Meksiko

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Estados Unidos Mexicanos
Verenigde Meksikaanse State
Vlag van Meksiko Wapen van Meksiko
Vlag Wapen
Volkslied: Himno Nacional Mexicano
Ligging van Meksiko
Hoofstad Meksikostad

19°26′N 99°08′W

Grootste stad Meksikostad
Amptelike tale Spaans (de facto)1
Regering Federale presidensiële
grondwetlike republiek
Enrique Peña Nieto
Onafhanklikheid
Onafhanklikheid
• Verklaar
• Bereik
• Eerste grondwet
• Erken
• Tweede grondwet
• Huidige grondwet

van Spanje
16 September 1810
27 September 1821
4 Oktober 1824
28 Desember 1836
5 Februarie 1857
5 Februarie 1917
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
1 972 550 km2  (14de)
761 606 myl2
2,5
Bevolking
 - 2013-skatting
 - 2011-sensus
 - Digtheid
 
118 395 054[1] (11de)
115 296 767[2]
57 / km2 (142ste)
142 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2013-skatting

$1 845 miljard[3] (10de)
$15 608[3] (67ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2013-skatting

$1 327 miljard[3] (14de)
$11 224[3] (62ste)

MOI (2012) Green Arrow Up Darker.svg 0,775[4] (61ste)  –  hoog
Gini (2010) 47,2[5] –  hoog
Geldeenheid Peso (MXN)
Tydsone
 - Somertyd
(UTC-6 tot -8)
(UTC-5 tot -7)
Internet-TLD .mx
Skakelkode +52
1. Mayathan, Nahuatl en 65 andere inheemse tale word sedert 2003 as nasionale tale erken.

Meksiko of Mexiko (Spaans: [ˈmexiko], Nahuatl: Mēxihco [me:'ʃiʔko]), amptelik die Verenigde Meksikaanse State[6] (Spaans: [7]), is ’n grondwetlike federale presidensiële republiek geleë in Noord-Amerika. Meksiko grens in die noorde aan die Verenigde State van Amerika, in die suide en weste aan die Stille Oseaan, in die suidooste aan Guatemala, Belize en die Karibiese See en in die ooste aan die Golf van Meksiko. Meksiko strek oor ’n gebied van bykans 2 miljoen km² (omstreeks 760 000 myl²), is die vyfde grootste land van die Amerikas wat oppervlak betref, en die 13de grootste onafhanklike land ter wêreld. Met ’n bevolking van meer as 118 miljoen[1] het die land die 11de grootste bevolking ter wêreld, en is benewens die digsbevolkte Spaanssprekende land — behalwe die tweede mees bevolkte land in Latyns-AmerikaBrasilië.

Die Maya-stad Chichén Itzá op die Yucatan-skiereiland.
’n model van die Asteekse hoofstad Tenochtitlan op die gebied van die huidige Meksikostad.

Tydens die pre-Colombiaanse tydperk het voor die aankoms van die Europeërs op die gebied van die huidige Meksiko verskeie belangrike beskawings soos Olmeke, Mixteke, Tolteke, Teotihuacáne, Zapoteke, Maya, Tlaxcalteke en Asteke bestaan. 1521 het die Spaanse Ryk met die verowering en kolonisasie van die gebied vanuit hul basis in México-Tenochtitlan begin en die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje gestig. Met die onafhanklikheidsverklaring van Spanje op 16 September 1810 het die onafhanklikheidsoorlog begin, op 27 September 1821 het Meksiko sy onafhanklikheid bereik en op 28 Desember 1836 is dit deur Spanje erken. Ná die onafhanklikheidsoorlog het Meksiko sy eerste grondwet op 4 Oktober 1824 bekragtig en die huidige grondwet is tydens die Meksikaanse Rewolusie (1910–1920) op 5 Februarie 1917 aangeneem. Die oppervlakte van Meksiko is gedurende die 19de eeu deur die onafhanklikheid van die Sentraal-Amerikaanse lande en oorloë teen die Verenigde State meer as gehalveer.

Die Verenigde Meksikaanse State is ’n federale presidensiële grondwetlike republiek met ’n presidensiële stelsel en ’n tweekamerparlement, die Kongres, wat uit die Senaat en die Huis van Afgevaardigdes bestaan. Die hoofstad is Meksikostad, wat nie deel uitmaak van een van die 31 deelstate nie, maar in die federale distrik (Distrito Federal) geleë is.

Etimologie[wysig]

Die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring van 1821.

Nadat Nieu-Spanje in 1821 sy onafhanklikheid van Spanje gekry het, is besluit, die land ná sy hoofstad Meksikostad, wat in 1524 op die ruïnes van die Asteekse hoofstad Meksiko-Tenochtitlan (Nahuatl: Mēxihco Tenōchtitlan) gestig is, te vernoem. Die naam is afgelei uit die Asteekse taal Nahuatl, maar die oorspronklike betekenis is onbekend.

Afbeelding van Meksiko-Tenochtitlan uit die Codex Mendoza.

Mēxihco was die Nahuatl-term vir die hartland van die Asteekse Ryk, die Vallei van Meksiko, sy bevolking, die Mexica en die omliggende gebiede, wat later ’n deel van die land Meksiko geword het. Dit word in die algemeen beskou as ’n toponiem vir die Vallei, wat die primêre ethnonym vir die Asteekse Driebond geword het.

