Namibië

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Namibia)
Spring na: navigasie, soek
Namibië
Republic of Namibia (Engels)
Republiek van Namibië (Afrikaans)
Republik Namibia (Duits)
Vlag van Namibië Wapen van Namibië
Vlag Wapen
Nasionale leuse: Unity, Liberty, Justice
(Engels vir: "Eenheid, Vryheid, Geregtigheid")
Volkslied: Namibia, Land of the Brave
Ligging van Namibië
Hoofstad Windhoek

22°34′S 17°05′O

Grootste stad Windhoek
Amptelike tale Engels¹
Nasionale tale: Afrikaans, Duits, Kwangali, Lozi, Tswana, Nama, Herero, Oshiwambo
Regering Unitêre presidensiële
grondwetlike republiek
Hifikepunye Pohamba
Hage Geingob
Onafhanklikheid
Onafhanklikheid
• Erken
• Huidige grondwet

van Suid-Afrika
21 Maart 1990
12 Maart 1990
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
825 418 km2  (34ste)
318 696 myl2
feitlik niks
Bevolking
 - 2011-skatting
 - 2008-sensus
 - Digtheid
 
2 113 077[1] (142ste)
2 088 669
2,54 / km2 (235ste)
6,6 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2014-skatting

$18,800 miljard[2]
$8 577[2]

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2014-skatting

$13,064 miljard[2]
$5 961[2]

MOI (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,608[3] (128ste)  –  medium
Gini (2009) 59,7[4] –  hoog
Geldeenheid Dollar (NAD)
Tydsone
 - Somertyd
WAT (UTC+1)
WAST (UTC+2)
Internet-TLD .na
Skakelkode +264
¹Duits en Afrikaans was ook amptelike tale tot onafhanklikheid in 1990. Die meerderheid van die bevolking praat Afrikaans as ’n tweede taal, terwyl Oshiwambo die moedertaal van die helfte van die bevolking is. Duits is die moedertaal van sowat 32% van die blanke inwoners, terwyl net 7% Engels as huistaal praat.

Namibië, amptelik die Republiek van Namibië (Engels: Republic of Namibia, Duits: Republik Namibia), is ’n land in Suider-Afrika waarvan die westelike grens die Atlantiese Oseaan is. Die land grens ook aan Angola en Zambië in die noorde, Botswana in die ooste en Suid-Afrika in die ooste en suide. Hoewel dit nie aan Zimbabwe grens nie is Namibië met 200 m se rivierbedding van Zimbabwe geskei (dit is waar die grens met Zambië en Botswana is). Die land het op 21 Maart 1990 onafhanklikheid van Suid-Afrika gekry na afloop van die Suid-Afrikaanse Grensoorlog. Die hoofstad en grootste stad is Windhoek. Namibië is ’n lidland van die Verenigde Nasies, die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap, die Afrika Unie en die Britse Statebond.

Die droë grond van Namibië is sedert die vroegste tye deur Boesmans, Damaras en Namas bewoon en sedert ongeveer die 14de eeu n.C. deur immigrerende Bantoes wat met die Bantoemigrasie gekom het. Dit het in 1884 ’n protektoraat van die Duitse Keiserryk geword en ’n Duitse kolonie gebly tot aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog. In 1920 het die Volkebond aan Suid-Afrika ’n mandaat gegee om die land te bestuur. Suid-Afrika het sy wette dus ook op Suidwes-Afrika toegepas.

Opstande en eise deur leiers in Afrika het daartoe gelei dat die VN direkte verantwoordelikheid oor die gebied geneem het. Dit het SWAPO in 1973 erken as die amptelike verteenwoordiger van die Namibiërs. Namibië het egter gedurende hierdie tyd steeds onder Suid-Afrikaanse regering gebly as Suidwes-Afrika. Na interne konflik het Suid-Afrika in 1985 ’n tussentydse administrasie in Namibië ingestel. Namibië het in 1990 volle onafhanklikheid van Suid-Afrika verkry, met die uitsondering van Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande wat tot 1994 onder Suid-Afrikaanse beheer gebly het.

