Morfologie (linguistiek)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Morfologie (taalkunde))
Spring na: navigasie, soek

Morfologie is die studie van die vorm-betekenissisteem van gelede woorde (komplekse). Morfologie identifiseer, analiseer en beskryf die struktuur van 'n gegewe taal se morfeme en ander linguistiese eenhede, soos onafhanklike eenhede (of stamme), affikse, woordsoorte en ook die konteks van 'n woord.

Morfologie is 'n tak van die linguistiek wat die patrone van woordvorming binne en oor tale bestudeer en wat poog om reëls te formuleer volgens die geïdentifiseerde patrone van 'n taal. Die patrone wat in die taal voorkom is as gevolg van die sprekers se kollektiewe kennis en gebruik van die taal. Dit is byvoorbeeld vir 'n Afrikaanse spreker duidelik dat die woorde
groot
groter,
grootste,
grote,
grootte,
grootbek ens. verwant is. Afrikaanse sprekers herken die verhouding oor die algemeen uit hulle onderliggende kennis van die reëls vir woordvorming in Afrikaans. Hulle kan byvoorbeeld intuïtief aanvoel dat groter teen groot staan soos kleiner teenoor klein staan; net so is groot verwant aan grootbek op dieselfde manier as wat klein verwant is aan kleinletter. Die reëls wat deur die spreker verstaan word manifesteer spesifieke patrone in die manier waarop woorde gevorm word uit kleiner eenhede en die verhouding tussen daardie kleiner eenhede.

Basisbegrippe[wysig]

Om morfologie te kan verstaan, is kennis van die volgende basisbegrippe noodsaaklik:

Drie algemene paradigmas in morfologieteorie[wysig]

Breedweg beskou, kan drie algemene paradigmas in morfologieteorie onderskei word, te wete:[1]

  • Morfeem-gebaseerde morfologie (“Item-and-Arrangement” -benadering)
  • Lekseem-gebaseerde morfologie (“Item-and-Process” -benadering)
  • Woord-gebaseerde morfologie (“Word-and-Paradigm” -benadering)

Morfeem-gebaseerde morfologie[wysig]

Woordvorms is geanaliseer as reëlings van morfeme/ rangskikkings van morfeme.[2] ʼn Morfeem is gedefinieer volgens die HAT(2005:734) as die kleinste taaleenheid van vorm-met-betekenis, met ander woorde die kleinste taleenheid met ʼn vaste vorm en vaste betekenis. Nog ʼn meerduideliker definisie deur Combrink: "'n Morfeem is die kleinste grammaties waardevolle bousel in 'n woord. Sommige morfeme het ook semantiese waarde, dit wil sê "beteken" iets, maar dit is nie 'n vereiste vir morfeem wees nie." In die “Item-and-Arrangement” teorie word ʼn woord gebou deur die byvoeging van morfeme. Morfeme dra ʼn duidelike betekenis aan tot die komplekse woord.[2] By ʼn woord soos ontwatering, is die morfeme ont-, water, en –ing. Water is die stam en die ander morfeme is affikse. In woorde soos kwaadaardig is kwaad die stam, en –aardig is ʼn suffiksale morfeem. Die manier van woordvorms analiseer is genoem “item-and-arrangement”. Woorde word behandel asof hulle bestaan uit morfeme, geplaas agter mekaar (saamgevoeg) soos krale op ʼn string.[2]

Morfeem-gebaseerde morfologie veronderstel drie basiese aksiomas:[2]

  • Baudoin verklaar in sy “enkele morfeem” hipotese dat stamme en affikse dieselfde status as morfeme het.
  • Bloomfield se “teken basis” morfeem hipotese: As morfeme, is hulle dualistiese tekens, want hulle het beide (fonologiese) vorm en betekenis.
  • Bloomfield verklaar in sy “leksikale morfeem” hipotese dat morfeme, affikse en stamme gelyk in die leksikon gestoor is.

Morfeem-gebaseerde morfologie kom in twee weergawes voor, Bloomfield en Hockett het elkeen hulle eie weergawe. Vir Bloomfield, is die morfeem die minimale vorm met betekenis, maar het nie betekenis self nie. Vir Hockett is morfeme "betekenis elemente", nie "vorm elemente" nie.[2]

Lekseem-gebaseerde Morfologie[wysig]

Lekseme word gedefinieer as 'n abstrakte taaleenheid onderliggend aan 'n aantal grammatikale variante, soos loop, geloop, lopery. [3] In plaas daarvan om ’n woordvorm as ‘n stel morfeme in volgorde te sien, kan ‘n woordvorm die resultaat van die gebruik van reëls wees wat die woordvorm verander om ’n nuwe woord te skep.

Lekseem-gebaseerde morfologie maak gewoonlik van die item en proses teorie of aanname (Item and Process theory ) gebruik, wat behels dat daar gekyk word na die woordformasie wanneer daar nuwe reëls ontwikkel word. Elke nuwe reël wat bygevoeg word, verander of dra by tot die basis vorm van die woorde of morfeme.[4]

Daar is drie verskillende maniere waarop woorde verander kan word:

  • ’n Verbuigingsreël verander die stam van die woord en produseer dan ’n nuwe woord in ’n woordformaat. Byvoorbeeld die meervoudvorm- hond na honde, deur die –e by te voeg.
  • Die afleidingsreël behels dat daar afleidings van die stam van ’n woord gemaak word. Byvoorbeeld die stam huis kan met hierdie reël verander word na huislik deur die suffiks –lik by die stam te voeg, of verhuis, so word die reël toegepas deur die prefiks ver- by die stam te voeg.
  • Die samestellingsreël verander die stam van ’n woord na ’n saamgestelde eenheid toe. Byvoorbeeld wanneer daar twee stamme, soos arm en band geneem word, is die samestelling van die woord armband, wat dus nou ’n saamgestelde woord is. [5]

Woord-gebaseerde morfologie[wysig]

Morfologie is die subordinaat van linguistiek wat woord struktuur in sy eenvoudigste vorm bestudeer,terwyl woorde as die kleinste dog betekenisvolle linguistiese eenheid van sintaksis gesien kan word en selfstandig in ’n sin kan staan [6]. Morfologie kan ook gesien word as die leer van verbuigings- en vervoegingsvorme van 'n taal[7].

Woord-gebaseerde morfologie betrek woorde op só ’n manier dat dit as die minimale betekenisvolle eenhede wat deel uitmaak van die grammatikale stelsel kan funksioneer. [8] .’n Morfologiese model kan geklassifiseer word as woord-gebaseerd indien dit woord vorme as basiese elemente van ’n spesifieke sisteem insluit.

