Meksiko

Estados Unidos Mexicanos
Verenigde Meksikaanse State

Vlag Wapen
Nasionale leuse: geen
Volkslied: Himno Nacional Mexicano
Hoofstad	Meksikostad 19°26′N 99°08′W
Grootste stad	Meksikostad
Amptelike tale	Geen op federale vlak nie Spaans (de facto)1
Regering • President	Federale presidensiële grondwetlike republiek Felipe Calderón Hinojosa
Onafhanklikheid Onafhanklikheid • Verklaar • Bereik • Erken	van Spanje 16 September 1810 27 September 1821 28 Desember 1836
Oppervlakte  - Totaal    - Water (%)	1 972 550 km2  (14de) 761 606 myl2 2,5%
Bevolking  - 2010 skatting  - 2011 sensus  - Digtheid	112 322 757 (11de) 113 724 226 57 / km2 (142ste) 142 / myl2
BBP (KKP)  - Totaal  - Per capita	2011 skatting $1 629 miljard (11de) $15 113 (40ste)
MOI (2011)	0,770 (57ste) — hoog
Geldeenheid	Peso (MXN)
Tydsone  - Somertyd	(UTC-6 tot -8) (UTC-5 tot -7)
Internet-TLD	.mx
Skakelkode	+52
1. Nahuatl, Mayathan en 65 andere Indiaanse tale word sedert 2003 as nasionale tale erken.

Die Verenigde Meksikaanse State (Spaans: Estados Unidos Mexicanos), ook slegs Meksiko of Mexiko (México [ˈmexiko]) genoem, is 'n grondwetlike federale presidensiële republiek geleë in Noord-Amerika. Meksiko grens in die noorde aan die Verenigde State van Amerika, in die suide en weste aan die Stille Oseaan, in die suidooste aan Guatemala, Belize en die Karibiese See en in die ooste aan die Golf van Meksiko.

Die Verenigde Meksikaanse State is 'n federale presidensiële grondwetlike republiek met 'n presidensiële stelsel en 'n tweekamerparlement, die Kongres, wat uit die Senaat en die Huis van Afgevaardigdes bestaan. Die hoofstad is Meksikostad, wat nie deel uitmaak van een van die 31 deelstate nie, maar in die federale distrik geleë is.

Die Maya-stad Chichén Itzá op die Yucatan-skiereiland in Meksiko.

Meksiko strek oor 'n area van bykans 2 miljoen km² en is die vyfde-grootste land van die Amerikas wat oppervlak betref, en die 14de-grootste land ter wêreld. Met 'n bevolking van bykans 113 miljoen het die land die 11de grootste bevolking ter wêreld, en is benewens die digsbevolkte Spaanssprekende land.

Meksiko het uit die voormalige Vise-Koninkryk Nieu-Spanje ontstaan, wat as gevolg van die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog sy onafhanklikheid van Spanje op 16 September 1810 verklaar en sy grondwet op 4 Oktober 1824 bekragtig het. Die huidige grondwet is tydens die Meksikaanse Rewolusie (1910-1920) op 5 Februarie 1917 aangeneem. Die oppervlakte van Meksiko is gedurende die 19de eeu deur die onafhanklikheid van die Sentraal-Amerikaanse gebiede en oorloë teen die Verenigde State meer as gehalveer.

As een van twee Latyns-Amerikaanse lidlande van die OESO, ná Chili sedert 1994, is Meksiko 'n gevestigde nuut-geïndustrialiseerde land met bo-middelklas-inkomste. Meksiko is ook 'n lid van die NAFTA met Kanada en die Verenigde State, van die Organisasie van Amerikaanse State, van die Groep van Vyf, van die Groep van Agt + Vyf, van die Groep van 15, van die Groep van 20, van die APEC en van die Latynse Unie. Meksiko staan bekend as een van die belangrikste toeristebestemmings ter wêreld met stede soos Acapulco de Juárez en Cancún. Die land beheer met 31 UNESCO wêrelderfenisgebiede die meeste in die Amerikas en die vyfde meeste van die wêreld en was in 2007 met 21,4 miljoen internasionale aankomste per jaar die tiende mees besoekte land ter wêreld.

