Liberale Party

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Liberale Party
LP
Leier Margaret Ballinger
Gestig 9 Mei 1953
Ontbind 1968
Ideologie Anti-Apartheid, Liberalisme

Die Liberale Party was 'n Suid-Afrikaanse politieke party wat van 1953 tot 1968 nie daarin kom slaag om steun by wit kiesers te werf nie, maar nietemin bygedra het tot die verswakking van die Verenigde Party, omdat talle vername, intellektuele Engelssprekendes die V.P. verlaat en die L.P. aangehang het.

Stigting[wysig]

Werkers plak plakkate op in Seepunt tydens die 1959-provinsialeverkiesing-veldtog
Margaret Ballinger, eerste president van die Liberale Party.

Die party is op 9 Mei 1953 in Kaapstad gestig as uitvloeisel van die vroeëre Suid-Afrikaanse Liberale Vereniging. Margaret Ballinger was die eerste president met Alan Paton en Leo Marquard as mede-adjunkpresidente. Die ander leiers in die partye se stigting was dr. Oscar Wolheim, Leslie Rubin en dr. Edgar Brookes.

In die eerste helfte van sy bestaan was die party redelik konserwatief. Hy het die verandering van die wit kiesers se opvattings as sy hoofdoel beskou en was meer geneig tot gekwalifiseerde stemreg. In die verkiesing van 1958 het die party selfs kandidate in baie "veilige" Verenigde Party-kiesafdelings gestel, asook N.P.-setels waar die V.P. nie deelgeneem het nie. Die party wou nie die opposisiestem verdeel deur in marginale kiesafdelings teen die V.P. te staan en só die N.P. te bevoordeel nie.

Beleidsverandering[wysig]

Dit het omstreeks 1959 en 1960 verander toe die Progressiewe Party, wat ook uit die Verenigde Party ontstaan het, die politieke terrein van die L.P. se beginsels betree het. Die Sharpeville-opstand van 1960 en gevolglike noodtoestand, waartydens verskeie lede van die Liberale Party aangehou is, het die party se opvattinge verander. Die ander faktor van deurslaggewende belang was die gebruik van vertalingstoerusting op partyvergaderings wat swart lede uit landelike gebiede die eerste keer die kans gebied het om vrylik te praat in hulle moedertaal. Dit het meegebring dat die Liberale Party in die jare 60 'n onvoorwaardelike voorstander van "een mens, een stem" geword het in 'n "nierassige" Suid-Afrika vry van alle vorme van diskriminasie.

Die Liberale Party het ook liberale kandidate in die Transkei se tuislandverkiesings ondersteun en sy landelike lede, veral in Natal gehelp om die beleid van apartheid se uitwerking te weerstaan. Dit het die inperking van verskeie leiers en lede van die party tot gevolg gehad.

Die koerant Contact is ten nouste met die Liberale Party vereenselwig, maar was amptelik 'n onafhanklike publikasie.

Die party was uit die staanspoor in regstreekse konflik met die regering. Dit was hoofsaaklik weens die party se kritiek op apartheid en die gepaardgaande afskaling van menseregte. Die regering het teruggeslaan deur baie lede in te perk en te vervolg en die party daarvan te beskuldig dat hy die doelwitte van die Kommunisme bevorder.

Ontbinding[wysig]

Ondanks die sterk leiers het die party nooit regtig hond haaraf gemaak by wit kiesers nie en soms ook daarin geslaag om swart en Indiese politici te vervreem. Die party het ontbind met die aanvaarding in 1968 van die Wet op die Verbod op Politieke Inmenging, wat daarop gemik was om elke politieke party tot een rassegroep te beperk. Die party is voor die keuse gestel om te ontbind of "ondergronds" te gaan en het verkies om te ontbind.

Die party was gekant teen Fascisme en Kommunisme en het gelyke regte vir alle Suid-Afrikaanse, gegrond op gelyke burgerskap, as vernaamste beleidsrigting ondersteun.

Bronne[wysig]

  • Rosenthal, Eric, Encyclopaedia of Southern Africa, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
  • Van Wyk, Bertie (hoofred.), Official Yearbook of the Republic of South Africa 1979, Chris van Rensburg Publications (Pty) Limited, Johannesburg, 1979.

Eksterne skakels[wysig]