Koos Kombuis

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Koos Kombuis
Koos (552075960).jpg
Koos Kombuis tydens 'n optrede.
Geboortenaam André le Roux du Toit
Alias André le Toit
Geboorte 5 November 1954
Kaapstad
Beroep(e) Skrywer en Musikant
Instrument(e) Kitaar
Webwerf kooskombuis.co.za
Assosiasies Gereformeerde Blues band
Portal.svg Musiekportaal

Koos Kombuis is 'n Afrikaanse musikant en skrywer. Hy het bekendheid verwerf in die laat-1980's as deel van die anti-establishment Alternatiewe Afrikaanse Musiekbeweging wat 'n hoogtepunt bereik het met die kampustoer Voëlvry. Ander musici wat deel uitgemaak het van die beweging was Johannes Kerkorrel en Bernoldus Niemand (James Phillips). Dit was 'n groep jong Afrikaners wat gekant was teen apartheid en die regerende Nasionale Party.

Biografie[wysig]

Geboorte en vroeë jare[wysig]

Koos Kombuis is op 5 November 1954 in Kaapstad gebore as André le Roux du Toit, een van drie seuns. Sy ma was ’n onderwyseres en sy pa ’n maatskaplike werker. Hy het in Riversdal, Paarl, Wellington, Kuruman en in Bellville grootgeword voor die gesin hulle in Stellenbosch en later in Pretoria gevestig het, waar hy sy matriek in 1972 aan die Hoërskool Menlopark voltooi het. Hy was onder andere in Paul Roos Gimnasium op Stellenbosch op skool, waar hy saam met Etienne van Heerden in die klas was.[1]

Na skool het Du Toit sy militêre diensplig afgelê, wat destyds vir wit Suid-Afrikaanse mans verplig was. Na sy diensplig het hy vir twee jaar by die Universiteit van Pretoria studeer sonder om 'n graad te behaal. Hierna het hy na Johannesburg getrek waar hy in 'n woonstel in Hillbrow gewoon het en by verskeie plekke gewerk het; onder meer by Kentucky Fried Chicken, pizzarestaurante, as polisverkoper, brandweerman, klerk in die staatsdiens en as waarsêer.

Nadat hy vir 'n aantal jare van sy ouers vervreem was, het hy 1976 weer by hulle gaan bly. In die tydperk het hy 'n jaar in die hospitaal vir geestessiekes, Weskoppies, in Saal 6 deurgebring.[2]

Begin van skrywersloopbaan[wysig]

In 1977, terwyl hy steeds 'n pasiënt by Weskoppies was, is sy eerste kortverhaal gepubliseer, "Die Man met die Lang Ding", wat gehandel het oor 'n homoseksuele man wat nie sy seksuele voorkeure kon verwerk nie. Dit is in die ondergrondse letterkundetydskrif Donga gepubliseer.[3] In Oktober 1978 is ’n gedig, "Gebed", in Donga se opvolger, Inspan, gepubliseer. Dit sou later in 1981 lei tot 'n hofsaak teen Isobel Hofmeyr, die redakteur van die tydskrif, waarin die staat beweer het dat sy ’n ongewenste publikasie uitgegee het aangesien die gedig God aanspreek en dat dit ’n parodie op die "Onse Vader" is. Die aansoek is egter ter syde gestel.[1]

Na sy ontslag uit Weskoppies het hy na die Kaap teruggekeer, waar hy vir 'n tydlank kortverhale vir Huisgenoot geskryf het. Sy eerste kortverhaal wat in Huisgenoot verskyn het was "My pa se huis" (1979).[1] Die verhale was opsetlike kitsch kortverhale vir vrouetydskrifte.

In 1980 is van sy poësie onder die naam André le Roux du Toit, in die digbundel "Brêkfis met vier", deur die uitgewery Skoppensboer gepubliseer, saam met werk van drie ander debutante, Daniel Hugo, Peter Snyders en Etienne van Heerden. Du Toit se werk begin in postmodernistiese styl met 'n "apologie waarin eksperimentering met dwelms openlik bely word en A.G. Visser grondig herskryf word". In die bundel handel die gedigte nie net oor "mooi" onderwerpe nie, "maar ook oor die on-mooie, oor dwelms, waansin, apartheid, kanker, die dood".[4]