Geskiedenis

'n model van die Asteekse hoofstad Tenochtitlan op die gebied van die huidige Meksikostad.

Die Republiek van Meksiko in 1825.

Territoriale ontwikkeling van Meksiko van 1821 tot hede.

Agustín de Itúrbide het Meksiko tussen 1821 en 1823 as keiser Augustin I regeer.

Ferdinand Maximilian Joseph Maria van Oostenryk het Meksiko tussen 1864 en 1867 as keiser Maximilian I regeer.

Die Meksikaanse sessie van 1848 ná die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog en die Verdrag van Guadalupe Hidalgo.

Meksiko het 'n lang geskiedenis en met die Asteke en Maya wat tel onder die Amerikaanse hoogkulture van die Middeleeue. Die sentrum van die Asteke was Tenochtitlan op die gebied van die huidige hoofstad Meksikostad en die sentrum van die Maya was Chichén Itzá op die Yucataanse skiereiland. Met die Ontdekking van Amerika deur Christophorus Columbus in 1492 het die Europese verowering van die twee kontinente begin. Tussen 1519 en 1521 het Hernán Cortés die Asteke vernietig, die gebied vir Spanje verower en Nieu-Spanje gestig. Gelyktydig het Francisco de Montejo die Yucatan-skiereiland verower en die laaste Maya-stade vernietig. Die kolonie was weens sy goud- en silwer-rykdom een van die mees belangrike oorsese besittings van Spanje.

Ná die voorbeeld van die Amerikaanse Rewolusie van 1776 en die Franse Rewolusie van 1789 asook die Franse besetting van Spanje het op 16 September 1810 die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog teen die Spaanse heerskappy begin. Op 27 September 1821 het Meksiko onafhanklik geword en die Eerste Meksikaanse Keiserryk (1821-1823) onder Agustín de Iturbide is gestig. Ná die Rewolusie van 1823 het Meksiko 'n republiek geword, terwyl ook die Sentraal-Amerikaanse state Belize, Guatemala, El Salvador, Honduras, Nicaragua en Costa Rica hul onafhanklikheid verklaar het. Chiapas is in 1824 geannekseer, gevolg deur Soconusco in 1842 en Yucatan in 1848.

In 1835 het die Verenigde State pogings onderneem om Texas en Kalifornië van Meksiko te verkry. Op 2 Oktober 1835 het die Texaanse Onafhanklikheidsoorlog begin, wat op 21 April 1836 met die onafhanklikheid van die Republiek van Texas geëindig het. Op 25 April 1846 het die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog begin, wat op 2 Februarie 1848 met die anneksasie van Arizona, Kalifornië, Nevada, Utah en dele van Colorado, Wyoming en Kansas deur die VSA geëindig het. Met die Verdrag van Guadalupe Hidalgo het die Rio Grande die huidige grens tussen Meksiko en die VSA geword. Gadsden, 'n gebied suid van die Gila-rivier wat vir 'n beplande spoorwegverbinding benodig is, is in 1853 aan die VSA verkoop.

In 1857 is 'n liberale grondwet vir Meksiko uitgereik wat die invloed van die Rooms-Katolieke Kerk beperk het. In die winter 1861/62 het Meksiko in 'n skuldkrisis beland wat tot die besetting van dele van die golfkus deur Frankryk, Spanje en die Verenigde Koninkryk gelei het. In 1864 het die Franse intervensie onder keiser Napoléon III van Frankryk begin en die Tweede Meksikaanse Keiserryk (1864-1867) onder die Habsburgse keiser Maximilian I. is gestig.

Ná die uitsetting van Franse soldate deur die Verenigde State en die teregstelling van Maximilian I. is in 1867 die Tweede Republiek uitgeroep. Die lang diktatuur van Porfirio Diaz het in 1910 tot die Meksikaanse Rewolusie en sy bedanking gelei. In Januarie 1917 het die Duitse Keiserryk tydens die Eerste Wêreldoorlog 'n alliansie met Meksiko teen die VSA probeer smee wat een van die oorsake van die VSA se toetrede tot die oorlog en die besetting van die hawestad Veracruz was.

