NG gemeente Grahamstad
Die NG gemeente Grahamstad was 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die Oos-Kaapse stad Grahamstad wat op 28 September 1916 van die moedergemeente Albanie afgestig het en op 1 Maart 2000 weer by die moedergemeente ingelyf is, hoewel sowat driekwart van die lidmate in Grahamstad se gemeente was. Met die inlywing het die 21ste oudste gemeente in Suid-Afrika en die sewende oudste in die Sinode van Oos-Kaapland egter bly voortbestaan. Die gemeente Albanie se middelpunt het weliswaar in 2000 Grahamstad geword, maar daar is steeds gereelde dienste op Riebeek-Oos, eertydse middelpunt van Albanie, Fonteinskloof en af en toe op Seven Fountains.
Inhoud |
[wysig] Afstigting
Die gemeente Grahamstad op 28 September 1916 van die moedergemeente Albanie afgestig. Die afstigting was, so skryf Ons gemeentelike feesalbum, "werklik 'n stap in die geloof deur die ongeveer 110 lidmate van die Ned. Geref. Kerk wat destyds hier in die deur-en-deur Engelse hoofstad van die Oostelike Provinsie gewoon het. Deurdat die meeste Boere hierdie dele tydens die Groot Trek verlaat en die Engelse Setlaars van 1820 hier 'n tuiste gevind het, was die handjievol lidmate van ons Kerk te min om die gereelde hou van dienste te regverdig. Gevolglik het die meeste van hulle by een of ander van die Engelse gemeentes aangesluit en die Kerk so groot skade gely."
[wysig] Lidmaattal
Die lidmate in Grahamstad sou egter wel gou dié op Riebeek-Oos verbysteek. In 1933 was daar in Albanie 420 en in Grahamstad 440 lidmate (66 meer as die totaal 77 jaar later, in 2010). Terwyl Albanie geleidelik gekrimp het (buiten 'n opflikkering in die middel jare negentig) tot 267 lidmate voor moeder en dogter in 2000 verenig het, was daar in die gemeente Grahamstad 1 149 lidmate in 1973, 950 in 1979, 772 in 1985, 820 in 1990, 841 in 1995 en 823 in 2000, die laaste jaar van die gemeente se bestaan. Waar die hele Sinode van Oos-Kaapland se lidmate byvoorbeeld van 1990 tot 200 met 6,7% afgeneem het, het Grahamstad s'n so te sê onveranderd gebly. Intussen is NG gemeente Grahamstad-Grenspos in 1970 van die gemeente afgestig as militêre gemeente, soos trouens die geval was amper oral in Suid-Afrika waar daar 'n militêre basis was (sien Lys van ingelyfde NG gemeentes). Grenspos was egter altyd 'n klein gemeente met byvoorbeeld 89 lidmate in 1973, 95 lidmate en 400 dienspligtiges in 1979, onderskeidelik 120 en 600 in 1985, 67 en 1 112 in 1990 en 87 en 440 in 1995. Kort daarna is die gemeente weer by Grahamstad ingelyf, sonder enige noemenswaardige uitwerking op laasgenoemde se getal lidmate.
[wysig] Aanleiding tot stigting
Eers van 1903 af het die moedergemeente gereeld dienste gehou in Grahamstad en 'n ouderling en diaken in die wyk gekies. Die volgende jaar rig die lidmate 'n verdere versoek aan die moedergemeente, dié keer vir 'n hulpprediker met werkkring Grahamstad. Eers in 1907 voldoen Albanie aan die versoek toe die blinde evangelis David Roux na die stad gestuur word. Ondanks beperkinge het hy vyf jaar lank geseënde werk in die Setlaarstad gedoen. Die Ring van Albanie het intussen ook sy stem laat hoor oor die wenslikheid van 'n voltydse hulpprediker sodat die voorsitter van Albanie se kerkraad in September 1912 kon bekend maak dat £235 gewaarborg is vir die salaris van die hulpprediker danksy die hulp van ander gemeentes in die ring. Gevolglik is prop. R.J. Theron vroeg in 1913 as hulpprediker beroep. Een van sy eerste projekte was die begin van 'n boufonds. Die eerste basaar vir dié doel het die bedrag van £61 9s. 6d. opgelewer. In September 1914 is die sogenaamde Old Fellow's Hall aangekoop, wat jare lank as kerkgebou sou dien. Danksy ruim bydraes van ander gemeentes kon die lidmate in Grahamstad in 'n kort tydjie die £1 200 op die saal afbetaal.