Ook in 1980 het hy die tydskrif Hunch uitgegee waarvan slegs 12 eksemplare gedruk is. Daarna het 'n enkele uitgawe van die satiriese tydskrif Graffiti verskyn as deel van die letterkundetydskrif Graffier, asook Tagtiger, wat 'n langer leeftyd geniet het. Letoit het in die tydperk ook as uitgewer opgetree met Uitgewery Skeurbuik wat volgens die bekendstellingspamflet 'n "liefdadigheidsbeweging ter bevordering van Punkafrikaans" was.[5]

In 1982 is die digbundel Surburbia deur Perskor uitgegee. Die bundel is as naaswenner van die Perskor-prys aangewys.[1] In 1985 is Surburbia gevolg is deur sy tweede digbundel, Die Geel Kafee. Volgens Kombuis self is daar twee opvallende aspekte aan Die Geel Kafee naamlik dat dit al nader aan sy latere lirieke beweeg het en dat die bundel "onbeskaamd Eurosentries" in terme van taalgebruik en verwysingsveld is. Die digkuns is volgens hom gewortel in die metafore van Van Gogh, Sartre en die Simboliste.[6]

Gedurende die vroeë 1980's is 'n aantal kortverhale gepubliseer.[7] Hulle sluit in Nou´s die Kaap Weer Hollands (1982), My Nooi Is In ´n Tikmasjien (1983) en Breekwater (1986). Ligte werke, insluitend Kleingeld vir ´n terreurdaad (1984) en ’n Roos vir die Karoomeisie, is ook deur Perskor uitgegee.

Andre Letoit se eerste vollengte-roman, die eksperimentele Somer II , het in 1985 verskyn. Volgens Kombuis het Somer II gespot met die rolprent Somer wat 'n jaar of twee te vore uitgegee is en nie met CM van den Heever se Somer nie.[8] Verskeie resensies beskou Somer II as 'n "punk-roman" , die eerste in Afrikaans. [9] Resensies verwys ook na die "sterk invloed van Kerouac se On the road, met dieselfde doelloosheid, ewigdurende adolessensie en, uiteindelik, pathos, van die Beats."[10] "Die roman toon met sy afwisseling en rommelrigheid ’n verwantskap met Jack Kerouac se On the road, die ‘beat generation’ se klassieke roman oor seks, jazz en vryheid."[11]

Somer II is gevolg deur Suidpunt-jazz, die eerste om onder sy nuwe naam Koos Kombuis te verskyn. Volgens Kombuis se webtuiste is "dit is die verhaal van ’n skrywer, sy boek en sy karakters. Dit vertel ook die storie van ’n geskiedenisdosent se onthutsende besoeke aan die verlede, met ’n onkonvensionele aartsengel as metgesel – van Jan van Riebeeck se landing aan die Kaap tot Piet Retief se laer by Bloedrivier... En dit kan net tot een ding lei: ’n piekniek by Dingaan!" [12]

Alternatiewe Afrikaanse Musiekbeweging[wysig]

In 1984 het die onafhanklike platemaatskappy Shifty Records 'n album met die naam Wie is Bernoldus Niemand van die kunstenaar James Phillips uitgegee. Koos Kombuis, wat toe nog as André le Toit bekendgestaan het, het in 1986 'n kopie van die album op die Groentemarkplein in Kaapstad gekoop. Hy is sodanig deur die album geïnspireer dat hy self 'n demonstrasie-kasset opgeneem het en aan Shifty gestuur het. Lloyd Ross van Shifty het hom laat weet dat hy hom wou opneem. Ver van die ou kalahari is in Mei 1987 in Johannesburg opgeneem.

In Johannes het hy dan ook vir James Phillips ontmoet het en op Phillips se uitnodiging na Jameson's gegaan het. Shifty se verspreiding van Le Toit se album aan kampus radiostasies sou lei tot Le Toit se ontmoeting met Dagga-Dirk Uys wat aan die hoof van die Universiteit van die Oranje-Vrystaat se radio stasie was. Le Toit sou Ralph Rabie (later Johannes Kerkorrel) ontmoet toe Rapport hom gestuur het om in Kaapstad met hom 'n onderhoud te voer. Die onderhoud sou lei tot gesamentlik optredes by die Black Sun waar Jannie "Hanepoot" van Tonder en Willem Moller by le Toit, Kerkorrel en Uys aangesluit het om die Gereformeerde Blues Band te vorm en die Eerste Alternatiewe Afrikaanse Rock-Konsert wat op 25 Maart 1988 in die Pool Club in Von Wielighstraat in Johannesburg gehou is.[13]