Die woord- en paradigma benadering word nou met woord-gebaseerde morfologie geskakel. Hierdie teorie plaas paradigma’s as die sentrale idee of punt agter die term woord-gebaseerde morfologie[9]. In plaas daarvan dat daar vasgestelde reëls vasgelê word waarvolgens morfeme gekombineer moet word in verskillende woordvorme, of om woordvorme van stamme te genereer kan woorde gekategoriseer word na aanleiding van die tipe patroon waarin hulle pas- dit het betrekking op bestaande sowel as nuwe woorde.[10]

Kombinasieprosesse [11][wysig]

Kombinasieprosesse behels dat komposisiestrukture gevorm word deur komponentstrukture op verskillende wyses met mekaar te kombineer (2014:190). Dit kom dus daarop neer dat nuwe woorde en konsepte gevorm word, deur die gebruik van sekere komponente soos affiksering, samestelling, vloekwoordinlywing en reduplikasie.

ʼn Afleiding vind plaas wanneer ʼn hele nuwe woord gevorm word sonder die gebruik van enige affikse.

Affiksering is die mees algemene proses van kombinasie. Dit kan plaasvind deur komponente aan te las soos affikse, wat bestaan uit prefikse, suffikse en ambifikse. ʼn Afleiding kan ook gevorm word, of ʼn “flekteerde vorm” kan geskep word.

Fleksie word nie as ʼn woordvormingsproses gesien nie, maar eerder as ʼn proses waardeur verskillende grammatikale woordvorme geskep word. Dit word in die taksonomie ingesluit aangesien dit ook ʼn komplekse komposisiestruktuur vorm. Onder fleksie vind ons dan ook ʼn addisionele gespesialiseerde proses genaamd supplesie.

Supplesie is wanneer ʼn woord wat glad nie verband hou met ʼn ander as sy meervoud en vergelykende trap gebruik word. Voorbeeld soos uit Carstens en Bosman (2014:190) “goed, beter en beste.” Die woorde hou nie werklik met mekaar verband nie, maar dit word so gebruik. In sommige gevalle kan ʼn afleiding ook as ʼn supplesievorm gebruik word. Soos ʼn inwoner van Madrid wat ʼn Madrileen genoem word. (2014:190)

Vloekwoordinlywing is die proses waartydens ʼn bisillabiese, adjektiewe vloekwoord tussen twee lettergrepe (gewoonlik voor die lettergreep wat die hoofklem dra) in ʼn woord ingevoeg word, sonder inagneming van die morfologiese struktuur van die woord. bv. Fan-flippen-tasties. (2014:197)Dus word daar ʼn vloekwoord binne ʼn gewone woord gesit om ʼn nuutskepping te maak, maar wat dan as ʼn vloekwoord funksioneer.

ʼn Samestelling vind plaas wanneer twee stamme aan mekaar gebind word om ʼn nuwe woord te vorm. Hierdie nuwe woord is dan ook kompleks omdat dit morfologies ontleedbaar is. ʼn Voorbeeld is boom + wortel = boomwortel.(2014:192) Soms is daar twee afhanklike stamme wat moet verband. Soos biograaf. Dit beteken dat hierdie woorde op hulle eie nie kan funksioneer as ʼn sinvolle woord nie.

Reduplisering is wanneer twee van dieselfde woorde langs mekaar gesit word en dan ʼn nuwe betekenis het, soos die woord “lag” en “lag-lag”. Dit is een woord, maar as gevolg van reduplisering het ʼn hele ander konteks daaruit bestaan. Daar word onderskei tussen egte reduplikasie soos die voorbeeld hierbo genoem. Dan is daar ook die eggowoordreduplikasie, waar die eerste woord naastenby soos die tweede een klink. Bv “woerts-warts” (2014:197)

Samestellings[wysig]

Samestellings kan omskryf word as die vorming van ‘n komplekse woord wat uit twee stamme bestaan en tesame met affikse, speel samestellings ‘n baie groot rol wanneer dit kom by Afrikaanse woordvorming.[12]

Die kern Die kern is die deel wat die hoofbetekenis van die woord dra en tesame met die bepaler – die deel wat die hoofebetekenis uitbrei – vorm die twee stamme van die kompositum. Die konsep van ‘n kern is noodsaaklik om die verskil tussen Endo – en Eksosentriese komposita te verstaan.

Endosentriese Komposita is ‘n kompositum wat die kern van die woord ingesluit is in die woord.

Eksosentriese Komposita is wanneer die kern buite die woord geleë is bv; swart + kop is nie ‘n soorte kop nie maar eerder ‘n persoon met swart hare.

Neweskikkende komposita[wysig]

'n Neweskikkende kompositum is 'n endosentriese of eksosentriese kompositum waarvan beide komponente gelyk gestel word om na 'n enkele referent te verwys, en waarvan beide komponente die kern van die kompositum is. [13]

Attribuutkomposita[wysig]

“In attribuutkomposita is daar ʼn passing van die bepaler op ten minste een van die ensiklopediese eienskappe van die kern.”[14] Dit beteken dat dit ʼn bepaalde kwaliteit uitdruk en dus ʼn adjektiwiese funksie het. Indien die bepaler dan ʼn nomen is, dan druk die nomen ʼn bepaalde kwaliteit uit eerder as om te dui op iets konkreets.

Apposisiekompositum[wysig]

Volgens Van Huyssteen [15] is apposisiekomposita waar een komponent, die bepaler, ʼn ander komponent, die kern, se kenmerke beskryf. Die beskrywing van ʼn kenmerk vind plaas deur ʼn apposisie wat optree as die eienskap [16]. Daar word dus ʼn kenmerk aan die kern gegee. ʼn Voorbeeld van ʼn apposisiekompositum is: gunsteling + boek. Gunsteling, wat die bepaler is, gee ʼn kenmerk aan die kern. Die boek is dus ʼn gunsteling.

