word in twee groepe verdeel:

  • Binneste satelliete of Amalthea-groep: Metis, Adrastea, Amalthea en Thebe. Hulle wentel baie naby aan Jupiter; die binneste twee in minder as ’n Jupiter-dag. Die ander twee is die planeet se vyfde en sewende grootste maan. Daar word vermoed minstens Amalthea het nie in sy huidige wentelbaan ontstaan nie, maar verder weg, of dat dit ’n liggaam in die sonnestelsel was wat deur Jupiter in ’n wentelbaan vasgevang is.[26] Hierdie mane, saam met ander binneste mane wat nog nie waargeneem is nie, voed Jupiter se dowwe ringstelsel. Metis en Adrastea voed Jupiter se hoofring, terwyl Amalthea en Thebe elk hul eie dowwe ringe het.[27][28]
  • Hoofgroep of mane van Galilei: Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Met groter radiusse as enige van die dwergplanete is hulle van die grootste voorwerpe in die sonnestelsel. (Ganymedes is groter as Mercurius.) Hulle beslaan 99,999% van die totale massa van die voorwerpe wat om Jupiter wentel. Daar word vermoed hulle het ontstaan deur mettertyd materie aan te trek in die laedigtheid-newel om Jupiter – ’n skyf van gas en stof wat om Jupiter bestaan het ná sy vorming. Dit kon tot 10 miljoen jaar geduur het in die geval van Callisto.[29]

Onreëlmatige satelliete[wysig]

Hulle is die aansienlik kleiner voorwerpe wat heelwat verder van Jupiter af lê en afwykende wentelbane het. Hulle vorm families waarvan die wentelbane en samestelling ooreenstem. Daar word geglo hulle het ontstaan in botsings tussen groter (maar steeds klein) voorwerpe en asteroïdes wat deur Jupiter se swaartekragveld aangetrek is. Dié families het die name van die grootste voorwerp binne die familie. Die indeling van die families in tentatief, maar die volgende indeling is tipies:[30][31][32]

  • Satelliete wat in dieselfde rigting as Jupiter draai:
  • Themisto[31] is die naaste onreëlmatige maan aan Jupiter en behoort nie tot ’n bekende familie nie.[30]
  • Die Himalia-groep is oor skaars 1,4 gigameter (Gm) versprei en het dalk ontstaan uit ’n asteroïde uit die Asteroïdegordel wat uitmekaargespat het.[31]
  • Carpo is die verste maan wat in dieselfde rigting as Jupiter draai en is nie lid van ’n bekende familie nie.[30]
  • Satelliete wat in ’n teenoorgestelde rigting as Jupiter draai:
  • S/2003 J 12 is die naaste van dié mane en nie lid van ’n bekende familie nie.
  • Die Carme-groep is oor net 1,2 Gm versprei. Die mane se kleur stem ooreen (ligrooi) en het waarskynlik uit ’n trojaan-asteroïde ontstaan.[33]
  • Die Ananke-groep is wyer versprei as die vorige groepe, oor 2,4 Gm. Die meeste is grys en het waarskynlik uit ’n asteroïde ontstaan wat uitmekaargespat het.[33]
  • Die Pasiphae-groep is taamlik versprei, oor 1,3 Gm. Die kleure verskil aansienlik, van rooi tot grys, en hulle het dus waarskynlik uit verskeie botsings ontstaan. Sinope verskil genoeg van die ander dat dit dalk apart deur Jupiter aangetrek is.[31]
  • S/2003 J 2 is die heel buitenste maan en nie lid van ’n bekende familie nie.

Jupiter se 66 mane[wysig]

Die mane van Jupiter word gelys volgens wentelperiodes. Die binneste vier mane het ’n wit agtergrond en die mane van Galilei is in vet met ’n blou agtergrond. Die onreëlmatige satelliete wat in dieselfde rigting wentel as wat Jupiter draai, het ’n liggrys agtergrond en dié wat in ’n teenoorgestelde rigting wentel, ’n donkergrys agtergrond.

