Koning (skaak)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
'n Koning in die standaard Staunton-ontwerp

Die Koning (, ) is die belangrikste stuk in skaak. Die doelwit van die spel is om die teenstander se koning in skaakmat te plaas. Indien 'n speler se koning direk deur 'n teenstander se stuk bedreig word is dit in skaak en moet die speler onverwyld 'n ontwykende skuif uitvoer. As die speler nie uit skaak kan kom nie is hy in skaakmat en verloor hy die spel.

Die spel waaruit moderne skaak ontwikkel het, sjatrandj, het 'n ekwivalente stuk gehad wat die Sjah genoem is. Die nog ouer spel sjatoeranga het weer 'n ekwivalente stuk genaamd die Raja gehad. Die skaakvariante shogi, makruk, chiangtsi en janggi het ook almal soortgelyke stukke. Die feit dat 'n oorwinning in skaak afhang van die lot van 'n enkele stuk, die koning, onderskei dit van meeste ander bordspele.[1]


Beweging[wysig]

Volgens standaard skaakreëls begin Wit met die koning in die eerste ry regs van die dame. Swart begin met die koning direk oorkant die wit koning. In algebraïese notasie staan die wit koning op blokkie e1 en die swart koning op e8.

'n Koning kan een blokkie in enige rigting (horisontaal, vertikaal of diagonaal) beweeg. Die uitsonderings op die reël is dat die koning nie na 'n blokkie mag beweeg wat deur 'n teenstander se stuk bedreig word nie of na een wat deur een van sy eie stukke beset word nie. Die twee konings van die skaakspelers wat teen mekaar speel kan dus nooit langs mekaar op die bord staan nie. Die koning kan egter wel skuif om die ander koning in skaak te plaas deur "oopleggende skaak" wanneer dit skuif om 'n aanval deur 'n loper, dame of toring bloot te lê. Die koning is ook betrokke by die spesiale skuif rokering. Soos by alle skaakstukke behalwe die pion buit dit die teenstander se stukke deur te beweeg na 'n blokkie wat deur die teenstander se stuk beset word, op dieselfde manier as wat dit gewoonlik skuif.

Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 kd f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 kl f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Aanvanklike plasing van die konings
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 __ e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 __ h6 __
a5 __ b5 __ c5 __ d5 xw e5 xw f5 xw g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 __ d4 xw e4 kl f4 xw g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 xw e3 xw f3 xw g3 __ h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 __ g2 __ h2 __
a1 __ b1 __ c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Moontlike skuiwe van 'n onverhinderde koning
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 __ e8 __ f8 rd g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 __ h7 qd
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 nl h6 __
a5 __ b5 __ c5 xx d5 xx e5 xx f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 pl c4 xx d4 kd e4 xx f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 xx d3 xx e3 xx f3 ql g3 __ h3 __
a2 bl b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 xw g2 xw h2 xx
a1 __ b1 __ c1 __ d1 rl e1 __ f1 xw g1 kl h1 xx
Chess zhor 22.png
Moontlike skuiwe van die koning as dit deur ander stukke of die grense van die bord beperk word. Die swart koning kan nie na die blokkies skuif wat deur die wit loper, ruiter, dame of pion aangeval word nie en die wit koning kan nie na die blokkies skuif wat deur die swart toring of dame aangeval word nie. Wit het pas Rd1# gespeel om die swart koning in skaakmat te plaas.

Rokade[wysig]

Die koning kan in samewerking met die toring 'n spesiale skuif genaamd rokering (of rokade) maak. Wanneer 'n speler rokeer skuif die koning twee blokkies in die rigting van een van die twee torings. Die toring word dan aan die ander kant van die koning geplaas. Rokering kan slegs uitgevoer word as daar geen stukke tussen die koning en die betrokke toring is nie en indien beide van die twee stukke nog nie tevore geskuif is nie. Die koning mag ook nie die skuif uitvoer terwyl hy in skaak is nie en mag nie oor 'n blokkie skuif wat bedreig word nie.[2]

Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png a8 rd b8 c8 xo d8 e8 kd f8 g8 xo h8 rd Chess zver 26.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 rl b1 c1 xw d1 e1 kl f1 g1 xw h1 rl
Chess zhor 26.png
Aanvanklike posisie van die koning en torings. Die konings kan na die posisies skuif wat met vierkante aangedui word
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png a8 b8 c8 kd d8 rd e8 f8 g8 h8 rd Chess zver 26.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 rl b1 c1 d1 e1 f1 rl g1 kl h1
Chess zhor 26.png
Wit het aan die koningskant gerokeer (O-O) en Swart aan die damekant (O-O-O)
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png a8 b8 c8 d8 e8 kd f8 g8 h8 Chess zver 26.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 qd h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 rl b1 c1 d1 e1 kl f1 g1 h1 rl
Chess zhor 26.png
Wit kan nie aan die koningskant rokeer nie omdat die swart dame op g7, g1 dek.