Neoklassieke komposita[wysig]

Die woordvormingsproses, wat as kompositumvorming of afleiding beskou sou kon word, bestaan uit die kombinasie van 'n (gewoonlik) Griekse of Latynse woordelement met 'n ander element (affiks of stam). Hierdie Griekse of Latynse elemente funksioneer soos affikse, maar toon terselfdertyd eienskappe wat hulle van affikse onderskei. Die Oxford English Dictionary (OED) praat van sodanige elemente as "combining forms" (Bauer 1983: 213), terwyl HAT hulle as "woordelemente" insluit. [17]

"Woordelemente" versus affikse
Die woordelemente van Griekse of Latynse oorsprong kan soos affikse aan stamme gekoppel word (Bauer 1983: 213). Die probleem kom egter by gevalle waar, wat op die oog af na affikse lyk, met ander affikse verbind om woorde te vorm. Dit kan die taalkundige hoofbrekens besorg, want voor- en agtervoegsels word juis gedefinieer in terme van hul verbindbaarheid met stamme of woorde. Leksikale items soos byvoorbeeld astrografie, bioskoop, chiropodie, elektroliet, filosofie, hematosiet, ens. kan nie morfologies sinvol ontleed word as 'n mens aanvaar dat woordvormingselemente soos astro-, bio-, chiro-, elektro-, filo-, hema- enersyds of -grafie, -skoop, -podie, -liet, -sofie en -siet andersyds affikse is nie. Bauer (1983: 214) sê dan ook tereg dat vanweë hul unieke optrede, die sg. "woordelemente" nie sonder meer as affikse beskou kan word nie.

Bronne: Bauer, L. 1983. English Word-fonnation. Cambridge: Cambridge University Press.

Basiskomposita[wysig]

Die basiskomposita kan nie volledig bespreek word sonder om na die kombinasie van woordvormingsprosesse te verwys nie. Die kombinasieproses poog om komposisiestrukture te vorm deur sekere komponentstrukture op verskillende maniere met mekaar te kombineer (Carstens & Bosman, 2014:190). 'n Onderafdeling van so 'n proses is samestelling. Dus weet ons dat 'n samestelling die proses is waar minstens twee stamme, hetsy vrye, afhanklike of gereduseerde stamme met mekaar verbind om 'n kompleks te vorm.

Die proses van samestelling is dus 'n kombinasie van twee stamme. Ons kan verder gaan en 'n samestelling klassifiseer op grond van die komponent wat die hoofbetekenis van die kompositum dra (kern) en die komponent wat uitbrei op die betekenis van die kern (bepaler). Dié klassifikasie is juis van belang sodat daar tussen die kern en bepaler in 'n komposita onderskei kan word, sodat ons kan sien of die komposita endosentries of eksosentries is. 'n Endosentriese komposita is waar die kern van die komposita by die woord ingesluit is soos byvoorbeeld, boekrak wat 'n rak vir boeke is. Die eksosentriese komposita is wanneer die kern nie by die woord ingesluit is nie, soos byvoorbeeld paddastoel. Dit is nie die stoel van 'n padda nie, maar verwys eerder na 'n natuurverskynsel.

Nadat samestelling verduidelik is kan ons kyk waar basiskomposita inpas. Ons deel samestellings in vier hooftipes naamlik: Neweskikkende komposita, Attribuutkomposita, Apposisiekomposita en Onderskikkende komposita. Die basiskomposita is teenwoordig by al die bogenoemde behalwe Neweskikkende komposita.

Daarom lui ons dus af dat die Attribuut- en Apposisiekomposita (ATAP) en die Onderskikkende komposita se komponente almal uit basisvorme bestaan wat nie afleiding of fleksie ondergaan nie. Om die bespreking dus te vereenvoudig weet ons dat die vier hooftipes kompositas 'n vorm van samestelling is, maar dat dit verskillende betekenisse in terme van endosentries en eksosentries het en dat die kern en bepaler mekaar op verskillende wyses kan komplimenteer. Die basiskomposita is dan 'n verdere vertakking van die Attribuut- en Apposisiekomposita en Onderskikkende komposita wat wys daarop dat komponente (woorde) onder hierdie afdelings met mekaar verbind in hul basisvorm en nie geaffekteer word deur fleksie of afleiding nie soos byvoorbeeld, kombuiskas (N+N). Hierdie basisvorme kan op hul eie dan weer as endosentries of eksosentries geklassifiseer word soos in bogenoemde verduideliking.

Samestellende afleiding[wysig]

’n Samestellende afleiding is ’n woord met meer as een basisvorm plus ’n morfeem of morfeme. Byvoorbeeld, die woord “vliegtuigwiele” bestaan uit 3 basisvorme en een morfeem (vlieg + tuig + wiel + e).

’n Basisvorm of stam word gedefinieer as die kleinste betekenisvolle eenheid van ’n woord. Die lettergrepe van "tafeltjie" is: ta-fel-tjie, maar nie een van hierdie dele is betekenisdraend nie, maar wanneer dit in woorddele in gedeel word naamlik tafel+tjie is dit duidelik dat “tafel” die basisvorm is omrede dit is ’n bekende voorwerp is, wat betekenis dra. Die “tjie” dui die verkleiningsvorm aan.

Dit belangrik om te onthou dat die basisvorm van ‘n woord eerstens moet betekenisdraend wees en tweedens moet dit verband hou met die betekenis van die saamgestelde of afgeleide woord, byvoorbeeld: in "bok-makierie" is die basisvorm bloot bokmakierie, want "bok", "ma" en "kierie" hou geen verband met die woord se betekenis nie. Dit is dus net ‘n skynbare samestelling. In teenstelling met die bostaande, in die woord "knopkierie" is "knop" en "kierie" albei basisvorme, aangesien albei verband hou met die betekenis van die saamgestelde woord

Morfeme het nie selfstandige betekenis nie en kan ook nie selfstandig gebruik word nie. Hulle word saam met ‘n basisvorm gebruik om nuwe woorde te vorm en dra dus so betekenis aan. Daar is drie soorte morfeme,naamlik premorfeem, metamorfeem en postmorfeem. Samestellend afleidings soos gesê hierbo, word gevorm deur meer as een basis en ’n afleidingsmorfeem of morfeme, wat dan ’n pre- of postmorfeem is. ’n Premorfeme staan voor die basisvorm byvoorbeeld: oermens, wandaad. ’n Postmorfeme staan agter die basisvorm byvoorbeeld: eetbaar

Afleidingsmorfeme word gebruik om nuwe woorde van bestaande woorde te vorm deur gebruik te maak van premorfeme of postmorfeme. Die funksie van afleidingsmorfeme sluit in eerstens, om geslag uit te druk byvoorbeeld: Kelner (manlik) en kelnerin (vroulik). Tweedens om gevoel of affek uit te druk byvoorbeeld: ’n bittere lyding, tere liefde, gryse verlede ens. Derdens sluit afleidingsmorfeme se funksie in om die betekenis van die basisvorm te verander soos byvoorbeeld: “ont” in ontbos beteken “om weg te neem” en dien “mis” in misdaad beteken “sleg” - ‘n slegte daad. Laastens is afleidingsmorfeme se funksie om die woordsoort te verander bv. “man”(s. nw.) na “beman” (ww.) of tem (ww) - tembaar (b.nw.) ens.