Namibië het ’n bevolking van 2,1 miljoen en ’n parlementêre demokrasie met ’n veelpartystelsel. Landbou, veeteelt, toerisme en mynbou — insluitend die myn van diamante, uraan, goud, silwer en onedele metale — vorm die ruggraat van die Namibiëse ekonomie. Gegewe die teenwoordigheid van die onherbergsame Namibwoestyn, is Namibië een van die yl bevolkste lande ter wêreld. Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn en die land is swaar getref deur die Vigs-epidemie met 15% van die volwasse bevolking wat in 2007 besmet was.

Geskiedenis[wysig]

Die land se naam is afgelei van die Namibwoestyn, die oudste woestyn in die wêreld.[5] Voor onafhanklikheid in 1990 was die gebied bekend as Duits-Suidwes-Afrika (Deutsch-Südwestafrika) en daarna as Suidwes-Afrika. Die weerspieël die koloniale besetting van Duitsland en die Suid-Afrikaanse regering namens die Britse kroon.

Pre-koloniale era[wysig]

Die Wit Vrou

Die droë gebiede van Namibië is sedert die vroegste tye bewoon deur Boesmans, Damaras en Namas en sedert ongeveer die 14de eeu deur immigrerende Bantoes wat met die Bantoemigrasie vanuit sentraal Afrika gekom het. Van die laat 18de eeu en daarna het Oorlamstamme vanuit die Kaapkolonie die Oranjerivier oorgesteek en hulle in die area wat vandag suidelike Namibië is, gevestig.[6] Hulle ontmoetinge met die nomadiese Namastamme was oorwegend vreedsaam. Die sendelinge wat saam met die Oorlams getrek het, is goed ontvang deur die Namas[7] en die reg om watergate en weiding te gebruik is teen ’n jaarlikse fooi toegestaan.[8] Op hul pad noordwaarts het die Oorlams ontmoetings met geslagte van die Hererostam by Windhoek, Gobabis en Okahandja gehad wat nie so akkommoderend was nie. Die Nama-Herero-oorlog het in 1880 uitgebreek met vyandighede wat eers afgeneem het nadat die Duitse Keiserryk troepe ontplooi het in die betwiste gebiede. Hulle het die status quo tussen die Namas, Oorlams en Hereros gehandhaaf.[9]

Die eerste Europeërs wat voet aan wal gesit en die gebied verken het was die Portugese seevaarder Diogo Cão in 1485 en Bartolomeu Dias in 1486; die gebied is egter nie deur die Portugese kroon beset nie. Soos die grootste deel van Afrika suid van die Sahara, is Namibië nie omvangryk verken deur Europeërs tot die 19de eeu nie, toe handelaars en setlaars, hoofsaaklik vanuit Duitsland en Swede, daar aangekom het. In die laat 19de eeu het die Dorsland trekkers die gebied oorgesteek op pad van die Zuid-Afrikaansche Republiek na Angola. Van die Trekkers het in Namibië agtergebly in plaas daarvan om die tog na Angola te voltooi. Andere het na Namibië teruggekeer nadat Angola deur die Portugese hulle tot die katolisisme probeer bekeer het en die gebruik van hul taal in skole verbied het.[10]

Duitse bewind[wysig]