Die amptelike naam van die land is saam met die regeringsvorm verander. Tydens twee geleenthede (1821–1823 en 1863–1867) het die land bekend gestaan as Imperio Mexicano ("Meksikaanse Keiserryk"). Al drie federale grondwette (1824, 1857 en 1917, die huidige grondwet) het die naam Estados Unidos Mexicanos ("Verenigde Meksikaanse State") gebruik. Met die grondwet van 1824 het die land ’n federale republiek met die amptelike name Nación Mexicana (Meksikaanse Nasie) en Estados Unidos Mexicanos (Verenigde Meksikaanse State) geword.[8] In die grondwette van 1836 en 1857 is die amptelike naam ná República Mexicana (Republiek Meksiko) verkort, maar vir amptelike tekste het steeds die langnaam gebruiklik gebly.[9][10] Met die huidige grondwet van 1917 is weer die langnaam Verenigde Meksikaanse State ingevoer.[11]

Geskiedenis[wysig]

Vroeë geskiedenis[wysig]

Hoofartikel: Meso-Amerika.
Territoriale ontwikkeling van Meksiko sedert die Onafhanklikheid in 1821.

Die eerste spore van menslike vestigings is in die Vallei van Meksiko gevind en is meer as 23 000 jaar oud. In die vroeë tyd is Mielie en Bone gekweek en omstreeks 7 000 v.C. is eerste nedersettings gestig. 1500 v.C. is die stad Tlatilco gestig, wat eers in die 4de eeu n.C. weer verlaat is.

Komplekse kulture het tussen 900 en 300 v.C. ontstaan en tussen 100 en 900 n.C. het die Meso-Amerikaanse beskawings soos Asteke, Maya, Mixteke, Olmeke, Tlaxcalteke en Tolteke ontstaan. Tydens die vroeë post-klassieke tydperk het die Tolteke Sentraal-Meksiko en die Mixteke Oaxaca oorheers, en die laagland Maya-gebied het belangrikste sentrums in Calakmul, Chichén Itzá, Mayapán, Palenque en Uxmal gehad. Omstreeks 1500 het die Asteke die gebied van die huidige Meksiko beheers.

Meksiko het daarmee ’n lang geskiedenis en die Asteke en Maya wat tel onder die Amerikaanse hoogkulture van die Middeleeue in Meso-Amerika. Die sentrum van die Asteke was Tenochtitlan op die gebied van die huidige hoofstad Meksikostad en die sentrum van die Maya was Chichén Itzá op die Yucataanse skiereiland. Die meeste kennis oor die geskiedenis van die Asteke en Maya is deur verskeie codices bekend.

Die Spaanse koloniale bewind[wysig]

Hoofartikel: Nieu-Spanje.
Kaart van Nieu-Spanje in 1800.
Kaart van Nieu-Spanje in 1819.

Met die Ontdekking van die Amerikas deur Christophorus Columbus op 12 Oktober 1492 het die Europese verowering van die twee kontinente begin. In die jare 1517 en 1518 het eerste Spaanse ekspedisies onder Francisco Hernández de Córdoba en Juan de Grijalva die Yucataanse skiereiland bereik. Die nuut "ontdekte" beskawings en die oorvloed van goud-voorwerpe het die tierra firme, die vasteland, vir die Spanjaarde interessant gemaak.

Tussen 1519 en 1521 het Hernán Cortés die Asteekse Ryk met behulp van talle inheemse bondgenote vernietig, die gebied vir Spanje verower en Nieu-Spanje gestig. Gelyktydig het Francisco de Montejo die Yucatan-skiereiland en Pedro de Alvarado Guatemala verower en die laaste Maya-stede vernietig. Die kolonie was weens sy goud- en silwer-rykdom een van die mees belangrike oorsese besittings van Spanje. Oor die volgende drie eeue het die Spanjaarde en hul sendelinge die Rooms-Katolieke Kerk en die Spaanse taal in Meksiko gevestig.

Vanaf Onafhanklikheid tot Rewolusie[wysig]

Die Republiek van Meksiko in 1824.
Agustín de Iturbide het Meksiko tussen 1821 en 1823 as keiser Augustin I regeer.

Ná die voorbeelde van die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring tydens die Amerikaanse Rewolusie op 4 Julie 1776 en die Franse Rewolusie op 14 Julie 1789 het met die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring op 16 September 1810 die Onafhanklikheidsoorlog teen die Spaanse heerskappy begin, terwyl Spanje deur die Franse besetting (1808–1814) onder Napoleon Bonaparte verswak is. Op 27 September 1821 het Meksiko onafhanklik geword en die Eerste Meksikaanse Keiserryk (1821–1823) onder Agustín de Iturbide is gestig, terwyl Spanje tot 1829 probeer het, om Meksiko terug te verower. Net op 28 Desember 1836 het Spanje die onafhanklikheid van Meksiko amptelik erken.

Ná die Rewolusie op 19 Maart 1823 het Meksiko ’n republiek geword, terwyl ook die Sentraal-Amerikaanse lande Guatemala, El Salvador, Honduras, Nicaragua en Costa Rica hul onafhanklikheid verklaar en op 1 Julie 1823 die Federale Republiek van Sentraal-Amerika gestig het, wat reeds op 31 Mei 1838 weer ontbind is. Chiapas is op 14 September 1824 deur Meksiko geannekseer, gevolg deur Soconusco in 1842 en Sonora op 8 Mei 1854.

Die Republiek van Texas met geëiste gebiede.