[18]

Allomorf [19] [20][wysig]

ἄλλος (allos)‘ander, variante’ μορφή (morfé)‘vorm’ Ons kan aflei dat die saamgestelde term allomorf (allo = ‘ander’ en morfe = ‘vorm’) te make het met die variante wat daar in verskillende woordvorme te vinde is. Weens sekere morfologiese - of woordvormingsprosesse gebeur dit dat ’n vrye stam binne bepaalde morfologiese kontekste ’n ander fonologiese of skriftelike vorm kan hê. Só ’n veranderde vorm (of variant) staan bekend as ’n allomorf. Dus vorm allomorfie deel van die sentrale bestel van die Afrikaanse morfologie. Verder kan die term allomorf beskryf word as ’n klankwisselvorm wat morfologies verskil in waarde, m.a.w. ’n klankwisselvorm wat ’n morfologiese valensie (MV) het wat verskil van dié van die grondvorm. BV. : die MV van liewer is liewers, liewerse en liewerster.

In Afrikaans word allomorfe hoofsaaklik op vier maniere gevorm, nl.: i) d.m.v kenmerkwysiging; ii) ’n agtervoegsel; iii) ’n invoegsel; en iv) d.m.v. ’n voegsel.

i) Allomorfvorming m.b.v. kenmerkwysigings is beperk tot individuele items; Die item met die grondvorm [xôd] kom voor in bv. god, afgod, verafgod en goddelik. Die grondvorm het ’n variant [xo:d] wat optree in gode, verafgood, verafgoding, afgodies en afgodis. In verafgood het [xo:d] nie die MV van [xôd] nie, m.a.w [xo:d] is die variant van die grondvorm [xôd]. [xo:d] is dus die allomorf. Verdere voorbeelde: Grondvorm, stad: Allomorf , -steed-. Grondvorm, dink: Allomorf, -denk-. Grondvorm, dag: Allomorf , -daag-.

ii) ’n Agtervoegsel (suffiks) as middel tot allomorfvorming is ook beperk tot afsonderlike items; Die afhanklike suffiks -e word gebruik by talle werkwoorde wat op ’n ‘v’ eindig. Indien geen -e suffiks of ander vokaliese suffiks in só geval optree nie dan word die stamfinale ‘v’ gewysig tot ’n ‘f’. Bv. : [skrëiv] en skrywe, waar skryf [skrëiv] die grondvorm is en skrywe die allomorf is. Die valensie verskille van [skrëiv] en skrywe is die volgende: [skrëiv] het die MV om in samestellings op te tree in woorde soos skryftrant, skryfkuns, en skryfblok, waar skrywe nie hierdie valensie het nie. Ook het [skrëiv] die valensie vir die suffikse, -baar, -ster, en -sel (skryfbaar, skryfster en skryfsel), en vir ge-. . .-d (geskryfde), waar skrywe ook nie hier valensie het nie.

iii) Die vorming van allomorfe m.b.v. ’n invoegsel is ook beperk tot individuele items: Bv.: skip en skeep; hier vorm die invoegsels -i- en -ee-, in die diskontinue stam sk...p, die grondvorm van skip en die allomorf van skeep. Dus is skeep ’n allomorf van skip. Verder het skip ’n valensie om as tweedestap in samestellings op te tree: vergelyk bv. vragskip, ruimteskip en tenkskip; teenoor skeep wat nie die valensie het om samestellings te vorm nie: vragskeep, ruimteskeep en tenkskeep. Dus, weens die invoegsels -ee- in skeep is skip die grondvorm en skeep die allomorf.

iv) Allomorfe wat m.b.v voegsels gevorm word: Voegsels dra geen semantiese waarde nie, en kan deur sy verlenging van die grondmorfeem, ’n allomorf skep wat heeltemal of gedeeltelik ’n verskillende MV het as die betrokke grondmorfeem. Só het die morfeem kind twee allomorfe: kinds- en kinder-. Kind kan gevind word in kindjie, seunskind en kindmal; kinds kan gevind word in kindsgedeelte, kindskind, en kindsligging; waar kinder kan in kinderwerk, kindertyd en kinderloos gevind word. Die voegsels wat dan ten einde die verlenging meebring is -er- en -s-.

Fleksie [1] [21][wysig]

In die morfologie word daar by affikse onderskeid getref tussen fleksie en afleiding. Hierdie verskynsels hou sterk verband met woordvormingsleer, vormleer, fleksiemorfeme, afleidingsmorfeme, geflekteerde woorde en afgeleide woorde.[22] Hierdie is afhanklike komponente wat aan ʼn stam moet verbind, en dit dra nooit die meeste betekenis in ʼn kompleks nie, maar dit dra wel betekenis.Fleksie word gesien as die morfologiese markering van eienskappe op ʼn woord wat ʼn aantal grammatikale vorme tot gevolg het. Fleksie neem dus as invoer ʼn woord en gee as afvoer ʼn vorm van dieselfde woord binne ʼn grammatikale konteks.[1] Dit wil sê dat ʼn woord soos hond verander kan word na hond-e of hond-jie en dit is twee verskillende geflekteerde vorme van die oorspronklike woord, maar nie een van hierdie woorde het hul eie lemmas in die Afrikaanse woordeboek nie.

Belangrike kenmerke van fleksie:

  • Fleksie kan nie die leksikale kategorie van die grondwoord of stam verander nie,(byvoorbeeld hark/hark-e of skoon/skon-er) behalwe soms in die geval van die deelwoord (partisipium) wat as fleksie beskou word, maar wel die leksikale kategorie kan verander, (Hierdie geskied gewoonlik vanaf verbum na adjektief of adverbium, byvoorbeeld huil-end en ras-end in Die huilende babas maak die dagmoeder rasend).
  • Fleksie-affikse het ʼn duidelike waarde wat dit tot die stam toevoeg, en is daarom voorspelbaar ten opsigte van vorm en betekenis.
  • Fleksie-affikse sluit meestal die moontlikheid van aanbou uit, daarom staan fleksiemorfeme nader as afleidingsmorfeme van die stam af.