Adolf Lüderitz, die stigter van Duits-Suidwes-Afrika

Namibië het in 1884 onder Otto von Bismarck ’n Duitse kolonie geword om Britse besetting te kom voorkom en het bekend gestaan as Duits-Suidwes-Afrika (Deutsch-Südwestafrika); in die omgangstaal is hierdie benaming dikwels afgekort tot Deutsch-Südwest ("Duits-Suidwes").[11] Die Palgrave-sendingstasie van die Britse Goewerneur het bepaal dat slegs die natuurlike diepwaterhawe van Walvisbaai die moeite werd was om te beset — dit is vir die Brittanje deur die Kaapkolonie beset. Van 1904 tot 1907 het die Hereros en die Namakwas die wapen teen die Duitsers opgeneem en in die gevolglike opstand het 10 000 Namas (ongeveer die helfte van die bevolking) en naastenby 65 000 Hereros (ongeveer 80% van die bevolking) omgekom.[12][13] Nadat die oorlewendes van aanhouding vrygelaat is, is hulle onderwerp aan onteiening, deportasie, gedwonge arbeid en segregasie. Die meeste Afrikane is beperk tot sogenaamde inboorlinggebiede wat later onder Suid-Afrikaanse regering tot Bantoestans gemaak is. Sommige historici gaan selfs sover as om te spekuleer dat die volksmoord in Namibië as model deur die Nazi’s in die sjoa[14] maar die meeste geleerdes meen dat dit nie werklik ’n invloed op die Nazi’s, wat in daardie tyd kinders was, gehad het nie. Die vader van Hermann Göring, Heinrich Göring, was wel op sy dag ’n koloniale goewerneur in Namibië en het ’n straat in Swakopmund wat na hom vernoem is.[15] Die gedagte van die volksmoord bly relevant tot die etniese identiteit in onafhanklike Namibië en tot verhoudinge met Duitsland.[16]

Suid-Afrikaanse bewind en die stryd om onafhanklikheid[wysig]

Die Odendaal-plan vir Bantoestans in Suidwes-Afrika in 1964
Kaart van tuislande in Suidwes-Afrika in 1978

Suid-Afrika het die kolonie beset in 1915 nadat die Duitse magte in die Eerste Wêreldoorlog verslaan is. Dit is as ’n mandaatgebied van die Volkebond vanaf 1919 geadministreer. Hoewel die Suid-Afrikaanse regering Suidwes in sy eie gebied wou inkorporeer, het dit nooit amptelik gebeur nie maar dit is regdeur as die de facto ‘vyfde provinsie’ bestuur met die bevolking van Namibië wat verteenwoordiging in die Parlement van Suid-Afrika geniet het. Hulle het ook hul eie administrasie en Wetgewende Vergadering gekies. Die Suid-Afrikaanse regering het ’n administrateur vir SWA aangestel wat uitgebreide magte gehad het.

Na die Volkebond se tersydestelling en die ontstaan van die Verenigde Nasies in 1946 het Suid-Afrika geweier dat sy vroeëre mandaat deur ’n Trusteeskap van die Verenigde Nasies vervang moet word (wat nadere internasionale monitering van die gebied se administrasie saam met ’n definitiewe onafhenklikheidskedule vereis het). Die Hereros se Raad van Hoofmanne het ’n aantal petisies by die VN ingedien om te vra vir Namibië se onafhanklikheid gedurende die 1950’s. Gedurende die 1960’s, toe Europese moondhede onafhanklikheid aan hul kolonies en trustgebiede begin gee het, het die druk op Suid-Afrika begin toeneem om dieselfde met Namibië te doen. In 1966 het die Internasionale Geregshof ’n klag teen Suid-Afrika se volgehoue teenwoordigheid in die gebied van Ethiopië en Liberië van die hand gewys maar die VN se Algemene Vergadering het uiteindelik Suid-Afrika se mandaat teruggetrek. In 1971 het die Internasionale Geregshof ’n “adviserende mening” uitgebring waarin verklaar is dat Suid-Afrika se volgehoue administrasie van die gebied onwettig is.[17]

In reaksie op die 1966-beslissing deur die Internasionale Geregshof het SWAPO se militêre vleuel, Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN), ’n guerrilla-oorlog begin voer in die stryd om onafhanklikheid[18] maar dit was eers in 1988 wat Suid-Afrika ingestem het om die besetting van Namibië op te hef,[19] in ooreenstemming met ’n VN-vredesplan vir die hele gebied. Buite die sentraal-suidelike gebied van Namibië (bekend as die “Polisie-sone” sedert die Duitse era en waar die hoof dorpe, industrieë, myne en landbougrond was) is die land opgedeel in “tuislande‘, soortgelyk aan die Suid-Afrikaanse Bantoestans maar die Swart bevolking het nie hul samewerking gegee nie.