Volgorde Romeinse
nommer
Naam
IFA-
uitspraak
Foto Deursnee
Massa
(x1016 kg)
Half-as
(km)
Wentelperiode
(dae)[nota 1]
Inklinasie
(°)
Afwyking
Ontdek in Ontdekker Groep
1 XVI Metis ˈmiːtɨs
Metis.jpg
60×40×34 ~3.6 127 690 +7h 4m 29s 0,06°[34] 0,000 02 1979 Stephen P. Synnott
(Voyager 1)
Binne
2 XV Adrastea ˌædrəˈstiːə
Adrastea.jpg
20×16×14 ~0,2 128 690 +7h 9m 30s 0,03°[34] 0,0015 1979 David C. Jewitt
(Voyager 2)
Binne
3 V Amalthea ˌæməlˈθiːə
Amalthea PIA02532.png
167 ± 4,0 km
250×146×128
208 181 366 +11h 57m 23s 0,374°[34] 0,0032 1892 Edward Emerson Barnard Binne
4 XIV Thebe ˈθiːbiː
Thebe.jpg
116×98×84 ~43 221 889 +16h 11m 17s 1,076°[34] 0,0175 1979 Synnott
(Voyager 1)
Binne
5 I Io ˈaɪ.oʊ
Io highest resolution true color.jpg
3 660
×3 637,4
×3 630,6
8 931 900 421 700 +1,769 1 0,050°[34] 0,0041 1610 Galileo Galilei Galilei
6 II Europa jʊˈroʊpə
Europa-moon.jpg
3 121,6 4 800 000 671 034 +3.551 2 0,471°[34] 0,0094 1610 Galilei Galilei
7 III Ganymedes ˈɡænɨmiːd
Ganymede g1 true 2.jpg
5 262,4 14 819 000 1 070 412 +7.154 6 0,204°[34] 0,0011 1610 Galilei Galilei
8 IV Callisto kəˈlɪstoʊ
Callisto.jpg
4 820,6 10 759 000 1 882 709 +16,689 0,205°[34] 0,0074 1610 Galilei Galilei
9 XVIII Themisto θɨˈmɪstoʊ 8 0,069 7 393 216 +129.87 45,762° 0,2115 1975/2000 Charles T. Kowal & Elizabeth Roemer/Scott S. Sheppard et al. Themisto
10 XIII Leda ˈliːdə 16 0,6 11 187 781 +241,75 27,562° 0,1673 1974 Kowal Himalia
11 VI Himalia haɪˈmeɪliə
Himalia from New Horizons.jpg
170 670 11 451 971 +250,37 30,486° 0,1513 1904 Charles Dillon Perrine Himalia
12 X Lysithea laɪˈsɪθiːə 36 6,3 11 740 560 +259,89 27,006° 0,1322 1938 Seth Barnes Nicholson Himalia
13 VII Elara ˈɛlərə
Elara2-LB1-mag17.jpg
86 87 11 778 034 +261,14 29,691° 0,1948 1905 Perrine Himalia
14 XLVI Carpo ˈkɑrpoʊ 3 0,004 5  17 144 873  +458,62 56,001° 0,2735 2003 Sheppard et al. Carpo
15 S/2003 J 12 1 0,000 15 17 739 539 −482,69 142,680° 0,4449 2003 Sheppard et al. ?
16 XXXIV Euporie juːˈpɒrɨ.iː 2 0,001 5 19 088 434 −538,78 144,694° 0,0960 2002 Sheppard et al. Ananke
17 S/2003 J 3 2 0,001 5 19 621 780 −561,52 146,363° 0,2507 2003 Sheppard et al. Ananke
18 S/2003 J 18 2 0,001 5 19 812 577 −569,73 147,401° 0,1569 2003 Gladman et al. Ananke
19 S/2011 J 1 1 20 155 290 −582,22 162,8° 0,2963 2011 Sheppard et al. ?