Voorbeelde van fleksie in Afrikaans

  • Meervoud (Pluralis/PL) Byvoorbeeld hond-e, boek-e, besem-s
  • Verkleining (Diminutief/DIM) Byvoorbeeld hond-jie, besem-pie, voël-tjie
  • Vergelykende trap (Komparatief/CMPR) Byvoorbeeld Lelik-er, soet-er, sleg-ter
  • Oortreffende trap (Superlatief/SUP) Byvoorbeeld lelik-ste, soet-ste, sleg-ste
  • Attributief (ATTR) Byvoorbeeld die interessant-e boek, die lelik-e rok
  • Deelsgenitief (PRTT.GEN) Byvoorbeeld iets interessant-s of iemand lelik-s
  • Verlede tyd (Imperfektum/PST) Byvoorbeeld ge-hardloop, ge-dans, ge-sing
  • Deelwoord (Partisipium/PART) Byvoorbeeld huil-end, ras-end, ge-kwalifiseer-d
  • Infinitief (INF) Byvoorbeeld iets te drink-e of iets te et-e
  • Relikte (RLCT) Byvoorbeeld steen des aanstoot-s, in dier voeg-e

Afleiding[1][wysig]

Afleiding is 'n woordvormingsproses waar nuwe woorde gevorm word deur middel van affiksering (i.e. deur affikse aan 'n stam te verbind) Wanneer daar na afleidings gekyk word moet dit nie verwar word met fleksie nie. Fleksie neem as invoer 'n woord en gee as afvoer 'n vorm van dieselfde woord wat gepas is binne 'n bepaalde grammatikale konteks, terwyl verskillende nuwe woorde gevorm word deur die proses van afleiding. Daar moet ingedagte gehou word dat die deelwoord 'n uitsondering is, omdat dit slegs deels verander en steeds sy vorige funksie behou, maar ook dan die funksie verrig waarna hy deels verander word.

Ter voorbeeld kan die woord 'skool' gebruik word. Die woord skool is 'n selfstandige naamwoord. Wanneer die woord as 'n werkwoord gebruik word kan dit as 'n afleiding beskou word. Deur die die agtervoegsel '-agtig' by die woord skool te voeg, verander die selfstandige naamwoord na 'n byvoeglike naamwoord. 'n Nuwe lemma word ook gevorm wanneer die daar 'n '-s' by die woord skool gevoeg word, na 'n byvoeglike naamwoord of bywoord.

Gebaseer op die woordsoort wat gevorm word deur die afleidingsproses, onderskei ons vier kategorieë van afleidingsaffikse:

  • Nominaliseerders (wat nomina vorm)
  • Verbaliseerders (wat verba vorm)
  • Adjektiveerders (wat adjektiewe vorm)
  • Adverbialiseerders (wat adverbiale vorm)

Afleidingsaffikse word verder ingedeel volgens inheemse of uitheemse stratum. Stratuminligting is van besondere belang vir afleidngsaffikse veral met betrekking tot die verbindingsmoontlikhede met ander morfeme. Veralgemenend kan daar gesê word dat uitheemse affikse met uitheemse stamme verbind (byvoorbeeld '-êr'), en dieselfde vir inheemse affikse en stamme byvoorbeeld 'her-'. Daar is ook affikse wat ongemerk is ten opsigte van stratuminligting en word gesien as hibriede (byvoorbeeld '-eer').

Afleidingsaffikse het ook 'n spesiale kategorie van kategorie-neatrale afleidingsaffikse wat nie die woordsoort van die kategorie verander nie, Hierdie affikse dui dikwels op negatiwiteit ('on-', 'mis-', 'wan-' en 'a-'), inchoatiwiteit ('ont-'), intensiwiteit ('oer-', 'aarts-', 'ver-' en 'be-') en kousatiwiteit ('be-'). By hierdie reeks kan daar ook nog die vroulikepersoonsvormer (byvoorbeeld held-in, werk-ster, orrelist-e) en die generiteitsuffiks (die -e dui op Hondagtiges nie verskillende honde nie) gevoeg word.

Stratum (linguistiek)[wysig]

Stratum of strata (Latyns: laag/lae) verwys na ʼn taal wat ʼn invloed het, of beïnvloed word, op of deur ʼn ander taal of tale deur middel van taalkontak. Daar word onderskei tussen inheemse stratum en uitheemse stratum, asook substratum en superstratum. ʼn Subdivisie van ʼn linguistiese struktuur.

  • Substratum: ʼn Taal met ʼn laer prestige, dit wil sê dat dit ʼn taal is wat minder mag en status het as die taal wat beïnvloed word.
  • Superstratum: ʼn Taal wat meer mag en status het as die taal wat beïnvloed word, dus ʼn hoër prestige.

Substratum en superstratum het die vermoë om ʼn ander taal of tale te beïnvloed.

  • Inheemse stratum: Dit verwys na die invloed en/of verandering wat verkry is in n taal vanaf die taal se moedertaal of oorsprongtaal. In die geval van Afrikaans is dit ʼn Germaanse oorsprong en Afrikaans het ʼn verskeidenheid Germaanse grammatikale invloede bekom.
  • Uitheemse stratum: Dit verwys na die invloed en/of verandering wat ʼn taal bekom het vanuit ʼn klassieke taal (Latyns of Oudgrieks).

Bibliografie

  • Carstens, W.A.M. & Bosman, N. 2014. Kontemporêre Afrikaanse taalkunde. Hatfield, Pretoria: Van Schaik Uitgewers.
  • Cravens, T.D. 1994. The encyclopedia of language and linguistics.
  • Singler, J.V. 1988. The homogeneity of the substrate as of actor in pidgin/crede genesis.

Affikse [1][wysig]

Affiks is die term wat gebruik word om die afhanklike eenhede te beskryf wat aan ʼn simpleks (die eenvoudigste vorm van ʼn woord bv. stoel, bottel – woorde wat nie in kleiner eenheid opgedeel kan word nie) gebind word om ʼn kompleks te vorm. ʼn Kompleks bestaan dus uit meer as net ʼn stam of ʼn basis. Daar kan ʼn benoemer agter of voor aan ʼn stam, of in die middel van twee stamme gevoeg word, en hierdie benoemer kan dan die basis se betekenis verander. Alhoewel hy nie die draer van die oorhoofse betekenis is nie, kan hy veranderinge soos meervoudsvorme en verkleining teweeg bring.

Prefiks[wysig]

'n Prefiks is ʼn afhanklike eenheid en ʼn soort affiks wat aan die begin (linkerkant) van ʼn stam of basis verbind. ʼn Prefiks kan onderverdeel word in afleidings of fleksie vir verdere klassifisering.