In 1835 het die Verenigde State pogings onderneem om Texas en Kalifornië van Meksiko te verkry. Op 2 Oktober 1835 het die Texaanse Onafhanklikheidsoorlog begin, wat op 21 April 1836 met die onafhanklikheid van die Republiek van Texas, wat op 2 Maart 1836 gestig is, geëindig het. Tydens die ‎Koekoorlog vanaf 16 April 1838 tot 9 Maart 1839 het Frankryk om ’n kompensasie vir ’n Franse bakkery, wat deur Meksikaanse beamptes verwoes is, geveg. Ná sentralisering van die regering is op 17 Januarie 1840 die Republiek van die Rio Grande gestig, wat reeds op 6 November 1840 geannekseer is. ’n kort tyd later is op 16 Maart 1841 die Republiek van Yucatán gestig, wat ná begin van die Kastenoorlog deur die inheemse Maya-bevolking in 1847 militêre steun van Meksiko gesoek en ná die toestemming weer aan Meksiko aangesluit het. Net op 22 Januarie 1901 kon Meksiko die hele Yucatan-skiereiland herwin.

Die Meksikaanse sessie van 1848 volgens die Verdrag van Guadalupe Hidalgo ná die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog.

Op 25 April 1846 het die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog begin, wat op 2 Februarie 1848 met die anneksasie van die Republiek van Kalifornië, die gebied van die huidige Amerikaanse deelstate Arizona, Kalifornië, Nevada, Utah en die dele oos van die Rio Grande-rivier van Colorado, Nieu-Meksiko en Wyoming deur die VSA geëindig het. Met die Verdrag van Guadalupe Hidalgo het die Rio Grande-rivier die huidige grens tussen Meksiko en die VSA geword.

Kaart van die Gadsden-aankoop deur die VSA in 1853.

Gadsden, ’n gebied suid van die Gilarivier wat vir ’n beplande, maar nie gebou spoorwegverbinding benodig is, is op 30 Desember 1853 vir 10 miljoen VS-dollar (hede $260 miljoen) aan die VSA verkoop. Die gebied maak deel uit van die huidige suidelike VSA-deelstate Arizona en Nieu-Meksiko.

Ferdinand Maximilian Joseph Maria van Oostenryk het Meksiko tussen 1864 en 1867 as keiser Maksimiliaan I regeer.

Tydens die Hervormingsoorlog is op 5 Februarie 1857 ’n liberale grondwet vir Meksiko uitgereik wat die invloed van die Rooms-Katolieke Kerk beperk het, waarteen konserwatiewe kragte gestry het. In die winter 1861/62 het Meksiko in ’n skuldkrisis beland wat tot die besetting van dele van die golfkus deur Frankryk, Spanje en die Verenigde Koninkryk gelei het. Op 1 Desember 1861 het die Franse intervensie onder keiser Napoleon III van Frankryk begin en die Tweede Meksikaanse Keiserryk (1864–1867) met die Oostenrykse aartshertog Maksimiliaan I van Habsburg as keiser is gestig. Die Republikeine onder Benito Juárez het ná Monterrey gevlug. Ná die uitsetting van Franse soldate deur die Verenigde State en die teregstelling van Maksimiliaan I is in 1867 die Tweede Republiek uitgeroep, nadat Benito Juárez op 15 Julie 1867 Meksikostad betree het.

Ligging van die Clipperton-eiland voor die kus van Meksiko.

In 1905 is die suidelike Clipperton-eiland beset, wat ná ’n bemiddeling van die Italiaanse koning Viktor Emanuel III in 1931 aan Frankryk oorhandig en op 12 Junie 1935 amptelik in besit geneem is.

Sedert die Meksikaanse Rewolusie[wysig]

Rebelle-gebiede tydens die Meksikaanse Rewolusie tussen 1916 en 1920.

Die lang diktatuur van Porfirio Diaz het in 1910 tot die Meksikaanse Rewolusie en sy bedanking gelei. Tydens die rewolusie is op 5 Februarie 1917 die huidige liberale grondwet ingevoer. ’n opstand teen antiklerikale bepalings van die grondwet het tot die Cristero-oorlog tussen 1926 en 1929 gelei, maar die bepalings is eers met ’n omvattende grondwetlike hervorming in 1992 afgeskaf.

In Januarie 1917 het die Duitse Keiserryk tydens die Eerste Wêreldoorlog ’n alliansie met Meksiko teen die VSA probeer smee wat een van die oorsake van die VSA se toetrede tot die oorlog en die besetting van die hawestad Veracruz was.

Die Meksikoplein met die Franciskus van Assisi-kerk aan die Donau-rivier in Wene.

Op 23 September 1931 het Meksiko by die Volkebond aangesluit, wat op 20 April 1946 weer ontbind is. Tydens die fascisme in Europa het Meksiko as ’n belangrike land van ballingskap gedien. In die Spaanse Burgeroorlog het die land saam met Frankryk, die Sowjetunie en die Verenigde State die Republikeine teen die Nasionaliste onder Francisco Franco, Italië, Nazi-Duitsland en Portugal ondersteun. Die regering het as die enigste van 17 lede van die Volkebond teen die aansluit van Oostenryk aan Nazi-Duitsland op 19 Maart 1938 protes aangeteken. Meksiko het daarop verwys dat die Duitse optrede ’n bedreiging vir die wêreldvrede sou wees indien dié sy verpligtinge uit die Volkebond nie sou nakom nie en die internasionale reg nie sou respekteer nie. In erkenning van hierdie feit is die naam van die Aartshertog-Karel-plein in Wene op 20 Junie 1956 ná Meksikoplein gewysig.