20 S/2010 J 2 1 20 307 150 −588,1 150,4° 0,307 2010 Veillet Ananke ?
21 XLII Thelxinoe θɛlkˈsɪnɵʊiː 2 0,001 5 20 453 753 −597,61 151,292° 0,2684 2003 Sheppard et al. Ananke
22 XXXIII Euanthe juːˈænθiː 3 0,004 5 20 464 854 −598,09 143,409° 0,2000 2002 Sheppard et al. Ananke
23 XLV Helike ˈhɛlɨkiː 4 0,009 0 20 540 266 −601,40 154,586° 0,1374 2003 Sheppard et al. Ananke
24 XXXV Orthosie ɔrˈθɒsɨ.iː 2 0,001 5 20 567 971 −602,62 142,366° 0,2433 2002 Sheppard et al. Ananke
25 XXIV Iocaste ˌaɪ.ɵˈkæstiː 5 0,019 20 722 566 −609,43 147,248° 0,2874 2001 Sheppard et al. Ananke
26 S/2003 J 16 2 0,001 5 20 743 779 −610,36 150,769° 0,3184 2003 Gladman et al. Ananke
27 XXVII Praxidike prækˈsɪdɨkiː 7 0,043 20 823 948 −613,90 144,205° 0,1840 2001 Sheppard et al. Ananke
28 XXII Harpalyke hɑrˈpælɨkiː 4 0,012 21 063 814 −624,54 147,223° 0,2440 2001 Sheppard et al. Ananke
29 XL Mneme ˈniːmiː 2 0,001 5 21 129 786 −627,48 149,732° 0,3169 2003 Brett J. Gladman et al. Ananke
30 XXX Hermippe hərˈmɪpiː 4 0,009 0 21 182 086 −629,81 151,242° 0,2290 2002 Sheppard et al. Ananke ?
31 XXIX Thyone θaɪˈoʊniː 4 0,009 0 21 405 570 −639,80 147,276° 0,2525 2002 Sheppard et al. Ananke
32 XII Ananke əˈnæŋkiː 28 3,0 21 454 952 −642,02 151,564° 0,3445 1951 Nicholson Ananke
33 L Herse ˈhɜrsiː 2 0,001 5 22 134 306 −672,75 162,490° 0,2379 2003 Gladman et al. Carme
34 XXXI Aitne ˈaɪtniː 3 0,004 5 22 285 161 −679,64 165,562° 0,3927 2002 Sheppard et al. Carme
35 XXXVII Kale ˈkeɪliː 2 0,001 5 22 409 207 −685,32 165,378° 0,2011 2002 Sheppard et al. Carme
36 XX Taygete teɪˈɪdʒɨtiː 5 0,016 22 438 648 −686,67 164,890° 0,3678 2001 Sheppard et al. Carme
37 S/2003 J 19 2 0,001 5 22 709 061 −699,12 164,727° 0,1961 2003 Gladman et al. Carme
38 XXI Chaldene kælˈdiːniː 4 0,007 5 22 713 444 −699,33 167,070° 0,2916 2001 Sheppard et al. Carme
39 S/2003 J 15 2 0,001 5 22 720 999 −699,68 141,812° 0,0932 2003 Sheppard et al. Ananke ?
40 S/2003 J 10 2 0,001 5 22 730 813 −700,13 163,813° 0,3438 2003 Sheppard et al. Carme ?
41 S/2003 J 23 2 0,001 5 22 739 654 −700,54 148,849° 0,3930 2004 Sheppard et al. Pasiphaë
42 XXV Erinome ɨˈrɪnɵmiː 3 0,004 5 22 986 266 −711,96 163,737° 0,2552 2001 Sheppard et al. Carme
43 XLI Aoede eɪˈiːdiː 4 0,009 0 23 044 175 −714,66 160,482° 0,6011 2003 Sheppard et al. Pasiphaë