VN-Posseël van 1975, wat die die Onafhanklikheid van Namibië ondersteun

Na baie onsuksesvolle pogings deur die VN om Suid-Afrika te oorreed om in te stem tot die VN-besluit 435 te implementeer, wat in 1978 deur die VN se Veiligheidsraad aanvaar is as die internasionaal-ooreengekome dekoloniseringsplan vir Namibië. In 1988 het die oorgang na onafhanklikheid begin onder ’n drieledige diplomatieke ooreenkoms tussen Suid-Afrika, Angola en Kuba, met die VSA en die USSR as waarnemers, waaronder Suid-Afrika ingestem het om uit die gebied te onttrek en sy troepe te demobiliseer en Kuba ingestem het om sy troepe vanuit suid-Angola, wat gestuur is om die MPLA te ondersteun in sy stryd om Angola teen UNITA. ’n Gekombineerde VN Burgerlike en vredesmag onder die Finse diplomaat Martti Ahtisaari het toesig gehou oor die militêre ontrekkings, die terugkeer van SWAPO-bannelinge en die hou van Namibië se eerste verkiesing vir ’n grondwetlike vergadering in Oktober 1989. SWAPO het gewen maar nie hul eie verwagting van ’n twee-derde meerderheid gekry nie; die Suid-Afrikaans gesteunde Demokratiese Turnhalle-alliansie (DTA) het die amptelike opposisie geword.

Na die aanvaarding van die Namibiese grondwet, wat beskerming van menseregte, vergoeding vir staatsonteienings van privaat eiendom, ’n onafhanklike regbank en ’n uitvoerende presidensie (die grondwetgewende vergadering het die nasionale vergadering geword), ingesluit het, het Namibië op 21 Maart 1990 amptelik onafhanklik geword. Sam Nujoma is ingesweer as die eerste President van Namibië met verteenwoordigers van 147 lande, insluitend 20 staatshoofde, wat die plegtigheid bygewoon het.[20] Walvisbaai is in 1994 aan Namibië afgestaan.

Na onafhanklikheid[wysig]

Hifikepunye Pohamba, die huidige president van Namibië

Veelpartydemokrasie is ingestel en is volhou, ten spyte daarvan dat SWAPO telkens die verkiesings met ’n oorweldigende meerderheid wen, en verkiesings word gereeld op plaaslike, provinsiale en nasionale vlak gehou. Verskeie geregistreerde politieke partye is aktief en word in die Nasionale Vergadering verteenwoordig.[21] Die oorgang van die 15 jaarbewind van president Nujoma na sy opvolger, Hifikepunye Pohamba in 2005 het glad verloop.[22]

Die Namibiese regering het ’n beleid van nasionale versoening bevorder en amnestie gegee aan mense wat aan beide kante van die oorlog geveg het. Die burgeroorlog in Angola het ’n beperkte impak gehad op Namibiërs wat in die noorde van die land woon. In 1998 het die Namibiese Weermag troepe na die Demokratiese Republiek van die Kongo gestuur as deel van ’n Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap-kontingent. In Augustus 1999 is ’n poging tot afskeiding in die noordoostelike Caprivi suksesvol onderdruk.[22]

Politiek en regering[wysig]

Die Tintenpalast, die kern van die Namibiese regering

Die Namibiese politiek vind plaas in die raamwerk van ’n presidensiële verteenwoordigende demokratiese republiek waar die president van Namibië vir ’n vyf-jaar termyn verkies word en die staatshoof asook die hoof van die regering is.[23]

Die Grondwet van Namibië waarborg die skeiding van magte:[24]

  • Uitvoerende mag word deur die president en die Namibiese kabinet uitgevier.
  • Wetgewende mag: Namibië het ’n tweekamerstelselparlement met die Nasionale Vergadering as laerhuis en die Nasionale Raad as die hoërhuis.
  • Regbank: Namibië het ’n hofstelsel wat die reg in die naam van die staat interpreteer en toepas.

