Kalmarunie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Kalmarunionen
Kalmar Unie
Flag of Denmark.svg
Royal Standard of Norway.svg
Flag of Sweden.svg
1397 – 1524 Flag of Sweden.svg
Vlag Wapenskild
Vlag Wapen
Ligging of Kalmar Unie
Die Kalmar Unie teen die begin van die 16de eeu.
Hoofstad Kopenhagen
55°51′N 12°34′O
Godsdiens Rooms-Katolieke Kerk
Regering Monargie
Koning
 - 13871412 (Denemarke)
   13881389 (Noorweë)
   13891412 (Swede)
Margrethe I Valdemarsdatter
 - 13891442 (Noorweë)
   13961439 (Swede)
   13961439 (Denemarke)
Erik van Pommere¹
 - 14811513 (Denemarke)
   14831513 (Noorweë)
   14971501 (Swede)
Jan van Denemarke
 - 151323 (Den. & Noo.²)
   152021 (Swede)
Christiaan II
 - 152433 Frederik I
Wetgewer Riksråd en Herredag (een in elke koninkryk)
Historiese tydperk Middeleeue
 - Margrethe I erken as regent van Denemarke 1387
 - Gevestig 17 Junie 1397
 - Engelbrekt rebellie 143436
 - Stockholm Bloedbad November 1520
 - Gustav Vasa verkies as Koning van Swede 6 Junie 1523
 - Deense Rigsråd annekseer Noorweë 1536
 - Verdrag van Kiel 14 Januarie 1814

Die Kalmarunie het die drie koninkryke van Denemarke, Noorweë en Swede in 1397 onder een monarg verenig. Die lande het hulle soewereiniteit maar nie hulle onafhanklikheid prysgegee nie. Sweedse ontevredenheid oor die Deense gesentraliseerde bestuur het dan ook gelei tot konflik wat sou lei tot die uitmekaarval van die unie in 1532.

Die personeleunie is gevorm deur die koningin Margrethe I van Denemarke (1353 - 1413) in die Sweedse stad Kalmar, aan die Deense grens, nadat Deense en Sweedse troepe die Sweedse koning, Albert van Mecklenburg verslaan het. Koningin Margrethe I kon haar neef Erik van Pommere op die Noorse troon kry, wie vervolgens tot koning verklaar word van eweneens beide ander lande. Margrethe I beloof om die politieke invloedvoorregte van die adel te beskerm in haar unie, maar koning Erik wil die monargie versterk.

Konflik[wysig]

Die Swede was nie tevrede met die verskillende Deense oorloë, wat Sweedse uitvoer van produkte (veral yster), belemmer het nie. Desentralisasie van mag in Denemarke het ook ongelukkigheid veroorsaak. Die unie verbrokkel in die jaar 1430 tot op die punt van ‘n gewapende opstand. Erik word in 1438 - 1439 onttroon, en opgevolg deur Christoffel van Beieren. In die magvakuum na Christoffel se dood in 1448 verkies Swede Karel VIII van Swede tot koning, wat die volgende jaar ook tot koning van Noorweë verkies word. Denemarke verkies egter Kristian van Denemarke as koning, en wil hulle troon nie sommer prysgee nie. Die volgende sewentig jaar sou oorloë tussen Swede en Denemarke die unie oorheers.

Na die suksesvolle herverowering van Swede deur van Denemarke en die Bloedbad van Stockholm in 1521 begin Swede nog ‘n opstand. Gustav I van Sweden verklaar egter Swede onafhanklik op 6 Junie 1523 na sy kroning, en hef die unie finaal op.

Epiloog[wysig]

Die laaste strukture van die Kalmarunie bly bestaan tot 1536, toe Denemarke Noorweë eensydig tot ‘n Deense provinsie verklaar. Noorweë behou aparte instellings en sy eie regsstelsel, maar hulle oorsese besittings (Ysland, Groenland en die Faroëreilande) word Deense kroonbesit. In 1814 is die koning van Denemarke - Noorweë egter verplig om Noorweë aan die koning van Swede te oorhandig, wat die begin was van die nuwe personeleunie van Swede - Noorweë.