Kiëf-Roes

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Kiëf-Roes
Киевская Русь / Київська Русь

882 – 13de eeu
Ligging of Kiëf-Roes
Kiëf-Roes omstreeks 1000 n.C.
Hoofstad Kiëf (sedert 882)
Weliki Nowgorod (tot 882)
Taal/Tale Ou Oos-Slawies
Godsdiens Slawiese mitologie
Oosters-Ortodoks
Regering Monargie
Historiese tydperk Middeleeue
 - Gevestig 882
 - Ontbind 13de eeu
Geldeenheid Griwna
'n Muntstuk van Jaroslaf die Wyse

Kiëf-Roes of die Kiëfse Ryk (Russies: Киевская Русь; Kijefskaja Roes;Oekraïens: Київська Русь; Kijifska Roes) is die Middeleeuse voorloper van die huidige Rusland, Belarus (Wit-Rusland) en Oekraïne. Dit het bestaan van omstreeks 880 tot die middel van die twaalfde eeu, met Kiëf as belangrikste sentrum.

Kiëf het sy goue eeu beleef tydens die bewind van Wladimir I (980-1015) en sy seun Jaroslaf die Wyse (1019-1054). In dié tyd is die Christelike geloof aanvaar en die eerste Oos-Slawiese geskrewe regskode, die Roesskaja Prawda, opgestel. Die vroeë Roes-heersers was waarskynlik ’n Skandinawiese elite van krygsmanne wat regeer het oor die meerderheid, wat bestaan het uit verskeie Slawiese volke.

Vroeëre geskiedenis[wysig]

Die Roes-volk het waarskynlik die huidige Noordwes-Rusland sedert die agtste eeu oorheers. In die negende eeu het hulle in ’n mate georganiseerd geraak. Volgens die Primêre Kronieke, die vroegste aantekening van die streek se geskiedenis, het 'n Warangiër (of Wiking) met die naam Rjoerik hom in Nowgorod gevestig. Hy is in 860 deur verskeie Slawiese en Fins-Oegriese stamme as gemeenskaplike leier gekies voordat hy suid getrek en sy mag na Kiëf, hoofstad van die huidige Oekraïne, uitgebrei het. Hy word in die Kronieke die voorvader van die Rjoerik-dinastie genoem wat tot aan die einde van die sestiende eeu oor onder meer Rusland sou regeer.

Oleg die Wyse (879-912) het Kiëf in 882 verower en dit het toe die hoofstad van die nuwe ryk geword. Igor (912-945) het ná ’n mislukte aanval op Konstantinopel in 944 ’n handelsverdrag met Bisantium gesluit en hierdeur is die ryk oopgestel aan Christelike invloede.

Die Goue Eeu[wysig]

Kiëf het Kiëf-Roes die volgende twee eeue oorheers. Die grootprins van Kiëf het die streek om die stad beheer, en sy jonger broers het oor die ander stede regeer en aan hom belasting betaal.

Wladimir I se grootste prestasie was die kerstening van Kiëf-Roes, ’n proses wat in 988 begin het. Nadat Wladimir na Konstantinopel gereis en gedoop is, is hy getroud met prinses Anna, suster van die Bisantynse keiser Wasilius II.

Die aanvaarding van die Oosters-Ortodokse geloof het belangrike politieke, kulturele en godsdienstige gevolge gehad. Die kerkformuliere is uit Grieks vir die Slawiese volke vertaal. So is die oorgang na die Christendom vergemaklik en het die Slawiërs kennis gemaak met elementêre Griekse filosofie, wetenskap en geskiedenis, sonder dat hulle Grieks moes leer.

Die Russiese volk het omstreeks 1000 ontstaan deur die samesmelting van Skandinawiërs en Slawiese volke met die Bisantynse kultuur en godsdiens.

Jaroslaf het in die hele ryk kerke, kloosters en skole laat bou, onder meer die Sint Sofia-katedraal in Kiëf, wat steeds ’n simbool van die Goue Eeu van Kiëf-Roes is. Hy het ook die wetgewing hervorm en die Roesskaja Prawda laat opstel. In Kiëf het hy die eerste Russiese biblioteek laat bou. Ná sy dood het die verval van Kiëf-Roes begin.

Deelprinsdomme[wysig]

’n Monument ter ere van Jaroslaf die Wyse in Kiëf

Die grootste probleem van Kiëf-Roes was dat dit op die rand van Europa gelê het en aan die Asiatiese steppe gegrens het, van waar nomadiese volke die ryk gereeld binnegeval het. ’n Tweede groot probleem was eersgeboortereg, wat daartoe gelei het dat met elke troonbestyging ’n nuwe burgeroorlog uitgebreek het. Dit was veral weens die regeringstelsel wat ná Jaroslaf se dood ingestel is. Wanneer ’n heerser gesterf het, het sy seuns die ryk saam regeer. Die oudste erfgenaam was heerser van Kiëf, terwyl die ander oor kleiner stede regeer het na gelang van hul ouderdom. Die jongste het die kleinste stad gekry. Wanneer die grootprins van Kiëf sterf, het die tweede oudste broer hom opgevolg en elke ander broer het na ’n groter stad geskuif. Dit het onvermydelik tot konfik tussen die verskillende prinse gelei, want elkeen wou die heerser van ’n groter stad en uiteindelik van Kiëf wees. Hulle het voortdurend onder mekaar geveg en bondgenote buite die ryk gesoek. Tussen 1054 en 1224 was daar nie minder as 83 burgeroorloë nie. In 1100 het die ryk uit twaalf deelstate bestaan wat nouliks deur ’n sentrale gesag byeengehou kon word.

Ná die dood van die magtige Wladimir Monomach in 1125 het sy afstammelinge onder leiding van sy oudste seun, Mstislaf, nog probeer om die vrede te bewaar. Nadat Kiëf egter in 1169 deur Andrei Bogoljoebski, oudste seun van die jongste broer van Wladimir Monomach, geplunder is, het die ryk vir goed uiteengespat. Nuwe prinsdomme het ontstaan wat elk deur afstammelinge van Rjoerik regeer is: Nowgorod, Wladimir-Soezdal, Halitsj-Wolhinië, Polotsk, Smolensk, Tsjernigof en Perejaslaf.

Weens die verbrokkeling het dit die Mongole, wat die gebied sedert 1223 binnegeval het, nie veel gekos om die prinsdomme te oorrompel nie.

Die inwoners van die verskillende prinsdomme het daarna ontwikkel in drie volke: die Oekraïners in die suidooste en suidweste, Belarusse in die noordweste en die Russe in die noorde en noordooste.

Verdere leesstof[wysig]

  • Christian, David, A History of Russia, Mongolia and Central Asia. Blackwell, 1999.
  • Franklin, Simon en Shepard, Jonathon, The Emergence of Rus, 750–1200. (Longman, redakteur Harold Shukman.) Longman, Londen, 1996. ISBN 0-582-49091-X
  • Martin, Janet, Medieval Russia 980–1584. Cambridge University Press, Cambridge, 1993. ISBN 0-521-36832-4
  • Obolensky, Dimitri, The Byzantine Commonwealth: Eastern Europe 500–1453. Weidenfeld & Nicolson, Londen, 1971. ISBN 0-297-00343-7
  • Pritsak, Omeljan, The Origin of Rus'. Cambridge Mass.: Harvard University Press, 1991.

Eksterne skakels[wysig]