Tydens die Tweede Wêreldoorlog het Meksiko van 1939 tot 1941 onsydig gebly en eers op 22 Mei 1942 oorlog teen Nazi-Duitsland, Italië en Japan verklaar, nadat Duitse duikbote die twee olietanker Potrero del Llano en Faja de Oro vernietig het. Ná die einde van die Tweede Wêreldoorlog het Meksiko op 7 November 1945 ’n stigterslid van die Verenigde Nasies[12], op 31 Desember 1945 ’n lidland van die Internasionale Monetêre Fonds[13] en die Wêreldbank[14], en op 30 April 1948 ’n stigterslid van die Organisasie van Amerikaanse State geword[15].

Tydens die Koue Oorlog het Meksiko danksy sy handelsbetrekkinge met die Verenigde State ekonomiese groei ervaar (Meksikaanse wonder) en as die gasheer van die Olimpiese Somerspele 1968, die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986 opgetree. Op 19 September 1985 is Meksikostad deur ’n aardbewing getref, wat dele van die hoofstad vernietig en meer as 10 000 mense vermoor het. In November 1993 het die land by die APEC aangesluit.[16]

Uitbreiding van die dwelm-oorlog in Meksiko.

Sedert die 1990's word die land deur ’n dwelm-oorlog geskud, wat amptelik op 11 Desember 2006 met die Operasie Michoacan van die Regering teen die dwelm-kartelle begin het.[17][18] Op 1 Januarie 1994 het Meksiko saam met Kanada en die Verenigde State die NAFTA-vryehandelsone in die lewe geroep, wat op 17 Desember 1992 besluit is. Op dieselfde dag het indígenas in die Suid-Meksikaanse deelstaat Chiapas ’n opstand teen die uitwerkings van globalisering en diskriminasie van Indios begin, wat op 12 Januarie 1994 beëindig, maar tans nie opgelos is nie.[19] Op 18 Mei 1994 het Meksiko by die OESO aangesluit. In Desember 1994 het die Tequila-krisis begin, nadat die Meksikaanse regering die vaste Peso-wisselkoers teenoor die Amerikaanse dollar kon nie byhou nie. Die krisis is deur lenings van die VSA, die Internasionale Monetêre Fonds en die Wêreldbank in 1995 beëindig. Op 1 Januarie 1995 het Meksiko ’n stigterslid van die Wêreldhandelsorganisasie geword.[20]

Geografie[wysig]

Satellietbeeld van Meksiko.
Die vulkaan Citlaltépetl of Pico de Orizaba, die hoogste berg van Meksiko.
Topografiese Kaart van Meksiko.
Kaart wat Meksiko se Eksklusiewe Ekonomiese Sone vertoon.
Die Popocatépetl is die tweede hoogste berg van Meksiko asook die tweede hoogste vulkaan van Noord-Amerika.

In die weste is die skiereiland Neder-Kalifornië in die Stille Oseaan en die Coloradorivier geleë, wat in die Golf van Kalifornië uitmond. Die westelike vasteland word deur die Rotsgebergte en die suide deur Reënwoud gekenmerk.In die noordooste is die Rio Grande (in Meksiko Río Bravo del Norte genoem) geleë, wat die grens met die VSA vorm en in die oostelike Golf van Meksiko uitmond. Die noorde van Meksiko tussen die Stille Oseaan in die weste en die Rio Grande in die ooste word deur woestyngebiede soos die Chihuahua- en die Sonora-woestyn gekenmerk. Die Yucatan-skiereiland grens in die noorde aan die Golf van Meksiko en in die ooste aan die Karibiese See. 210 kilometer voor die oostelike kus van Yucatan is die eilandnasie Kuba geleë.

Die land is gekenmerk deur die Sierra Madre, wat die Meksikaanse Hoogland in die ooste (Sierra Madre Oriental), suide (Sierra Madre del Sur) en weste (Sierra Madre Occidental) omring. In die suidwestee daarvan is die Landengte van Tehuantepec geleë, tussen die Golf van Campeche in die noorde en die Golf van Tehuantepec in die suide, wat in die ooste aan die Yucatan-skiereiland grens. Die Landengte van Tehuantepec vorm die geografiese en geologiese grens tussen Noord- en Sentraal-Amerika.

Die totale lengte van die grenslyn is 4 263 km, daarvan vorm 3 141 km die gemeenskaplike grens met die Verenigde State in die noorde, waarvan 2 008 km die Rio Grande vorm. In die suidooste word Meksiko deur Guatemala (871 km) en Belize (251 km) begrens, waar Meksiko met beide lande die Yucatan-skiereiland deel. Meksiko het ’n kuslyn van 9 330 km, waarvan 7 338 km aan die Stille Oseaan en die Golf van Kalifornië en 2 805 km aan die Golf van Meksiko en die Karibiese See geleë is.

Die hoogste berg van die land en asook die hoogste vulkaan van Noord-Amerika is die Citlaltépetl met ’n hoogte van 5 636 m bo seespieël, gevolg deur die Popocatépetl met 5 462 m en die Iztaccíhuatl met 5 286 m. Die langste rivier is die Rio Grande met ’n lengte van 3 034 km.

Deelstate[wysig]

Hoofartikel: Deelstate van Meksiko.