Voorbeelde van prefikse:

  • [ge-] ge - hardloop
  • [mis-] mis – verstand
  • [wan-] wan – hoop
  • [ver-] ver – staan

Suffiks[wysig]

'm Suffiks is ʼn afhanklike eenheid en nog ʼn soort affiks wat aan die agterkant (regterkant) van ʼn stam of basis gekoppel word. ʼn Suffiks kan in afleidings en fleksie onderverdeel word vir verdere klassifisering.

Voorbeelde van suffikse:

  • [-e] stoel-e
  • [-heid] waar-heid
  • [-ing] sien-ing
  • [-ste] groot-ste

Ambifiks[wysig]

ʼn Ambifiks is ʼn soort affiks met afhanklike eenhede wat gelyktydig aan die linker-en regterkant van ʼn stam of basis gekoppel word. Ambifikse kan in afleidings en fleksie onderverdeel word vir verdere klassifisering.

Voorbeelde van ambifikse:

  • [ver-...-ing] ver-skyn-ing
  • [ge-...-te] ge-berg-te
  • [ver-...-aar] ver-samel-aar
  • [be-...-te] be-knop-te

Bibliografie:

Carstens, W.A.M & Bosman, N. 2014. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik. p. 183

Afleidingsaffikse[23][24][wysig]

Om die betekenis van afleidingsaffikse soos nominaliseerders, verbaliseerders, adjektiveerders en adverbaliseerders te verstaan, is dit nodig om beide die begrippe afleiding en affiks apart te begryp om sodoende die holistiese betekenis te kry.

’n Afleiding is ’n manier om nuwe woorde te vorm deur van affikse gebruik te maak en op so ’n manier die woordsoortkategorie van die woord te verander. ’n Affiks verwys na die afhanklike komponente wat verpligtend aan ’n stam gevoeg word en wat nooit die meeste semantiese waarde sal kan bevat nie. Hierdie komponente sluit in: prefiks (voorvoegsel), suffiks (agtervoegsel) en ambifiks (alkantvoegsel). Daarom, anders as fleksie kan afleidingsaffikse die woordsoortkategorie van ’n woord verander.

Die eerste is die nominaliseerder oftewel nomen, afgelei van Latyns. Die nominaliseerder is dus deel van die afleidingsaffiks-familie wat die grondwoord in ’n naamwoord verander. Byvoorbeeld, fiks sal geklassifiseer word as ’n adjektief, maar wanneer die affiks –heid aan die stam gekoppel word, verander die affiks die woord fiksheid in ’n naamwoordafleiding.

Die tweede afleidingsaffiks is die verbaliseerder, of ook bekend as die verbum. Die verbaliseerder is soortgelyk aan die nominaliseerder in die sin dat die affiks die afleiding voortbring. Die enigste verskil is dat die affiks die grondwoord dan in ’n werkwoord verander en nie in ’n naamwoord nie. ’n Voorbeeld van ’n verbaliseerder is byvoorbeeld die woord groep wat as ’n naamwoord geklassifiseer kan word. Sodra ons die affiks (suffiks) –eer byvoeg verander dit die woord in ’n werkwoord, naamlik groepeer.

Die derde afleidingsaffiks is die adjektiveerder, anders bekend as die adjektief. Die affiks maak dus van die grondwoord ’n adjektief. Byvoorbeeld:

Die man het ’n skaapagtige uitdrukking op sy gesig.

Dus word die grondwoord wat ’n naamwoord is omgeskakel in ’n adjektief deur die byvoeging van die affiks (suffiks) –agtige.

Die laaste afleidingsaffiks is die adverbaliseerder oftewel die adverbium. Dit is wanneer die affiks die grondwoord in ’n bywoord verander. ’n Voorbeeld sal wees:

Dit gebou is hoog → Die gebou is hemelhoog.

Die gebou is hoog → Die gebou is baie hoog.

Bogenoemde bespreking en tabel is ’n voorbeeld van hoe affikse vorm en betekenisse van woorde kan verander.

Paramorfeem[wysig]

’n Paramorfeem is ’n afhanklike morfeem wat eintlik nie ten volle as morfeem gesien kan word nie. Die rede hiervoor is dat hierdie tipe morfeme nie werklik vorm het nie, al dra dit betekenis. ’n Morfeem is die kleinste waarneembare taaleenheid wat betekenis dra. Daar bestaan sekere morfeme wat nie werklik vorm het nie en slegs betekenis dra as gevolg van sekere taalprosesse soos meervoudvorming en die aanduiding van verlede tyd. ’n Voorbeeld hiervan is die zeromorfeem. ’n Zeromorfeem het geen vorm nie, byvoorbeeld die verledetydvorm van ‘bestuur’ in Sy het vanoggend die kar hierheen bestuur of in die meervoud van 'jaar', byvoorbeeld drie jaar lank.

[25]

Skimstam[wysig]

Volgens van Huysteen (2014,188) is n skimstam die teenoorgestelde van n zeromorfeem omrede skimstamme wel vorme het, maar geen betekenis het nie. Verder se van Huysteen dat skimstamme ook soos morfeme lyk, maar dit net in een of twee ander woordvorme voorkom. Voorbeelde in Afrikaans van skimstamme sluit die volgende in : boe in boe-pens, tjoep in tjoep-stil. Die woorde lyk soos n morfeem maar is eintelik nie volwaadig nie, omrede dit in geen ander woord voorkom nie.

Verwysing: Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 188)

Zeromorfeem[wysig]

In morfeem-gebaseerde morfologie vorm zeromorfeme deel van paramorfeme. Zeromorfeme is egter uniek omdat dit geen vorm het nie, maar dit het egter betekenis. Hierdie paramorfeem word dus gebruik om 'n verandering aan die betekenis van 'n woord aan te dui, hoewel die vorm steeds dieselfde bly, gevolglik die gebruik daarvan voorgestel deur die "Ø"-simbool. Voorbeelde hiervan is die verledetydsmorfeem Ø in [[[PST]-[BEPLAN]]/[[Ø]-[beplan]]] (Hy het die naweek behoorlik beplan), of die meervoudsmorfeem Ø in [[[JAAR]-[PL]]/[[jaar]-[Ø]]] (tien jaar lank).[26]

Wysigingsprosesse[wysig]

Wysigingsprosesse binne die Afrikaanse morfologie is 'n voorbeeld van 'n implement wat ingespan kan word om woordeskatuitbreiding te verseker. Gepaard met wysigingsprosesse kan onder andere; nuutskeppings- en woordvormingsprosesse ingespan word. Hierdie prosesse word nie as die belangrikste geag in die studie van Morfologie nie, maar dit is egter belangrik om bewus daarvan te wees om historiese prosesse te verduidelik of analises binne die taal meer akkuraat te voltooi. Wysigingsprosesse kan defineer word as die wysiging van 'n grondwoord deur om spesifiek na die woord se klanke en strukture te fokus, hier kan ons tussen drie prosesse onderskei, verduideliking van hierdie prosesse volg.[27]