44 XLIV Kallichore kəˈlɪkɵriː 2 0,001 5 23 111 823 −717,81 164,605° 0,2041 2003 Sheppard et al. Carme ?
45 XXIII Kalyke ˈkælɨkiː 5 0,019 23 180 773 −721,02 165,505° 0,2139 2001 Sheppard et al. Carme
46 XI Carme ˈkɑrmiː 46 13 23 197 992 −721,82 165,047° 0,2342 1938 Nicholson Carme
47 XVII Callirrhoe kəˈlɪrɵʊiː
S1999j1.jpg
9 0,087 23 214 986 −722,62 139,849° 0,2582 2000 Spahr, Scotti Pasiphaë
48 XXXII Eurydome jʊˈrɪdəmiː 3 0,004 5 23 230 858 −723,36 149,324° 0,3769 2002 Sheppard et al. Pasiphaë ?
49 S/2011 J 2 1 23 329 710 −725,06 151,8° 0,3867 2011 Sheppard et al. Pasiphaë ?
50 XXXVIII Pasithee pəˈsɪθɨ.iː 2 0,001 5 23 307 318 −726,93 165,759° 0,3288 2002 Sheppard et al. Carme
51 S/2010 J 1 2 23 314 335 −723,2 163,2° 0,320 2010 Jacobson et al. Pasiphaë ?
52 XLIX Kore ˈkɔəriː 2 0,001 5 23 345 093 −776,02 137,371° 0,1951 2003 Sheppard et al. Pasiphaë
53 XLVIII Cyllene sɨˈliːniː 2 0,001 5 23 396 269 −731,10 140,148° 0,4115 2003 Sheppard et al. Pasiphaë
54 XLVII Eukelade juːˈkɛlədiː 4 0,009 0 23 483 694 −735,20 163,996° 0,2828 2003 Sheppard et al. Carme
55 S/2003 J 4 2 0,001 5 23 570 790 −739,29 147,175° 0,3003 2003 Sheppard et al. Pasiphaë
56 VIII Pasiphaë pəˈsɪfeɪ.iː 60 30 23 609 042 −741,09 141,803° 0,3743 1908 Philibert Jacques Melotte Pasiphaë
57 XXXIX Hegemone hɨˈdʒɛməniː 3 0,004 5 23 702 511 −745,50 152,506° 0,4077 2003 Sheppard et al. Pasiphaë
58 XLIII Arche ˈɑrkiː 3 0,004 5 23 717 051 −746,19 164,587° 0,1492 2002 Sheppard et al. Carme
59 XXVI Isonoe aɪˈsɒnɵʊiː 4 0,007 5 23 800 647 −750,13 165,127° 0,1775 2001 Sheppard et al. Carme
60 S/2003 J 9 1 0,000 15 23 857 808 −752,84 164,980° 0,2761 2003 Sheppard et al. Carme
61 S/2003 J 5 4 0,009 0 23 973 926 −758,34 165,549° 0,3070 2003 Sheppard et al. Carme
62 IX Sinope sɨˈnoʊpiː 38 7,5 24 057 865 −762,33 153,778° 0,2750 1914 Nicholson Pasiphaë
63 XXXVI Sponde ˈspɒndiː 2 0,001 5 24 252 627 −771,60 154,372° 0,4431 2002 Sheppard et al. Pasiphaë
64 XXVIII Autonoe ɔːˈtɒnɵʊiː 4 0,009 0 24 264 445 −772,17 151,058° 0,3690 2002 Sheppard et al. Pasiphaë
65 XIX Megaclite ˌmɛɡəˈklaɪtiː 5 0,021 24 687 239 −792,44 150,398° 0,3077 2001 Sheppard et al. Pasiphaë
66 S/2003 J 2 2 0,001 5 30 290 846 −981,55 153,521° 0,1882 2003 Sheppard et al. ?