Meksiko bestaan uit 31 deelstate (Estados) en die federale distrik Meksikostad (Distrito Federal).

Die 31 deelstate en die federale distrik
Deelstaat Hoofstad Gestig op Bevolking[21] Oppervlakte (km2)
Distrito Federal Meksikostad 18 November 1824 8 839 361 1 479
Aguascalientes Aguascalientes 5 Februarie 1857 1 133 137 5 625
Baja California Mexicali 16 Januarie 1952 3 122 408 71 546
Baja California Sur La Paz 8 Oktober 1974 558 425 73 943
Campeche Campeche 29 April 1863 791 322 57 727
Chiapas Tuxtla Gutiérrez 14 September 1824 4 483 886 73 681
Chihuahua Chihuahua 6 Julie 1824 3 376 062 247 487
Coahuila Saltillo 7 Mei 1824 2 615 574 151 445
Colima Colima 9 Desember 1856 597 043 5 627
Durango Victoria de Durango 22 Mei 1824 1 547 597 123 367
Guanajuato Guanajuato 20 Desember 1823 5 033 276 30 621
Guerrero Chilpancingo 27 Oktober 1849 3 143 292 63 794
Hidalgo Pachuca de Soto 16 Januarie 1869 2 415 461 20 856
Jalisco Guadalajara 23 Desember 1823 6 989 304 78 630
México Toluca 20 Desember 1823 14 739 060 22 333
Michoacán Morelia 22 Desember 1823 3 971 225 58 667
Morelos Cuernavaca 17 April 1869 1 668 343 4 892
Nayarit Tepic 26 Januarie 1917 968 257 27 862
Nuevo León Monterrey 5 Julie 1824 4 420 909 64 203
Oaxaca Oaxaca de Juárez 21 Desember 1823 3 551 710 93 343
Puebla Puebla de Zaragoza 21 Desember 1823 5 624 104 34 251
Querétaro Santiago de Querétaro 23 Desember 1823 1 705 267 11 658
Quintana Roo Chetumal 8 Oktober 1974 1 290 323 42 535
San Luis Potosí San Luis Potosí 22 Desember 1823 2 479 450 61 165
Sinaloa Culiacán 14 Oktober 1830 2 650 499 57 331
Sonora Hermosillo 10 Januarie 1824 2 499 263 184 946
Tabasco Villahermosa 7 Februarie 1824 2 045 294 24 747
Tamaulipas Ciudad Victoria 7 Februarie 1824 3 174 134 80 148
Tlaxcala Tlaxcala 9 Desember 1856 1 127 331 3 997
Veracruz Veracruz 22 Desember 1823 7 270 413 71 856
Yucatán Mérida 23 Desember 1823 1 909 965 39 671
Zacatecas Zacatecas 23 Desember 1823 1 380 633 75 416

Nedersettings[wysig]

Die sentrum van Meksikostad met die twee vulkane Popocatépetl en Iztaccíhuatl die agtergrond.

Die elf grootste stede met meer as een miljoen inwoners is Meksikostad, Ecatepec de Morelos, Puebla de Zaragoza, Tijuana, Guadalajara, León, Ciudad Juárez, Zapopan, Monterrey, Nezahualcóyotl en Mexicali. Hulle is meestal in die binneland geleë, maar die kusgebiede is in teenstelling yl bevolk.[22]

Daarbenewens is in Meksiko ’n gaping tussen die sentrum en die periferie, waar Meksikostad duidelik oorheers. Die metropolitaanse gebied beheer 18 persent van die totale bevolking van Meksiko en is in die kruispunt van die Westelike, Oostelike en die Suidelike Sierra Madre in die Vallei van Meksiko naby die sentrum van die land geleë.

Veracruz is die belangrikste hawestad aan die Golf van Meksiko, terwyl Acapulco de Juárez die belangrikste hawestad aan die Stille Oseaan en Cancún die belangrikste hawestad aan die Karibiese See is.

Metropolitaanse gebiede van Meksiko[23]
Nommer Metropolitaanse gebied Deelstaat Bevolking Nommer Metropolitaanse gebied Deelstaat Bevolking Beelde
1 Meksikostad Distrito Federal 8 851 080 13 Mérida Yucatán 777 615 Guadalajara
Guadalajara
Tijuana
Tijuana
Zapopan
Zapopan
Monterrey
Monterrey
2 Ecatepec México 1 655 015 14 San Luis Potosí San Luis Potosí 722 772
3 Guadalajara Jalisco 1 495 182 15 Aguascalientes Aguascalientes 722 250
4 Puebla Puebla 1 434 062 16 Hermosillo Sonora 715 061
5 Juárez Chihuahua 1 321 004 17 Saltillo Coahuila 709 671
6 Tijuana Baja California 1 300 983 18 Mexicali Baja California 689 775
7 León Guanajuato 1 238 962 19 Culiacán Sinaloa 675 773
8 Zapopan Jalisco 1 142 483 20 Guadalupe Nuevo León 673 616
9 Monterrey Nuevo León 1 135 512 21 Acapulco Guerrero 673 479
10 Nezahualcóyotl México 1 104 585 22 Tlalnepantla México 653 410
11 Chihuahua Chihuahua 809 232 23 Cancún Quintana Roo 628 306
12 Naucalpan México 792 211 24 Querétaro Querétaro 626 495

Klimaat[wysig]

Meksiko is ’n is in opsigte van sy klimaat ’n veelsydige land, wat aandele het aan subtropiese, berg- en woestynklimaat.