In 1905 is die suidelike Clipperton-eiland beset, wat ná 'n bemiddeling van die Italiaanse koning Viktor Emanuel III in 1931 aan Frankryk oorhandig is.

Tydens die fascisme in Europa was Meksiko 'n belangrike land van ballingskap. Die regering het as die enigste van 17 lede van die Volkebond teen die aansluit van Oostenryk aan Nazi-Duitsland op 19 Maart 1938 protes aangeteken. Meksiko het daarop verwys dat die Duitse optrede 'n bedreiging vir die wêreldvrede sou wees indien dié sy verpligtinge uit die Volkebond nie sou nakom nie en die internasionale reg nie sou respekteer nie. In erkenning van hierdie feit is die naam van 'n straat in Wene na Meksikoplein gewysig.

In die Tweede Wêreldoorlog het Meksiko van 1939 tot 1941 onsydig gebly en eers op 22 Mei 1942 oorlog teen Nazi-Duitsland, Italië en Japan verklaar. Op 30 April 1948 was Meksiko 'n stigterslid van die Organisasie van Amerikaanse State.

In die Koue Oorlog het Meksiko danksy sy handelsbetrekkinge met die Verenigde State ekonomiese groei ervaar (Meksikaanse wonder) en as die gasheer van die Olimpiese Somerspele 1968, die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986 opgetree.

Sedert 1990 word die land deur 'n dwelm-oorlog geskud. Op 1 Januarie 1994 het Meksiko saam met Kanada en die Verenigde State die NAFTA-vryehandelsone in die lewe geroep. Terselfdertyd het indígenas in die Suid-Meksikaanse deelstaat Chiapas in opstand teen die uitwerkings van globalisering en diskriminasie van Indios gekom. Op 18 Mei 1994 het Meksiko by die OESO aangesluit.

Geografie

Topografiese Kaart van Meksiko.

Satellietbeeld van Meksiko.

Die ses vulkane Iztaccíhuatl, Popocatépetl, Malintzin, Cofre de Perote en Citlaltépetl.

In die weste lê die skiereiland Neder-Kalifornië in die Stille Oseaan en die Coloradorivier, wat in die Golf van Kalifornië uitmond. Die westelike vasteland word deur die Rotsgebergte en die suide deur Reënwoud gekenmerk. In die noordooste lê die Rio Grande (in Meksiko Río Bravo del Norte genoem), wat die grens met die VSA vorm en in die oostelike Golf van Meksiko uitmond. Die Yucatan-skiereiland grens in die noorde aan die Golf van Meksiko en in die ooste aan die Karibiese See.

Die Popocatépetl is die tweede hoogste berg van Meksiko asook die tweede hoogste vulkaan van Noord-Amerika.

Die land is gekenmerk deur die Sierra Madre, wat die Meksikaanse Hoogland in die ooste (Sierra Madre Oriental), suide (Sierra Madre del Sur) en weste (Sierra Madre Occidental) omring. In die suidwestee daarvan lê die Landengte van Tehuantepec, tussen die Golf van Campeche in die noorde en die Golf van Tehuantepec in die suide, wat in die ooste aan die Yucatan-skiereiland grens.

Die totale lengte van die grenslyn is 4 538 km, daarvan vorm 3 326 km die gemeenskaplike grens met die Verenigde State in die noorde. In die suidooste word Meksiko deur Guatemala (962 km) en Belize (250 km) begrens, waar Meksiko met beide lande die Yucatan-skiereiland deel. Meksiko het 'n kuslyn van 12 540 km, waarvan 8 200 aan die Atlantiese en 3 200 km aan die Stille Oseaan geleë is.

Die hoogste berg van die land en asook die hoogste vulkaan van Noord-Amerika is die Citlaltépetl met 'n hoogte van 5 636 m bo seespieël en die langste rivier is die Rio Grande met 'n lengte van 3 034 km.