Volksetimologie[wysig]

Volgens die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT) kan volksetimologie defineer word as vervorming in die volksmond van die vreemde, verouderde en onverstaanbare woorde tot woorde met 'n bekende klank.[28] Wat in kort beskryf kan word as om 'n vreemde of woord van 'n ander taal struktureel te verander sodat dit 'n nuwe woord in jou moeder tong vorm. Volksetimologie het vir die eerste keer in die 19de eeu voorgekom in Duitsland waar hulle Volksetymologie bestudeer het. Bekende voorbeelde kan byvoorbeeld: Die Spaanse woord Hamaca verander na "Hangmat". 'n verdere voorbeeld kom voor in die vorm van die woord "Katjiepiering", wat 'n struik met 'n liggeel blom is. Hierdie woord vind sy basis in Maleisië met die woord katjoe-piring. Die vervorming van bekende klanke het dikwels 'n humoristiese gevolg. Let na hierdie voorbeelde: Deur volksetimologie het “eau-de-cologne” olie-kolonie geword, “martial law” Martjie Louw, “the benefit of the doubt” die binnevet van die boud, “incubator” eendjiebyter. Dit is dus ’n woord wat so gevorm of vervorm word. Die woord “etimologie” beteken letterlik woord geskiedenis. Volksetimologie word bepaal deur die reëls van ’n taal soos wat dit oor tyd verander; dit verteenwoordig nie die natuurlike historiese veranderinge van die woord nie. Dit verteenwoordig eerder die humoristiese veranderinge wat deur mense self gemaak word wanneer woorde verkeerd gehoor word. [29]

Verdraaiing[wysig]

Verdraaiing vind plaas wanneer 'n woord intern verbuig of dele daarvan verander word met die doel om vloek- of kragwoorde te vermy of verlig. Hierdie verskynsel kom daagliks voor onder Afrikaanse sprekers sonder dat die spreker dit agter kom. Voorbeelde hiervan is wanneer woorde soos vervlaks of flipit as verdraaiings van die f*k-woord gebruik word. Verdere voorbeelde van hierdie verskynsels isdeksels of donderdag as verdraaiings van donder; gits en jissie word gebruik sodat daar nie gelaster word nie en laastens, twak en bolloks word gebruik om k*k te verdraai. Hierdie wysigingsproses kan veral voordelig in die proffesionele wêreld wees indien dit korrek implementeer word.

Transliterasie[wysig]

Wanneer tekens uit een skrif of taal letter vir letter in 'n ander taal weergegee word. Kan ook beskryf word as wanneer woorde van een alfabet na 'n ander oorgedra word en gebruik soms diakritiese tekens. Voorbeelde van translitereerde woorde in Afrikaans is glasnost en perestroika wat onder andere in Russies as гласность en перестройка voorgestel word en kurrikulum wat oorspronklik Latyns as curriculum vitae voorgestel is. Transliterasie loop aan hand met transkripsie en kan as een van die kernelemente van fonetiese transkripsie gesien word (Afrikaanse simbole oorgeskryf in Fonetiese simbole).

Afrikaanse Morfoloë; ʼn Oorsig[wysig]

In Afrikaanse Morfologie is daar verskeie wat ʼn belangrike bydrae tot die morfologiese studie gemaak het. Die twee belangrikste publikasies in terme van morfologie is eerstens dié van Willem Kempen, naamlik Samestelling, afleiding en woordsoortelike meerfunksionaliteit in Afrikaans (1969)en naas Kempen is daar ook die publikasie van Johan Combrink, naamlik Afrikaanse morfologie: capita exemplaria (1990a). [30]

Belangrike morfoloë en taalkundiges: (alfabeties)[wysig]

1. Rudie Botha.
Hy is ʼn professor in linguistiek by die Universiteit van Stellenbosch asook ʼn professor by die Universiteit van Utrecht. Hy het sy studies gedoen in die morfologiese teorie, die Afrikaanse woordformasie asook die konseptuele fondasies van linguistiese teorieë. [31]

2. Jac Conradie.
Hy het in 1975 as lektor by die Randse Afrikaanse Universiteit begin in die Departement Afrikaans en Nederlands. Sy vernaamste studies was in Taalgeskiedenis en Sintaksis. Hy is in 2002 tot professor bevorder en het in 2009 afgetree. Hy is tans nog steeds werksaam as ʼn navorser en gee deeltydse onderrig en studieleiding. Hy was ook die outeur en mede-outeur van verskeie boeke en het ook verskeie artikels geskryf. [32]

3. Meyer de Villiers (1913-1995)
Meyer de Villiers was ʼn professor aan die Universiteit van Stellenbosch in die Departement Afrikaans en Nederlands vanaf 1953 tot 1978. Hy was ook ʼn dosent by die Universiteit van Kaapstad voordat hy by die Universiteit van Stellenbosch aangesluit het. Hy was die outeur van verskeie Afrikaanse woordeboeke asook handboeke. [33]
Die volgende boeke is deel van sy werke:

  • Woordsoorte, Werkwoorde en Tye, 1948
  • Nederlands vir Suid-Afrika (1960: Nederlands en Afrikaans), 1956
  • Afrikaanse klankleer, 1958
  • Norme en Afwykinge in Taal, Annale U.S., 1959
  • Afrikaanse klankleer; fonetiek, fonologie en woordbou, A. A. Balkema, 1969
  • Kernwoordeboek, 1967 (Mede-outeurs: J. Smuts, & L. C. Eksteen) (1971: Nasionale Woordeboek)
  • Die Semantiek van Afrikaans, 1975
  • Afrikaanse Grammatika vir Volwassenes, 1983
  • Afrikaanse klankleer (Mede-outeur: Fritz Ponelis), Tafelberg, 1987
  • Idiomewoordeboek, Nasou, 1988
  • Moderne Afrikaans vir Standerd 6
  • Moderne Afrikaans vir Standerd 7 en 8 (Mede-outeur: Anna M. Uys)