Phillips, onder die naam Bernoldus Niemand en die Daggarokers, Andre le Toit en die Gereformeerde Blues Band het saam opgetree in die Shifty Music Festival by die Market Warehouse wat in November 1988 gehou is. Dit was die platform waarvan af die Voëlvry album gelanseer is. Die album het 'n versameling van die beste alternatiewe Afrikaanse musiek bevat waar Bernoldus Niemand saam met die Gereformeerde Blues Band, André le Toit, Die Kêrels, Khaki Monitor, The Genuines, Randy Rambo en die Rough Riders en Pieter van der Lugt verskyn het.[13] Die Alternatiewe Afrikaanse Musiekbeweging sou 'n hoogtepunt bereik met die landswye Voëlvrytoer waaraan Phillips in sy Bernoldus Niemand gedaante saam met die groep die Swart Gevaar sou optree.

Op 25 Maart 1988 was Du Toit, as André Letoit, een van die sleutel figure in die Eerste alternatiewe Afrikaanse rockkonsert wat in die Pool Club in Johannesburg gehou is. Ander kunstenaars wat aan die konsert deelgeneem het sluit in die Gereformeerde Blues Band, Koos, The Genuines, Die Kêrels, en Bernoldus Niemand en die Swart Gevaar. Die konsert is deur Dagga-Dirk Uys en Boogy Gottsma gereël en kan gesien word as die begin van die Alternatiewe Afrikaanse musiekbeweging[14][15]

Albums[wysig]

  • Ver van die Ou Kalahari
  • Niemandsland (and Beyond)
  • Elke Boemelaar se Droom
  • Madiba Bay (JNS Musiek)
  • Blameer dit op Apartheid
  • Mona Lisa
  • Blou Kombuis
  • Equilibrium
  • 'n Jaar in die Son
  • Bloedrivier

Boeke[wysig]

  • Suidpunt-Jazz
  • Suburbia
  • Die Geel Kafee
  • Koos se Songs
  • Seks & Drugs & Boeremusiek
  • My Mamma is 'n Taal
  • Hotel Atlantis
  • The Secret Diary of God
  • Raka - die Roman
  • Somer II
  • Die Tyd van die Kombi's / Short Drive to Freedom

Sien ook[wysig]

Eksterne skakels[wysig]

Verwysings[wysig]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Erika Terblanche, Koos Kombuis (1954– ), Litnet, besoek op 30 Desember 2009.
  2. Exclusive Books, Koos Kombuis, besoek op 10 Augustus 2008.
  3. Koos Kombuis, Die Tyd van die Kombi's - 'n Persoonlike blik op die Afrikaanse rock-rebellie, p50
  4. Joan Hambidge, Tydsdokument 'n stukkie Africana - BREKFIS MET VIER, VOLKSBLAD - MAANDAG 23 MEI 2005, besoek op 30 Desember 2009.
  5. WILLEM ANKER, Koos skop nog teen die vinger in elkeen se kop,Die Burger, Maandag 19 Januarie 2004, besoek op 30 Desember 2009.
  6. Exclusive Books,Koos Kombuis, besoek op 30 Desember 2009.
  7. Koos Kombuis, Biografie, Besoek op 10 Augustus 2008
  8. Koos Kombuis, Die Tyd van die Kombi's - 'n Persoonlike blik op die Afrikaanse rock-rebellie, p60
  9. Jan Vermaak het in Prisma van Junie 1991 geskryf dat dit volgens Braam de Vries die eerste "punk-roman" in Afrikaans is.
  10. Verwysing
  11. Barend J. Toerien, Mandjie vol gedagtes - Somer II - 'n Plakboek deur andré le Toit, Die Burger, 3 Julie 1986, besoek op 30 desember 2009
  12. Koos Kombuis, My Boeke, Besoek op 31 Desember 2009
  13. Citefout: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Hopkins
  14. Die Burger, Unieke reünie kom op KKNK , Besoek op 10 Augustus 2008
  15. Litnet, WAT WAS EERSTE: DIE HOENDER OF DIE EIER? ..., Besoek op 10 Augustus 2008