Deelstate

Hoofartikel: Deelstate van Meksiko.

Die huidige 31 deelstate van Meksiko en die federale distrik.

Die deelstate van Meksiko in 1821.

Die deelstate van Meksiko in 1823.

Die deelstate van Meksiko in 1865.

Meksiko is verdeel in 31 state (estados) en een federale distrik (distrito federal).

Deelstate van Meksiko
Deelstaat	Hoofstad	Stigtingsjaar	Bevolking	Oppervlakte (km2)
Distrito Federal	Meksikostad	1824	8 839 361	1 479
Aguascalientes	Aguascalientes	1835	1 133 137	5 625
Baja California	Mexicali	1952	3 122 408	71 546
Baja California Sur	La Paz	1974	558 425	73 943
Campeche	Campechestad	1857	791 322	57 727
Chiapas	Tuxtla Gutiérrez	1824	4 483 886	73 681
Chihuahua	Chihuahua		3 376 062	247 487
Coahuila	Saltillo		2 615 574	151 445
Colima	Colima	1857	597 043	5 627
Durango	Victoria de Durango	1824	1 547 597	123 367
Guanajuato	Guanajuato		5 033 276	30 621
Guerrero	Chilpancingo	1849	3 143 292	63 .794
Hidalgo	Pachuca de Soto	1869	2 415 461	20 856
Jalisco	Guadalajara	1824	6 989 304	78 630
Estado de México	Toluca		14 739 060	22 333
Michoacán	Morelia		3 971 225	58 667
Morelos	Cuernavaca	1869	1 668 343	4 892
Nayarit	Tepic	1917	968 257	27 862
Nuevo León	Monterrey	1824	4 420 909	64 203
Oaxaca	Oaxaca de Juárez		3 551 710	93 343
Puebla	Puebla de Zaragoza		5 624 104	34 251
Querétaro	Santiago de Querétaro		1 705 267	11 658
Quintana Roo	Chetumal	1974	1 290 323	42 535
San Luis Potosí	San Luis Potosí	1824	2 479 450	61 165
Sinaloa	Culiacán	1831	2 650 499	57 331
Sonora	Hermosillo		2 499 263	184 946
Tabasco	Villahermosa	1824	2 045 294	24 747
Tamaulipas	Ciudad Victoria		3 174 134	80 148
Tlaxcala	Tlaxcala	1857	1 127 331	3 997
Veracruz	Veracruz	1824	7 270 413	71 856
Yucatán	Mérida		1 909 965	39 671
Zacatecas	Zacatecas		1 380 633	75 416

Stede

Die elf grootste stede met meer as een miljoen inwoners is Meksikostad, Ecatepec de Morelos, Puebla de Zaragoza, Tijuana, Guadalajara, León, Ciudad Juárez, Zapopan, Monterrey, Nezahualcóyotl en Mexicali. Hulle is meestal in die binneland geleë, maar die kusgebiede in teenstelling yl bevolkte is. Daarbenewens is in Meksiko 'n gaping tussen die sentrum en die periferie, waar Meksikostad duidelik oorheers. Die metropolitaanse gebied beheer 18 persent van die totale bevolking van Meksiko en is in die kruispunt van die Westelike, Oostelike en die Suidelike Sierra Madre in die Vallei van Meksiko naby die sentrum van die land geleë.