Hoewel die grondwet ’n veelpartystelsel beoog vir Namibië se regering beoog het, lyk dit meer na ’n eenpartystaat met SWAPO wat sedert 1990 elke verkiesing gedomineer het.[25]

Buitelandse verhoudinge[wysig]

Die Namibiese Ambassade in Berlyn

Namibië volg ’n grootliks onafhanklike buitelandse beleid met voortslepende affiliasies met state wat bygestaan het in die stryd om onafhanklikheid, insluitend Libië, Kuba en Sjina. Met ’n klein weermag en ’n swak ekonomie was die Namibiese regering se vernaamste buitelandse beleid gemoeid met die ontwikkeling van sterker bande met die ander lande in Suider-Afrika. As ’n dinamiese lid van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap is Namibië ’n uitgesproke voorstander vir groter streeksintegrasie. Namibië het op 23 April 1990 die 160ste lid van die Verenigde Nasies geword. Dit het ook met onafhanklikheid die vyftiende lid van die Britse Statebond geword.[26]

Weermag[wysig]

Die vlag van die Namibiese Weermag

Namibië het geen vyande in sy onmiddellike omgewing nie maar spandeer gedurig meer geld op sy weermag as ander lande in Suider-Afrika (behalwe vir Angola). Militêre uitgawes het toegeneem van 2.7% van die BBP in 2000 tot 3.7% van BBP in 2009 en die koms van 12 Chengdu F-7 Airguard-stralers in 2006 en 2008 het Namibië vir ’n kort rukkie die grootste wapeninvoerder in Afrika suid van die Sahara gemaak.[27]

Die Namibiese grondwet beskryf die rol van die weermag as die “verdediging van die gebied en nasionale belange”. Namibië het die Namibiese Weermag (NW) gestig wat uit voormalige vyande in die 23-jarige bosoorlog bestaan: die Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN) en die Suidwes-Afrikaanse Gebiedsmag (SWAGM). Brittanje het die plan vir die integrasie van hierdie magte opgestel en met opleiding van die NW begin. Die NW bestaan uit ’n klein hoofkantoor en vyf bataljons.

Die Verenigde Nasies se Oorgangshulpgroep (UNTAG)se Keniaanse infanteriebataljon het vir drie maande na die verkryging van onafhanklikheid in Namibië gebly om te help om die NW op te lei en om die noorde van die land te stabiliseer. Volgens die Namibiese Ministerie van Verdediging sal daar nie meer as 7 500 weermaglede (manlik en vroulik ingesluit) wees nie.

Geografie en klimaat[wysig]

Kaart van Namibië
Sandduine in die Namibwoestyn

Met ’n grootte van 825,418 km²[28] is Namibië die vier-en-dertigste grootste land (net na Venezuela) in die wêreld. Dit lê tussen 17°en 29° suiderbreedte (’n klein area is noord van 17°) en 11° en 26° oosterlengte.

In geologiese opsig word Namibië as een van die oudste dele van die Afrika-vasteland beskou. Lank voordat die reusevasteland Gondwanaland ontstaan het, het in die gebied van die huidige Afrika twee plato’s gevorm — die Kongo- en die Kalahari-Kraton. Die laasgenoemde beslaan groot dele van die huidige Namibië.

Die vastelandgebied van Gondwana, wat destyds dele van Afrika, Suid-Amerika, Australië, Indië en Antarktika bevat het, het eers sowat 550 miljoen jaar gelede as gevolg van tektoniese prosesse ontstaan. Sowat 150 miljoen jaar gelede het Gondwana uitmekaar gebreek, om sodoende die huidige vastelande te vorm.

Namibië se klimaattoestande het oor ’n lang tydperk feitlik onveranderd gebly, en baie geologiese strukture, prosesse en verskynsels is tot vandag toe baie goed bewaar. Een van die bekendste voorbeelde is die Namibwoestyn, wat as die oudste ter wêreld beskou word.

Administratiewe streke[wysig]

Namibië is opgedeel in 14 streke en onderverdeel in 121 kiesafdelings. Die administratiewe streke van Namibië word deur die Afbakeningskomitee ter tafel gelê en aanvaar of verwerp deur die Nasionale Vergadering. Sedert die stigting van die staat was daar reeds drie Afbakeningskomitees, met die mees onlangse een in 2013 onder leiding van regter Alfred Siboleka.[29] Streeksraadslede word direk verkies deur ’n geheime stemming (in streeksverkiesings) deur die inwoners van hul kiesafdelings.[30]

Geografiese streke[wysig]

Die Namibiese landskap bestaan algemeen uit vyf geografiese streke, elk met sy eie unieke abiotiese faktore en plantegroei met sommige variasie in en oorvleueling tussen die streke: die Sentrale Plato, die Namibwoestyn, die Groot Platorand, die Bosveld en die Kalahari.