Intussen het die begeerte onder NG lidmate hier vir 'n eie gemeente so sterk geword dat hulle 'n vergadering hou op 15 September 1915 en besluit om die kerkraad van Albanie te versoek om die nodige stappe vir die afstigting van 'n selfstandige gemeente te doen. Die moedergemeente werk mooi saam en net meer as 'n jaar later, op 28 September 1916 durf die selfstandige gemeente Grahamstad die toekoms aan.
[wysig] Kerkgebou
Die gemeente wy sy eie kerkgebou op 14 September 1951 in ná jare lange harde werk, op twee weke na 35 jaar na die afstigting. Die boufonds is reeds in ds. W.S. Conradie (1929 - '38) se tyd gestig. Ons gemeentelike feesalbum skryf oor die inwyding van die kerkgebou: "Daarmee is die lang gekoesterde ideaal van 'n doeltreffende godshuis vir die Ned. Geref. gemeente in hierdie kultuurstad uiteindelik verwesenlik."
'n Volgende hoogtepunt vir die gemeente is die stigting van die Hoërskool PJ Olivier in 1956 as eerste Afrikaansmedium-hoërskool in dié oorwegend Engelse stad. Vandag nog bestaan daar 'n besondere band tussen die gemeente en die skool. In 1970 volg die afstigting van die militêre NG gemeente Grahamstad-Grenspos, maar dit is laat in die jare negentig weer by die moedergemeente ingelyf, soos die geval was met byna alle soortgelyke gemeentes in Suid-Afrika en Namibië.
[wysig] Bruin lidmate deel vangemeente
Ds. Strauss de Jager, reeds sedert 1984 leraar van Grahamstad en vanaf 2000 van Albanie, skryf op die gemeente se webwerf dat die gemeente altyd pastoraal nou betrokke was by die plaaslike wyk van die Sendinggemeente Stockenström, vroeër die NG gemeente Stockenström. Leraars van Grahamstad het dan ook een maal per maand 'n diens vir dié gemeente se lidmate gehou. Mettertyd het die NG en Sendinglidmate hegte bande gesmee, dermate dat al die lidmate van die gemeente Stockenström in 1990 en '91 lidmate van Grahamstad geword het. De Jager sê: "Ek beskou dit as 'n besliste hoogtepunt van my tyd hier dat hierdie broers en susters (van buurte soos Hooggenoeg, Vergenoeg, Scotts Farm, asook Uitbr 6, 8 en 9) op so 'n mooi en sinvolle wyse kon deel word van die gemeente en ook op voortreflike wyse die Here saam met ons dien. Die groepie was vantevore deel van Stockenström-gemeente, waar die eerste aparte nagmaalsbediening in 1857 ingestel is."
[wysig] Inlywing
Grahamstad se destyds amper 84 jaar oue gemeente word in 2000 ingelyf by die destyds amper 169 jaar oue NG gemeente Albanie en staan sedertdien as sodanig bekend.
[wysig] Enkele leraars
- Willem Stephanus Conradie, 1929 - 1935 (leraar van NG gemeente Rondebosch van 1941 tot 1948)
- Louis Jacobus Heyns, 1938 - 1940
- Ds. Adriaan Jacobus van Wijk, 1940 - 1948 (leraar van NG gemeente Rondebosch van 1949 tot 1958)
- George Murray Daneel, 1946 - 1953
- Daniël Johannes Rabie, 1949 - 1953
- Hendrik Müller de Vos, 1957 - 1959
- Gert Diederik Johannes Kruger, 1964 - 1968, waarna kapelaan en van 1970 leraar van Grahamstad-Grenspos
[wysig] Bronne
- Bulpin, T.V., 2001. Discovering Southern Africa. Cape Town: Discovering Southern Africa Publications cc.
- Dreyer, eerw. A. 1932. Jaarboek van die Nederduits-Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 1933, Kaapstad: Jaarboek-Kommissie van die Raad van die Kerke.
- Gaum, dr. Frits (red.), 1989. Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 1990. Pretoria: Tydskriftemaatskappy van die Nederduitse Gereformeerde Kerk.
- Maree, W.L. (red.), 1978. Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 1979. Johannesburg: Tydskriftemaatskappy van die Nederduitse Gereformeerde Kerk.
- Olivier, ds. P.L. (samesteller), 1952. Ons gemeentelike feesalbum. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.
- Raper, P.E., 1987. A Dictionary of South African Place Names. Johannesburg: Lowry Publishers.
- Small, Mario (samesteller), 2009. Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 2010. Wellington: Tydskriftemaatskappy.