Metropole van Meksiko
Nommer	Metropolitaanse gebied	Deelstaat	Bevolking	Nommer	Metropolitaanse gebied	Deelstaat	Bevolking
1	Meksikostad	Distrito Federal	8 851 080	12	Culiacán	Sinaloa	858 638	Meksikostad Guadalajara Monterrey
2	Ecatepec de Morelos	Estado de México	1 656 107	13	Naucalpan de Juárez	Estado de México	833 779
3	Tijuana	Baja California	1 559 683	14	Mérida	Yucatán	830 732
4	Puebla de Zaragoza	Puebla	1 539 819	15	Toluca	Estado de México	819 561
5	Guadalajara	Jalisco	1 495 189	16	Chihuahua	Chihuahua	819 543
6	León	Guanajuato	1 436 480	17	Santiago de Querétaro	Querétaro	801 940
7	Ciudad Juárez	Chihuahua	1 332 131	18	Aguascalientes	Aguascalientes	797 010
8	Zapopan	Jalisco	1 243 756	19	Acapulco de Juárez	Guerrero	789 971
9	Monterrey	Nuevo León	1 135 550	20	Hermosillo	Sonora	784 342
10	Nezahualcóyotl	Estado de México	1 110 565	21	San Luis Potosí-stad	San Luis Potosí	772 604
11	Mexicali	Baja California	936 826	22	Morelia	Michoacán	786 830

Klimaat

Meksiko is 'n is in opsigte van sy klimaat 'n veelsydige land, wat aandele het aan subtropiese, berg- en woestynklimaat.

Flora en fauna

Meksiko is een van die 12 lande, wat die sogenaamde "biodiversiteit hotspots" genoem word. Meksiko is die tuiste van 200 000 verskillende spesies, wat 10 - 12% van alle wêreldwye spesie uitmaak. Meksiko hou met 763 bekende reptiele-spesies die meeste, met 448 soogdiere-spesies die tweede meeste en met 290 bekende amfibieë-spesies die vierde meeste in die wêreld. Die flora sluit 26 000 verskillende spesies in. Ongeveer 2 500 spesies is regtens beskerm.

TV-stasies in Meksiko

In Meksiko is daar meer as 500 televisiekanale, waarvan die meeste behoort aan twee private TV-maatskappye met nasionale dekking wat die kykergetalle oorheers: "Televisa" en "TV Azteca". In die Meksikostad metropolitaanse gebied is daar ook "Canal 11, Nasionale Polytechnic Institute", "Channel 22 van die Nasionale Raad vir kultuur en die kunste (CONACULTA)", Project 40 en Chain drie (Kanaal 28, XHTRES-TV). Uit die Verenigde State is daar die amptelike kanale en takke van twee groot kettinggroepe met plaaslike uitbreidings. In Tijuana, Baja California, is daar verskeie Amerikaanse maatskappye wat 'n kanaal in die stad het: Singapore (33), Fox (6), ESPN, onder andere. In die noordooste van Meksiko, die string "Multimedia" dra sy eie ontwikkeling, soos wat baie mense het met die naam "die derde ketting in die land", wat uitsaai vanuit die stad Monterrey. Die Federale Distrik is tans op soek na 'n frekwensie. Daarbenewens het elke staat van die republiek het 'n stelsel van openbare televisie vir hulle stede. Die instelling wat die skedule bepaal van programme wat op televisie uitgesaai word, is die Direktoraat-generaal van Radio, TV en Film.

Bekende Meksikaners

Salma Hayek 2005 in Cannes.

• Lila Downs, sangeres
• Salma Hayek, akteur
• Frida Kahlo, skilder
• Rafael Marquez, sportlui
• Octavio Paz, skrywer en nobelpryswenner
• Elena Poniatowska, skrywer
• Diego Rivera, skilder
• Ximena Navarrete, mej heelal 2010

Bronne

• (en) Enrique Krauze (1998). Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996. New York, New York: Harper Perennial. ISBN 0060929170. 
• (en) Meyer, Michael C.; William H. Beezley, editors (2000). The Oxford History of Mexico. Oxford University Press. ISBN 0195112288. 
• (en) Henry Bamford Parkes (1972). A History of Mexico, 3rd, Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0395084105. 

Eksterne skakels

Toerismeinligting oor Meksiko op Wikitravel

• Regering van van Meksiko (es)
• Presidentskap van Meksiko (es)
• Senaat van Meksiko (es)
• Kongres van Meksiko (es)
• Verkiesingskommissie van Meksiko (es)
• Nasionale Instituut van Statistiek en Aardrykskunde (es)
• Inligtingsblad oor Meksiko (en)

NAFTA

Kanada | Meksiko | Verenigde State van Amerika