Bioklimatiese landskappe van Meksiko
Selva Lacandona.JPG Tamasopo7.jpg Pantanos de Centla 03.JPG Mulege oasis.jpg
Tropiese reënwoud
Selva Lacandona, Chiapas
Droë bos
Tamasopo, San Luis Potosí
Vleiland
Pantanos de Centla, Tabasco
Oasis
Mulegé, Baja California Sur
Paisaje con nieve.jpg Oaxaca regiones sierra sur.png Sierra Madre.jpg Llanos de Apan.jpg
Taiga
Sierra de Juárez, Baja California
Subtropiese woud
Miahuatlán, Oaxaca
Gematigde woud
Ocoyoacac, México
Subtropiese hoogland
Apan, Hidalgo
Arroyo de Michoacán.jpg Palizada1.jpg Dunas samalayuca.jpg Baja California Desert.jpg
Tropiese hoogland
Cuitzeo del Porvenir, Michoacán
Mangrovenmoerasse
Palizada, Campeche
Woestyne en duine
Samalayuca, Chihuahua
Regenarm woestyn
Cataviñá, Baja California

Flora en fauna[wysig]

Meksiko is een van die 12 lande, wat die sogenaamde "biodiversiteit hotspots" genoem word. Meksiko is die tuiste van 200 000 verskillende spesies, wat 10 - 12% van alle wêreldwye spesie uitmaak. Meksiko hou met 763 bekende reptiele-spesies die meeste, met 448 soogdiere-spesies die tweede meeste en met 290 bekende amfibieë-spesies die vierde meeste in die wêreld. Die flora sluit 26 000 verskillende spesies in. Ongeveer 2 500 spesies word amptelik beskerm.

Biodiversiteit van Meksiko
Mexico.Xoloitzcuintle.01.jpg Zalophus californianus - Morro Bay.jpg MountainLion.jpg Axolote.jpg
Xoloitzcuintle Kaliforniese seeleeu
(Zalophus californianus)
Poema
(Puma concolor)
Axolotl
(Ambystoma mexicanum)
Kaimanfische (Lepisosteus).jpg Aquila chrysaetos Flickr.jpg Wild Turkey.jpg American bison k5680-1 edit.jpg
Lepisosteus Steenarend
(Aquila chrysaetos)
Kalkoen
(Meleagris gallopavo)
Amerikaanse buffel
(Bison bison)
Chihuahuasmoothcoat.jpg Schwarzbär-Omega Park.jpg Antilocapra americana.jpg Cobra cascavel 280707- 23 04 40s - 49 06 55w REFON (4)a.jpg
Chihuahua Amerikaanse swartbeer
(Ursus americanus)
Gaffelbok
(Antilocapra americana)
Suid-Amerikaanse ratelslang
(Crotalus durissus)
Mexican wolf lounging.jpg Standing jaguar.jpg Graywhale MMC.jpg Avocado fruitnfoliage.jpg
Meksikaanse wolf
(Canis lupus baileyi)
Jaguar
(Panthera onca)
Gryswalvis
(Eschrichtius robustus)
Avokado
(Persea americana)
Poinsettia 2.jpg Figa de moro 01.JPG Singapore Botanic Gardens Cactus Garden 2.jpg Cane cholla, with flower, Albuquerque.JPG
Kersfeesster
(Euphorbia pulcherrima)
Opuntia ficus-indica Echinocactus grusonii Cylindropuntia imbricata
RIMG0087.JPG Red eyed tree frog edit2.jpg Monarch Butterfly Showy Male 3000px.jpg Caretta caretta 060417w2.jpg
Dahlia Roodoogmakikikker
(Agalychnis callidryas)
Amerikaanse melkbosvlinder
(Danaus plexippus)
Valse skilpad
(Caretta caretta)
Scarlet Macaw and Blue-and-gold Macaw.jpg Pharomachrus mocinno -male.jpg Árbol de Tejocote en Cerro Mesa Ahumada.jpg Taxodium mucronatum 01 by Line1.jpg
Helderrooi ara
(Ara macao)
Quetzal
(Pharomachrus mocinno)
Crataegus pubescens Taxodium mucronatum
Kapok tree Honolulu.jpg Pinus ponderosa 9663.JPG Big saguaro.JPG Cirio columnaris, boojum tree.jpg
Kapokboom
(Ceiba pentandra)
Geel-denne
(Pinus ponderosa)
Saguaro
(Carnegiea gigantea)
Fouquieria columnaris

Ekonomie[wysig]

Algemene oorsig[wysig]

Deelstate van Meksiko volgens Menslike ontwikkelingsindeks in 2004: ██  0,80 en hoër ██  0,750–0,799 ██  0,70–0,749
Meksikaanse deelstate volgens Bruto binnelandse produk in 2007.
██ Meksiko. ██ Ander lande van die NAFTA. ██ Ander lande wat met Meksiko ’n vryehandelsooreenkoms gesluit het. ██ Lande wat belangstelling getoon het in ’n handelsooreenkoms met Meksiko.
Werkloosheid in Meksiko in 2011[24]:
██ ≤2,5% ██ ≤3,0% ██ ≤3,5% ██ ≤4,0% ██ ≤4,5% ██ ≤5,0% ██ ≤5,5% ██ ≤6,0% ██ >6,1%