Nog ’n maanagtige voorwerp, S/2000 J 11, is in 2000 deur Sheppard et al. ontdek, maar het sedertdien verdwyn en word nie meer as ’n maan beskou nie.[2]

Naam
Deursnee
Massa
(x1016 kg)
Half-as
(km)
Wentelperiode
(dae)[nota 2]
Inklinasie
(°)
Afwyking
Ontdek in Ontdekker Groep
S/2000 J 11 4 0,009 0 12 570 424 +287,93 27,584° 0,2058 2001 Sheppard et al. Himalia ?

Notas[wysig]

  1. Periodes met ’n negatiewe waarde beweeg in ’n teenoorgestelde rigting.
  2. Periodes met ’n negatiewe waarde beweeg in ’n teenoorgestelde rigting.

Verwysings[wysig]

  1. Die bron Sheppard, Scott S.. “The Giant Planet Satellite and Moon Page”. Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science. URL besoek op 2008-08-28. gee 67 mane aan, maar sluit die onbevestigde "verdwene maan" S/2000 J 11 in.
  2. 2,0 2,1 IAUC 7555, Januarie 2001. “FAQ: Why don't you have Jovian satellite S/2000 J11 in your system?”. JPL Solar System Dynamics. URL besoek op 2011-02-13.
  3. Solar System Bodies”. JPL/Nasa. URL besoek op 2008-09-09.
  4. 4,0 4,1 Canup, Robert M.; Ward, William R. (2009). “Origin of Europa and the Galilean Satellites”, Europa. University of Arizona Press (in press). 
  5. Alibert, Y.; Mousis, O. en Benz, W. (2005). “Modeling the Jovian subnebula I. Thermodynamic conditions and migration of proto-satellites”. Astronomy & Astrophysics 439 (3): 1205–13.
  6. Chown, Marcus (2009-03-07). “Cannibalistic Jupiter ate its early moons”. New Scientist. URL besoek op 2009-03-18.
  7. Jewitt, David; Haghighipour, Nader (2007). “Irregular Satellites of the Planets: Products of Capture in the Early Solar System” (PDF). Annual Review of Astronomy and Astrophysics 45 (1): 261–95.
  8. Xi, Zezong Z. (1981). “The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan De 2000 years Before Galileo”. Acta Astrophysica Sinica 1 (2).
  9. Galilei, Galileo (1989).In Vert. Albert van Helden: Sidereus Nuncius. Chicago & Londen: University of Chicago Press, 14–16. ISBN 0-226-27903-0. 
  10. Van Helden, Albert (Maart 1974). “The Telescope in the Seventeenth Century”. Isis 65 (1): 38–58. DOI:10.1086/351216.
  11. Barnard, E. E. (1892). “Discovery and Observation of a Fifth Satellite to Jupiter”. Astronomical Journal 12: 81–85. DOI:10.1086/101715.
  12. (1905-01-09) “Discovery of a Sixth Satellite of Jupiter”. Astronomical Journal 24 (18): 154B;. DOI:10.1086/103654.
  13. Perrine, C. D. (1905). “The Seventh Satellite of Jupiter”. Publications of the Astronomical Society of the Pacific 17 (101): 62–63.
  14. Melotte, P. J. (1908). “Note on the Newly Discovered Eighth Satellite of Jupiter, Photographed at the Royal Observatory, Greenwich”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 68 (6): 456–457.
  15. Nicholson, S. B. (1914). “Discovery of the Ninth Satellite of Jupiter”. Publications of the Astronomical Society of the Pacific 26: 197–198. DOI:10.1086/122336.
  16. Nicholson, S.B. (1938). “Two New Satellites of Jupiter”. Publications of the Astronomical Society of the Pacific 50: 292–293. DOI:10.1086/124963.
  17. Nicholson, S. B. (1951). “An unidentified object near Jupiter, probably a new satellite”. Publications of the Astronomical Society of the Pacific 63 (375): 297–299. DOI:10.1086/126402.
  18. Kowal, C. T.; Aksnes, K.; Marsden, B. G.; en Roemer, E. (1974). “Thirteenth satellite of Jupiter”. Astronomical Journal 80: 460–464. DOI:10.1086/111766.
  19. Marsden, Brian G. (3 Oktober 1975). “Probable New Satellite of Jupiter” (Telegram oor ontdekking). International Astronomical Union Circulars 2845. Besoek op 2011-01-08.
  20. Synnott, S.P. (1980). “1979J2: The Discovery of a Previously Unknown Jovian Satellite”. Science 210 (4471): 786–788. DOI:10.1126/science.210.4471.786.
