NG gemeente Cradock

Cradock se NG kerkgebou, 'n redelike presiese replikas van St Martin-in-the-Fields in Londen.

Ds. John Taylor, leraar van 1824 tot 1860.

Dr. Hendrik Petrus van der Merwe, leraar van 1925 tot 1926.

Die NG gemeente Cradock is die elfde oudste gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika en die derde oudste in die Sinode van Oos-Kaapland.

Agtergrond

Ná die Eerste Grensoorlog van 1812 het die soldaat-goewerneur, sir John Cradock, besluit om die grens te versterk deur twee sub-drosdye van Uitenhage en Graaff-Reinet te skep wat as militêre voorposte kon dien in geval van verdere aanvalle deur die Xhosas. Die een word later Cradock en die ander Grahamstad. Op 20 Junie 1812 word Andries Stockenström, later luitenant-goewerneur van die Oostelike Provinsie, aangestel as adjunk-landdros by Van Stadensdam in die vallei van die Groot-Visrivier. Kort voor lank verander hy sy standplaas na die plaas Buffelskloof, waarvan die eienaar Pieter van Heerden was en wat besonder aangenaam en strategies geleë was na aan 'n waterbron.

Sir John Cradock besoek die plek en keur dit as ligging vir 'n dorp goed. Die regering koop die plaas vir 3 500 riksdaalder, omskep die opstal in 'n gevangenis en rig ook regeringsgeboue op. Dit was op voorstel van Stockenström dat die nuwe dorp die naam Cradock gekry het en so is dit op 14 Januarie 1814 goedgekeur.

Stigting

Slegs sowat vir jaar ná die stigting van die dorp, volg die stigting van 'n plaaslike gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in 1818. Min is egter bekend oor die vroegste geskiedenis omdat die eerste notuleboek van die gemeente op onverklaarbare wyse weggeraak het. Dit is wel bekend dat ds. John Evans die eerste leraar was. Hy is in 1818 bevestig en na 'n dienstydperk van vyf jaar in 1823 in die amp oorlede. Ds. John Taylor (oorlede 21 Mei 1860) van die NG gemeente Beaufort-Wes het hom in 1824 opgevolg. Albei was Skotse predikante wat goewerneur lord Charles Somerset na die Kaap laat kom het om die Afrikaans-Hollandse bevolking te help verengels. Dié beleid het egter misluk omdat die meeste mettertyd verafrikaans het en hulle met die lot van die Hollandse nedersetters vereenselwig het.

Onder die Skotse leraars was latere leiers in die NG Kerk, byvoorbeeld ds. Andrew Murray sr. (georden 1822, na wie onder andere die Karoo-dorp Murraysburg vernoem is). Sy seun dr. Andrew Murray (georden 1848) het een van die groot kerkleiers en godsdienstige skrywers van Suid-Afrika geword. Vier van ds. Murray se ander seuns was ook evangeliedienaars, waaronder prof. John Murray (georden 1848), een van die eerste twee hoogleraars van die Stellenbosse Kweekskool. Ander bekende Skotse predikante of hulle nasate was dr. William Robertson (georden 1831) na wie die dorp Robertson vernoem is), ds. John Pears (georden 1829, na wie die NG gemeente Pearston vernoem is), ds. Alexander Smith (georden 1822, na wie die NG gemeente Alexandria en die dorp Alexandria vernoem is), ds. Andrew McGregor (georden 1862, na wie McGregor vernoem is), sy seun ds. Andrew Murray McGregor (georden 1900), ds. Colin Fraser (georden 1824, na wie Fraserburg deels vernoem is) en ds. Henry Sutherland (georden 1824, na wie Sutherland vernoem is).

Uitbreiding

Cradock se besondere kerkgebou is in 1868 opgerig en 'n redelike getroue weergawe van St. Martins-in-the-Field in Londen. Die gemeente het vinnig gegroei sodat 'n medeleraar reeds in 1906 beroep is en 24 jaar later 'n derde medeleraar. In 1932 spog die gemeente met 2 164 lidmate, 3 797 siele, vyf Sondagskole, 34 onderwysers en 624 leerders. In daardie jaar is gemiddeld weekliks twee kinders gedoop (112) en 105 katkisante aangeneem.

Die Oos-gemeente is in 1951 afgestig en die Noord-gemeente in 1966. Die drie gemeentes het in 1985 saam 2 464 belydende (volwasse) lidmate gehad. In 2010 was dit 1 879, sowat 767 minder, hoewel dit sedert 2005 met net 52 afgeneem het.