Meksiko beskik oor een van die grootste ekonomieë ter wêreld en word as ’n plaaslike asook ’n midde-mag beskou. Daarbenewens het Meksiko in 1994 die eerste van twee Latyns-Amerikaanse lidlande van die OESO, voor Chili, geword en is volgens die Wêreldbank ’n gevestigde nuut-geïndustrialiseerde land met bo-middelklas-inkomste[25] en een van die opkomende magte.[26] Meksiko beskik oor die 14de grootste nominale BBP en die 11de grootste BBP volgens Koopkragpariteit. Die ekonomie is sterk gekoppel aan dié van sy NAFTA-vennote, Kanada en die Verenigde State. Meksiko is asook ’n lidland van die Organisasie van Amerikaanse State, van die Groep van Vyf, van die Groep van Agt + Vyf, van die Groep van 15, van die Groep van 20, van die APEC en van die Latynse Unie. Meksiko staan bekend as een van die belangrikste toeristebestemmings ter wêreld met stede soos Acapulco de Juárez en Cancún. Die land beheer met 32 UNESCO wêrelderfenisgebiede die meeste in die Amerikas en die sesde meeste ter wêreld[27][28][29] en is in 2010 met 22,5 miljoen internasionale aankomste per jaar die tiende mees besoekte land ter wêreld.[30]

Volgens die Amerikaanse multinasionale beleggingsbank Goldman Sachs word Meksiko in 2050 verwag as die wêreld se vyfde grootste ekonomie.[31] PricewaterhouseCoopers (PwC), ’n multinasionale professionele diensmaatskappy gevestig in Londen in die Verenigde Koninkryk, het in Januarie 2013 beraam, dat Meksiko in 2050 die wêreld se sewende grootste ekonomie sal wees.[32]

Toerismebedryf[wysig]

Belangrike toeristetrekpleisters in Meksiko
Palacio de Bellas Artes.jpg Tulum.jpg Imagebysafa2.jpg Palacio de Gobierno y Plaza de Armas.JPG Acapulco Bay 2010.jpg
Meksikostad
Distrito Federal
Riviera Maya
Quintana Roo
Cancún
Quintana Roo
Guadalajara
Jalisco
Acapulco
Guerrero
Cabo San Lucas Los Arcos 2.jpg Puerto vallarta skyline.jpg Cerro del Topo Chico 2.jpg Mazatlan valentinos.jpg Ver-Pal Mpal.jpg
Cabo San Lucas
Baja California Sur
Puerto Vallarta
Jalisco
Monterrey
Nuevo León
Mazatlán
Sinaloa
Veracruz, Veracruz
Veracruz
Nuevo Vallarta 2.JPG Government Building In Puebla.jpg Acueducto de Noche y tormenta.jpg Gob-palace-mda-dr.JPG Leon gto111.jpg
Nuevo Vallarta
Nayarit
Puebla
Puebla
Santiago de Querétaro
Querétaro
Mérida
Yucatán
León
Guanajuato
Zona Hotelera Ixtapa.jpg TIJ Newcity 2.jpg Oaxaca centro.jpg Mirador laguna ilusiones.JPG Cozumel Punta Sur View-27527.jpg
Ixtapa
Guerrero
Tijuana
Baja California
Oaxaca de Juárez
Oaxaca
Villahermosa
Tabasco
Cozumel
Quintana Roo
Catedral de San Luis Potosi.jpg Plaza Bicentenario in Hermosillo, SON.jpg ChihuahuaZocalo.jpg Plaza panoramica 2.JPG Bottlenose Dolphin KSC04pd0178.jpg
San Luis Potosí
San Luis Potosí
Hermosillo
Sonora
Chihuahua
Chihuahua
Aguascalientes
Aguascalientes
Huatulco
Oaxaca
CatedralDeMorelia.jpg Isla Navidad.JPG Misiones.JPG Canyon sumidero entrada.jpg Toluca yunus.jpg
Morelia
Michoacán
Manzanillo
Colima
Ciudad Juárez
Chihuahua
Cañón del Sumidero
Chiapas
Toluca de Lerdo
México

Mediabedryf[wysig]

Televisie[wysig]

Stasie van TV Azteca in Mérida, Yucatán.

In Meksiko is daar meer as 500 televisiekanale, waarvan die meeste behoort aan twee private TV-maatskappye met nasionale dekking wat die kykergetalle oorheers: "Televisa" en "TV Azteca". In die metropolitaanse gebied van Meksikostad is daar ook "Canal 11, Nasionale Polytechnic Institute", "Channel 22 van die Nasionale Raad vir kultuur en die kunste (CONACULTA)", Project 40 en Chain drie (Kanaal 28, XHTRES-TV).

Stasie van Televisa in Torreón, Coahuila.

Uit die Verenigde State is daar die amptelike kanale en takke van twee groot kettinggroepe met plaaslike uitbreidings. In Tijuana, Baja California, is daar verskeie Amerikaanse maatskappye wat ’n kanaal in die stad het: Singapore (33), Fox (6), ESPN en andere.

In die noordooste van Meksiko, die string "Multimedia" dra sy eie ontwikkeling, soos wat baie mense het met die naam "die derde ketting in die land", wat uitsaai vanuit die stad Monterrey.

Die Federale Distrik is tans op soek na ’n frekwensie. Daarbenewens het elke staat van die republiek het ’n stelsel van openbare televisie vir hulle stede. Die instelling wat die skedule bepaal van programme wat op televisie uitgesaai word, is die Direktoraat-generaal van Radio, TV en Film.