4. Francois Odendal (1926-2013)
Francois Odendal het studeer aan die Universiteit van Stellenbosch en het ook ʼn jaar by die Universiteit van Utrecht spandeer. Hy het vanaf 1953-1956 as terminoloog gewerk by die Buro vir Terminologie van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns. In1956 is hy aangestel as mede-outeur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) by Stellenbosch en is in 1962 as die hoofredakteur aangestel. Hy was ook ʼn professor in Afrikaans in 1966 aan die universiteit van die Wes-Kaap en in 1968-1990 ʼn professor van Afrikaans- en Nederlandse Linguistiek aan die Rand Afrikaanse universiteit.[34]
Boeke wat hy geskryf het:

  • Die struktuur van die Afrikaanse wortelmorfeem, HAUM, 1962
  • Taal as sisteem, RAU, 1969
  • Aspekte van taal, Nasou, 1973
  • Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT) tweede en derde uitgawes, Perskor, 1979 en 1994.
  • Kort taalkundige reis deur N. P. van Wyk Louw, RAU, 1987
  • Afrikaans op sy beste (mede-outeur: A.F. Prinsloo), Van Schaik, 1995
  • Kernwoordeboek, Maskew Miller Longman, 2000
  • Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT) (Mede-outeur: R. H. Gouws), vierde uitgawe, Maskew Miller Longman, 2000
  • HAT Verklarende woordeboek (Mede-outeur: R. H. Gouws), Pearson, 2005

Etnolinguistiek word gedefineer as ʼn studie van taal as ʼn aspek of deel van kultuur. Veral die studie van die invloed van taal op kultuur en kultuur op taal. Etnolinguistiek kan ook bekend staan as kulturele linguistiek. Etnolinguistiek is die studie van die verhouding tussen taal en kultuur en die manier hoe verskillende etniese groepe na die wêreld kyk. Dit is die kombinasie tussen etnologie en taalkunde. Taal is dus die organisering van ʼn reeks simbole. Die betekenis van die simbole moet aangeleer word soos enige iets anders. Etnologie verwys na die manier van lewe van ʼn hele gemeenskap bv. al die karakter eienskappe wat een gemeenskap van ʼn ander skei. Etnolinguiste bestudeer hoe konseptualisering en persepsie taal beïnvloed en hoe hierdie dan verbind met ander kulture en samelewings. Die benaming ooste en weste het oorspronklike ontstaan deur die kante waar die son opkom en sak. So het sekere konsepte ontstaan, wat die heeltemal so logies is nie. [35][36][37]

Bronne:[wysig]

  • uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/2338/thesis.pdf.txt?sequence=2
  • Combrink, J.G.H. 1990. Afrikaanse Morfologie: Capita Exemplaria. 1ste Utgw. Pretoria: Academica
  • Carstens, W.A.M. & Bosman, N., reds. 2014. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik.
  • Le Roux, C.C. 2005. “Met de realiteit op een persoonlijke voet” – poëtika, tematiek en tegniek in die poësie van Judith Herzberg. Wes-Kaap: Universiteit van Wes-Kaapland (Thesis - MBA)
  • Du Plooy, H. 2010. Literere Terme en Teoriee: Paradigma en Sintagma. http://www.literaryterminology.com/index.php/33-p/158-paradigma-en-sintagma. Datum van gebruik: 6 Aug. 2014.
  • Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 19o-194)

Verwysings[wysig]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 [Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde]
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 [1]
  3. HAT: handwoordeboek van die Afrikaanse taal. 2005:660
  4. Morphology and Lexical Semantics Rochelle Lieber 2004
  5. http://www.frathwiki.com/Morphology
  6. http://www.frathwiki.com/Morphology#Word-based_morphology
  7. HAT: Handwoordeboek van die Afrikaanse taal. 2005:734
  8. Journal of Linguistics James Blevins 2006 http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2F8544_D34F92186D68A69D0D02BE53A1B88E7C_journals__LIN_LIN42_03_S0022226706004191a.pdf&cover=Y&code=6d8570e40ecd1d6f7005a5003ed21b36
  9. Journal of Linguistics James Blevins 2006 http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2F8544_D34F92186D68A69D0D02BE53A1B88E7C_journals__LIN_LIN42_03_S0022226706004191a.pdf&cover=Y&code=6d8570e40ecd1d6f7005a5003ed21b36
  10. http://www.frathwiki.com/Morphology#Word-based_morphology
  11. Carstens, W.A.M. & Bosman, N. 2014. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. 1st ed. Pretoria: Van Schaik Uitgewers
  12. [Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde]
  13. Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Komtemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 193)
  14. Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Komtemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 171-208)
  15. Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 194)
  16. Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 171-208)
  17. Bauer, L. 1983. English Word-fonnation. Cambridge: Cambridge University Press.
  18. Smith, A.A. 2013. Afrikaans taal en spelreëls gr.a 12 3 Morfologie (woordvorming). http://www.christelikebiblioteek.co.za/sites/christelikebiblioteek.co.za/files/ARSO/Algemeen/Afrikaans%20taal-%20en%20spelreels%20gr%204-12%20-%203.%20Morfologie%20%28Woordvorming%29.pdf Besoek op 10 Augustus 2014
  19. Combrink, J.G.H. 1990. Afrikaanse Morfologie: Capita Exemplaria. 1ste Utgw. Pretoria: Academica
  20. Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (in: Carstens, W.A.M. & Bosman, N. [red.] 2014. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. (179-181).
  21. [Inleiding tot die Afrikaanse Taalkunde]
  22. [Die Probleem van Fleksie en Afleiding in Afrikaans http://eds.a.ebscohost.com.nwulib.nwu.ac.za/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=2&sid=24934eaa-fb23-4d3f-885c-fa505b8d56f1%40sessionmgr4001&hid=4111], besoek op 5 Augustus 2014
  23. Carstens, W.A.M & Bosman, N. 2014. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik. (p.184).
  24. Carstens, W.A.M. 2011. Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans. Pretoria: Van Schaik
  25. Van Huysteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Komtemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik p.188 ISBN 9780627030192.)
  26. [Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde]
  27. Carstens, W.A.M. Bosman,N. 2014. Komtemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers.
  28. Gouws, R.H. Odendal, F.F. 2014. Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Kaapstad: Pearson uitgewers
  29. AlphaDictionary.com. 2014
  30. Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Komtemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 171-208)
  31. http://academic.sun.ac.za/rudolfbota/
  32. http://www.uj.ac.za/EN/Faculties/humanities/departments/afrikaans/Staff/Pages/ProfJacConradie.aspx
  33. http://www.stellenboschwriters.com/devilliersme.html
  34. http://www.stellenboschwriters.com/odendalf.html
  35. http://en.wikipedia.org/wiki/Ethnolinguistics
  36. http://dictionary.reference.com/browse/ethnolinguistics
  37. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1949.51.3.02a00070/pdf