Status tydens die spel[wysig]

Skaak en skaakmat[wysig]

Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 kd Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 pl e7 xx f7 g7 h7
a6 b6 c6 rl d6 xx e6 kl f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 xx f5 g5 h5
a4 b4 nl c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 bd b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 rd g1 h1
Chess zhor 22.png
Wit is in skaak. Hy kan op drie maniere uit skaak uit kom: buit die aanvallende stuk - Rxa2, skuif die koning na 'n veilige blokkie - Kd6, Ke5, of Ke7, of deur skaak te blok met Tc4 of Rd5.
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 __ e8 __ f8 __ g8 kd h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 __ h6 __
a5 __ b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 __ d4 __ e4 __ f4 __ g4 bl h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 __ g2 rl h2 __
a1 __ b1 __ c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 kl h1 __
Chess zhor 22.png
Uit die posisie is Be6+ 'n tipiese dubelleskaak.

As 'n speler se kuif sy teenstander se koning onder aanval plaas is die koning in skaak en moet die speler onverwyld 'n skuif maak om uit skaak te kom. Daar is verskeie maniere om uit skaak uit te kom:

  • Deur die koning na 'n naasliggende nie-bedreigde blokkie te skuif
  • Deur 'n stuk tussen die koning wat in skaak is en die aanvallende stuk te skuif om die aanvalslyn te breek. Dit kan egter nie gedoen word as die stuk wat die koning in skaak plaas 'n ruiter is nie of wanneer die koning in dubbeleskaak is nie.
  • Deur die aanvallende stuk te buit. Dit is nie moontlik indien die koning in dubbele skaak is nie.

Indien nie een van die opsies moontlik is nie is die koning in skaakmat en verloor die speler die spel.

Pat[wysig]

Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 kd b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 kl c6 nl d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Swart om te skuif is in pat
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 kd g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 pl g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 kl g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Swart om te skuif is in pat

Pat vind plaas as die speler wat moet skuif:

  • Geen wettige skuiwe kan maak nie, en
  • Die speler se koning nie in skaak is nie.

Indien dit gebeur is die koning in pat en eindig die spel gelykop. 'n Speler wat geringe of geen kans het om die spel te wen nie sal baie keer poog om 'n gelykop uitslag af te dwing deur homself in pat te probeer kry.

Die resultaat van pat as 'n gelykopuitslag is eers in die 19de eeu gestandaardiseer. Voor die standaardisasie kon dit of as 'n oorwinning vir die speler wat sy teenstander in pat plaas gesien word of as 'n "halwe-wen" vir die speler, 'n nederlaag vir die speler, is dit nie toegelaat nie, of het die speler in pat 'n beurt verloor.[3]

Rol in verskillende fases van die spel[wysig]

'n Standaard koning skaakstuk en drie pionne.

Tydens die opening- en middelspel speel die koning selde 'n aktiewe rol in die ontwikkeling van offensiewe of defensiewe posisie. In hierdie stadiums van die spel is dit belangriker om die koning teen skaak en skaakmat te beskerm en word die koning beveilig deur rokering en deur dit aan die kant van die bord agter pionne te hou. In die eindspel speel die koning egter 'n aktiewe rol as 'n aanvalstuk en om oorblywende pionne te help promoveer.

'n Driedimensionale rekenaarmodel van 'n skaakkoning

Dit is nie sinvol om 'n waarde aan die koning toe te ken relatief tot ander stukke nie aangesien dit nie gebuit of geruil kan word nie. In hierdie sin kan die waarde daarvan as oneindig beskou word. As 'n beoordeling van die koning se vermoë as aanvallende skaakstuk tydens die eindspel word dit as sterker as 'n loper of ruiter beskou – Emanuel Lasker het dit die waarde van 'n ruiter plus 'n pion gegee (i.e. vier punte op die skaal van Skaakstuk relatiewe waarde).[4] Dit is beter met die verdediging van nabygeleë pionne as die ruiter en is beter met aanval as wat die loper is.[5]

Verwysings[wysig]

  1. Sports and Games of the Ancients. deur Steve Craig. (Westport, CT and London: Greenwood, 2002, pp 171
  2. http://www.fide.com/fide/handbook?id=124&view=article FIDE rules (Rokade is reël 3.8, deel ii)
  3. Murray, H. J. R. (1913). A History of Chess. Oxford University Press. ISBN 0-19-827403-3. 
  4. Lasker, Emanuel (1934). Lasker's Chess Primer. Billings (1988 reprint). ISBN 0-7134-6241-8. 
  5. (1996) Endgame Play. Batsford. ISBN 0-7134-7920-5.