Bekende Meksikaners[wysig]

Verwysings[wysig]

  1. 1,0 1,1 (es) México, Proyecciones de Población”. Consejo Nacional de Población (CONAPO). URL besoek op 12 Januarie 2014.
  2. (en) INEGI”. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Meksiko”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  4. (en) 2013 Human Development Report Statistics”. Human Development Report 2013. United Nations Development Programme: 14 Maart 2013. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  5. (en) Gini Index”. Wêreldbank. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  6. (en) About Mexico”. Embajada de Mexico en Estados Unidos (Meksikaanse Ambassade in die Verenigde State), Ministerio de Relaciones Exteriores (Ministerie van Buitelandse Betrekkinge): 3 Desember 2012. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  7. (es) Die amptelike naam van die land”. Presidensie van Meksiko: 31 Maart 2005. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  8. (es) Constitución federal de los Estados Unidos mexicanos (1824). URL besoek op 12 Januarie 2014.
  9. (es) Leyes Constitucionales de 1836. Cervantes Virtual. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  10. (es) Constitución Federal de los Estados Unidos Mexicanos (1857). URL besoek op 12 Januarie 2014.
  11. (es) Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos (1917). URL besoek op 12 Januarie 2014.
  12. (en) un.org: Member States of the United Nations. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  13. (en) imf.org: List of Members. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  14. (en) worldbank.org: Member Countries. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  15. (en) oas.org: Multilateral Treaties - Mexico. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  16. (en) apec.org: Member Economies. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  17. (en) Grillo, Ioan, "Mexico cracks down on violence", Seattle Post-Intelligencer, 11 Desember 2006. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  18. (es) "Quinto año de gobierno: 60 mil 420 ejecuciones", 12 Desember 2011. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  19. (en) Towards a history of events in Chiapas. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  20. (en) wto: Members and Observers. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  21. (es) Instituto Nacional de Estadística Geografia e Informática. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  22. (de) Paul L. Knox, Sallie A. Marston: „Humangeographie“. Spektrum Akademischer Verlag, Berlin 2001. ISBN 3-8274-1109-2. bl. 127.
  23. (es) Población total de los municipios a mitad de año, 2005–2030. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  24. (es) Indicadores de ocupación y empleo”. INEGI: 19 Januarie 2012. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  25. (en) Country and Lending Groups”. Wêreldbank. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  26. (en) G8: Despite Differences, Mexico Comfortable as Emerging Power”. ipsnews.net: 5 Junie 2007. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  27. (en) Mexico's World Heritage Sites”. Worldheritagesite.org. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  28. (en) Mexico on the UNESCO World Heritage”. Whc.unesco.org. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  29. (en) Mexico's World Heritage Sites Photographic Exhibition at UN Headquarters”. Whc.unesco.org. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  30. (en) Tourisme”. (PDF) World Tourism Organization. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  31. (en) thecatalist.org: Mexico 2050: The World´s Fifth Largest Economy. URL besoek op 12 Januarie 2014.
  32. (en) pwc.com: World in 2050. URL besoek op 12 Januarie 2014.

Bronne[wysig]

  • (en) Enrique Krauze (1998). Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996. New York: Harper Perennial. ISBN 0060929170. 
  • (en) Meyer, Michael C.; William H. Beezley, editors (2000). The Oxford History of Mexico. Oxford University Press. ISBN 0195112288. 
  • (en) Henry Bamford Parkes (1972). A History of Mexico, 3rd, Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0395084105. 
  • (en) William H. Prescott (2009). History of the Conquest of Mexico. London/ New York: Continuum. ISBN 9781441146991. 

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Meksiko (kategorie)


Deelstate van Meksiko Flag of Mexico.svg

Meksikostad, Federale Distrik
Aguascalientes · Baja California · Baja California Sur · Campeche · Chiapas · Chihuahua · Coahuila · Colima · Durango · Guanajuato · Guerrero · Hidalgo · Jalisco · México · Michoacán · Morelos · Nayarit · Nuevo León · Oaxaca · Puebla · Querétaro · Quintana Roo · San Luis Potosí · Sinaloa · Sonora · Tabasco · Tamaulipas · Tlaxcala · Veracruz · Yucatán · Zacatecas


 
Lande in Noord-Amerika
Antigua en Barbuda | Bahamas | Barbados | Belize | Costa Rica | Dominica | Dominikaanse Republiek | El Salvador | Grenada | Guatemala | Haïti | Honduras | Jamaika | Kanada | Kuba | Meksiko | Nicaragua | Panama | St. Kitts en Nevis | St. Lucia | St. Vincent en die Grenadines | Trinidad en Tobago | Verenigde State van Amerika
Afhanklike gebiede: Koninkryk van Denemarke: Groenland | Frankryk: Guadeloupe - Martinique - Saint-Barthélemy - Saint-Martin - Saint-Pierre en Miquelon - Clipperton | Koninkryk van die Nederlande: Aruba - Curaçao - Sint Maarten | Nederland: Bonaire - Saba - Sint Eustatius | Verenigde Koninkryk: Anguilla - Bermuda - Britse Maagde-eilande - Kaaimanseilande - Montserrat - Turks- en Caicos-eilande | Verenigde State: Amerikaanse Maagde-eilande - Navassa - Puerto Rico

Lande van: Afrika Asië Europa Oseanië Suid-Amerika