  21. 21,0 21,1 Gazetteer of Planetary Nomenclature”. Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN). U.S. Geological Survey: 2008-11-07. URL besoek op 2008-08-02.
  22. 22,0 22,1 Marazzini, C. (2005). “The names of the satellites of Jupiter: from Galileo to Simon Marius” (in Italiaans). Lettere Italiane 57 (3): 391–407.
  23. Nicholson, Seth Barnes (April 1939). “The Satellites of Jupiter”. Publications of the Astronomical Society of the Pacific 51 (300): 85–94. DOI:10.1086/125010.
  24. 24,0 24,1 Marsden, Brian G. (3 October 1975). “Satellites of Jupiter”. International Astronomical Union Circulars 2846. Besoek op 2011-01-08.
  25. 25,0 25,1 Satellites of Jupiter, Saturn and Uranus. International Astronomical Union. Besoek op 2008-08-28. 
  26. Anderson, J.D.; Johnson, T.V.; Shubert, G.; et al. (2005). “Amalthea's Density Is Less Than That of Water”. Science 308 (5726): 1291–1293. DOI:10.1126/science.1110422.
  27. Burns, J.A.; Simonelli, D. P.; Showalter, M.R. et al. (2004). “Jupiter's Ring-Moon System”,In Bagenal, F.; Dowling, T.E.; McKinnon, W.B.: Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere. Cambridge University Press. 
  28. Burns, J. A.; Showalter, M. R.; Hamilton, D. P.; et al. (1999). “The Formation of Jupiter's Faint Rings”. Science 284: 1146–1150.
  29. Canup, Robin M.; Ward, William R. (2002). “Formation of the Galilean Satellites: Conditions of Accretion” (PDF). The Astronomical Journal 124 (6): 3404–3423. DOI:10.1086/344684.
  30. 30,0 30,1 30,2 Sheppard, Scott S.. “Jupiter's Known Satellites”. Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science. URL besoek op 2008-08-28.
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 Grav, Tommy; Holman, Matthew J.; Gladman, Brett J.; Aksnes, Kaare (2003). “Photometric survey of the irregular satellites”. Icarus 166 (1): 33–45. DOI:10.1016/j.icarus.2003.07.005.
  32. Sheppard, Scott S.; Jewitt, David C.; Porco, Carolyn (2004). “Jupiter's outer satellites and Trojans”,In Fran Bagenal, Timothy E. Dowling, William B. McKinnon: Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere (PDF), Cambridge, UK: Cambridge University Press, 263–280. ISBN 0-521-81808-7. 
  33. 33,0 33,1 Scott S. Sheppard; David C. Jewitt (5 Mei 2003). “An abundant population of small irregular satellites around Jupiter”. Nature 423 (6937): 261–263. DOI:10.1038/nature01584.
  34. 34,0 34,1 34,2 34,3 34,4 34,5 34,6 34,7 Siedelmann P.K.; Abalakin V.K.; Bursa, M.; Davies, M.E.; de Bergh, C.; Lieske, J.H.; Obrest, J.; Simon, J.L.; Standish, E.M.; Stooke, P. ; Thomas, P.C. (2000). The Planets and Satellites 2000. IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites. Besoek op 2008-08-31. 

Eksterne skakels[wysig]

Die Sonnestelsel
Son Mercurius Venus Maan Aarde Phobos en Deimos Mars Ceres Asteroïdegordel Jupiter Jupiter se natuurlike satelliete Jupiter se ringe Saturnus Saturnus se natuurlike satelliete Saturnus se ringe Uranus Uranus se natuurlike satelliete Uranus se ringe Neptunus Neptunus se natuurlike satelliete Neptunus se ringe Pluto Charon, Nix en Hydra Haumea Haumea se natuurlike satelliete Makemake Kuiper-gordel Eris Dysnomia Verstrooide skyf Hills-wolk Oort-wolkSolar System Template Final.png
Beeldinligting
SonMercuriusVenusAardeMarsCeresJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaMakemakeEris
Mane: AardeMarsAsteroïdiesJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaErisRinge: JupiterSaturnusUranusNeptunus
PlaneteDwergplaneteKleinplanete
MeteoroïdesAsteroïdesAsteroïdegordelSentoureTrans-Neptunus-voorwerpeKuiper-gordelVerstrooide skyfKometeHills-wolkOort-wolk