Lidmaattal

Cradock het in 1933 die naas meeste belydende NG lidmate van die groot dorpe op die Oos-Kaapse platteland gehad en sedert 1952 deurgaans die meeste. Die onderstaande tabel toon die afname in die lidmaattal van NG gemeentes op agt dorpe. In gevalle waar 'n gemeente by 'n ander ingelyf is of twee gemeentes saamgesmelt het, word hulle syfers saam aangedui. Dit geld Middelburg en Middelburg-Uitsig, Grahamstad, Grahamstad-Grenspos en Albanie, Somerset-Oos en Visriviervallei (Kookhuis) asook Queenstown, Queenstown-Oos en Queenstown-Noord (laasgenoemde twee 'n ruk lank as Queenstown-Tuine). Die enigste twee dorpe wat teen 2010 steeds twee gemeentes gehad het, was Cradock (moedergemeente, Noord en Oos) en Graaff-Reinet (moedergemeente en Nuwekerk). Elke dorp of gemeente se hoogste lidmaattal word in vet skrif aangedui. Hieruit blyk dat net Queenstown en Aliwal-Noord hul hoogtepunt ná die middel van die 20ste eeu bereik het en dat Burgersdorp sedert 1933 'n afname in sy lidmaattal ervaar.

Gemeente/Dorp	1933	1952	1973	1979	1985	1990	1995	2000	2005	2010	2012
Aliwal-Noord	950	1145	1250	1338	1242	1300	1595	1593	1378	1117	1114
Burgersdorp	1461	1274	1008	937	945	941	850	710	677	605	573
Cradock	2164	2858	2399	2421	2464	2288	2024	1934	1931	1697	1662
Graaff-Reinet	2211	2536	2115	2055	1917	1758	1699	1657	1242	1347	1077
Grahamstad	860	1640	1479	1289	1115	1105	1122	1090	836	794	751
Middelburg	1307	1430	1372	1391	1158	992	1147	970	953	829	829
Somerset-Oos	1400	1800	1657	1511	1246	1210	1201	1281	1122	917	959
Queenstown	1195	2060	2115	1966	1866	1779	1572	1337	1190	1045	876

Die gesamentlike lidmaattal van dié dorpe het reeds in 1952 'n hoogtepunt van 14 743 bereik, waarna dit teen 1995 teruggesak het tot 11 373, minder as die totaal in 1933 van 11 548. Tussen 1990 en 2000 het die totaal met net 1 381 afgeneem tot 10 572, maar in die daaropvolgende 12 jaar het die afname versnel toe die gemeentes 2 731 lidmate verloor het en te staan gekom het op 'n totaal van slegs 7 841. Dis 'n verlies van meer as 'n kwart van die lidmate.

Enkele leraars

• Dr. Hendrik Petrus van der Merwe, 11 April 1925 - 24 Desember 1926 (beswyk aan kwaal veroorsaak deur kiem tydens reis in Europa opgedoen)
• Joël Hendrik Malherbe, 1926 - 1952
• Izak Bartholomeüs Fourie, 1951 - 1955
• Jozua Johannes Georg Loots, 1953 - 1956
• William Fullard, 1963 - 1967
• Abraham Jacobus Britz, 1976 - 1980

Sien ook

• Lys van eerste honderd NG gemeentes in Suid-Afrika

Bronne

• Bulpin, T.V., 2001. Discovering Southern Africa. Cape Town: Discovering Southern Africa Publications cc.
• Dreyer, eerw. A. 1932. Jaarboek van die Nederduits-Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 1933, Kaapstad: Jaarboek-Kommissie van die Raad van die Kerke.
• Dreyer, eerw. A. 1924. Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika 1824 - 1924. Kaapstad: Publikatie-kommissie van de Z.A. Bijbelvereniging.
• Hofmeyr, George (hoofred.). 2002. NG Kerk 350. Wellington: Lux Verbi.BM.
• Maree, W.L., 1984. Jaarboek 1985 van die Nederduitse Gereformeerde Kerke. Pretoria: Tydskriftemaatskappy van die Nederduitse Gereformeerde Kerk.
• Olivier, ds. P.L. (samesteller), 1952. Ons gemeentelike feesalbum. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.
• Raper, P.E., 1987. A Dictionary of South African Place Names. Johannesburg: Lowry Publishers.
• Rosenthal, Eric. 1978. Encyclopaedia of Southern Africa. Cape Town and Johannesburg: Juta and Company Limited.
• Small, Mario (samesteller), 2009. Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 2010. Wellington: Tydskriftemaatskappy.