Nag

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
'n (Gemonteerde) nagfoto van die Aarde
'n Volmaannag
Nott, die personifikasie van die nag in die Germaanse mitologie
Olbers se paradokson in aksie

Die term nag verwys in die meer algemene betekenis van die woord na die tyd tussen sononder en sonop, dit wil sê die tydstip wanneer die son vanuit die standpunt van 'n waarnemer benede die horison staan.

In sy suiwer sterrekundige betekenis verwys dit na die tyd van volledige duisternis, dit wil sê die tyd tussen die einde van die sterrekundige aandskemer (sowat 1½ ure ná sononder) en sy begin soggens. Die oorgang tussen dag en nag op die aarde (of ander planete) word terminator (dag-naggrens) genoem. Indien die planeet oor 'n atmosfeer beskik, verbreed hierdie oorgangsone tot 'n skemersone.

Die term naghemel verwys na die hemel wat snags vanuit die aarde waargeneem kan word. In 'n onbewolkte, skoon naghemel word 'n groot aantal sterre sigbaar wat bedags deur die sonlig oorstraal word.

Die meeste mense vereenselwig nagtyd met slaaptyd, tog is daar baie dierspesies soos uile, vlêrmuise, talle insekte en ander wat 'n nagaktiewe bestaan voer.

Die duisternis van die naghemel[wysig]

Die nag se belangrikste eienskap is die duisternis en biologiese prosesse wat daarmee gepaard gaan - soos nagrus, stilte en die beperking van die menslike visie tot die waarneming van swart-wit. Kleure word slegs in die geval van helder oppervlakke met meer as enkele honderdstes lux en by die helderste sterre waargeneem.

Maar selfs op 'n wolklose, maanlose nag sonder kunsmatige beligting bly die hemel nooit heeltemal donker nie. Die molekule in die aarde se atmosfeer, wat bedags deur die son geïoniseer word, sal die naghemel steeds met hul rekombinasiestraling effens ophelder. Hierdie fenomeen kan veral by suurstof, stikstof en natrium waargeneem word. Ander natuurlike ligbronne sluit die sodiakaallig en die strooiing van terrestriële en sterrelig in die laer atmosfeer (troposfeer) in. Die naghemel se helderheid kan dus vergelyk word met dié van 'n ster wat 'n skynbare helderheid van 22m het. Ligswakker sterre kan sodoende nie vanuit die aarde waargeneem word nie.

Die Duitse sterrekundige Heinrich Wilhelm Olbers (1758-1840) het met sy paradokson ("Hoekom is die naghemel donker?") 'n waardevolle bydrae tot die ontwikkeling van die sterrekunde gelewer - die donker naghemel kan met Newton se fisika immers nie of net moeilik verklaar word: in 'n eindlose en grenslose heelal moet 'n mens eintlik orals sterre kan waarneem wat met hul lig van 'n donker nag- eintlik 'n helder daghemel sou maak - soos 'n mens wat temidde van 'n bos met wit bome sou staan.

Die paradokson word tans deur die feit verduidelik dat die oerknalteorie (Big Bang) ook die uitbreiding van die heelal se struktuur insluit (en nie slegs die afstand van objekte in daardie ruimte nie) - die energie van uitgestraalde lig word as gevolg van rooiverskuiwing verminder. Die baie hoë vlakke van straling, wat tydens die oerknal voorgekom het, is deur die rooiverskuiwing, wat met die uitbreiding van die heelal gepaard gaan, tot mikrogolflengtes (1 100 keer laer as die oorspronklike golflengte) verminder. Sodoende bly die ligdigthede van ons naghemel relatief laag - ongeag die beweerde baie helder oerknal. Ook lig van verre sterre en kwasars word aan die effek van rooiverskuiwing blootgestel. Hul afname in helderheid beloop egter net een magnitude of skynbare helderheid aangesien die verste sterrestelsels en kwasars 'n rooiverskuiwing van net sowat 5 het. Die hoofstroomverklaring van Olbers se paradokson moet dus van 'n heelal met 'n eindige ouderdom uitgaan wat steeds besig is om uit te brei.