Sentrale Plato[wysig]

Namib Platorand
Windhoek kimlyn

Die Sentrale Plato lê van noord na suid en word begrens deur die Skedelkus na die noordweste, die Namibwoestyn en sy kusvlaktes na die suidweste, die Oranjerivier na die suide en die Kalahari na die ooste. Die hoogste punt in Namibië, die Brandberg (2,606 m) is in die Sentrale Plato.[31] Binne die wye plat Sentrale Plato is die meerderheid van Namibië se bevolking en ekonomiese aktiwiteit. Windhoek, die hoofstad, is hier geleë asook. Die beste landbougrond is ook in hierdie gebied. Hoewel landbougrond slegs 1% van die land se oppervlak uitmaak word ongeveer die helfte van die land se bevolking deur landbou in diens geneem.[32]

Die abiotiese faktore in die plato is naastenby dieselfde as op die platorand maar die topografiese kompleksiteit is egter verminder. Somertemperature kan so hoog as 40°C word en ryp is algemeen in die winter.

Namibwoestyn[wysig]

Die Namibwoestyn is ’n wye uitspansel van hiperonvrugbare gruisvlaktes en duine wat langs die hele Namibiese kuslyn strek. Dit wissel van 100 tot honderde kilometer in breedte. Areas in die Namib sluit die Skedelkus en die Kaokoveld in die noorde in asook die uitgebreide Namib Sandsee langs die sentrale kus.[33] Die sand waaruit die sandsee bestaan ontstaan uit ’n erosieproses wat in die Oranjeriviervallei in die suide plaasvind. Soos wat sandbelaaide water hul swewende belastings in die Atlantiese Oseaan laat uitspoel, word dit weer op land uitgespoel deur seestrome. Die heersende suidwestelike winde tel dit dan op en plaas dit in die vorm van reuse sandduine in die wydverspreide sandsee. So word die grootste sandduine in die wêreld gevorm. In areas waar die sandaanvoer afgeneem het weens die onvermoë van die sand om rivierbeddings oor te steek, skuur die wind die land om groot gruisvlaktes te vorm. In baie areas van die Namibwoestyn is daar bitter min plantegroei behalwe vir korsmosse wat in die gruisvlaktes en opgedroogte rivierbeddings gevind word waar plante toegang het tot ondergrondse water.

Groot Platorand[wysig]

Die Groot Platorand styg tot meer as 2 000 m. Gemiddelde temperature neem toe hoe verder ’n mens van die koue Atlantiese waters beweeg terwyl die talmende kusmis stadig afneem. Hoewel die streek rotserig is met swak ontwikkelde grond, is dit nietemin aansienlik meer produktief as die Namibwoestyn. Soos somerwinde oor die platorand geforseer word, word vog as neerslag onttrek.[34] Die water, saam met die vinnig veranderende topografie, is verantwoordelik vir die voortbringing van mikrohabitatte wat ’n wye verskeidenheid organismes huisves waarvan baie endemies is. Plantegroei op die platorand wissel in vorm en digtheid met gemeenskapstrukture wat wissel van digte bosse na meer struikagtige gebiede en verspreide bome. ’n Aantal Acacia-spesies word hier aangetref asook grasse en ander struikagtige plante.

Bosveld[wysig]

Die Bosveld is in die noordooste van die land langs die grens met Angola en in die Caprivistrook, wat die oorblyfsel is van ’n nou gang is waardeur die Duitse Keiserryk die Zambezirivier bereik het, aangetref. Die area kry aansienlik meer reën as die res van die land met ’n gemiddeld van ongeveer 400 mm per jaar. Temperature is ook koeler en meer gematig, met benaderde seisoenvariasies van tussen 10°C en 30°C. Die gebied is oor die algemeen plat en die grond is sanderig sodat dit nie goed water hou nie.[35] Reg langs die Bosveld in noord-sentraal Namibië is een van die natuur se groot wonderwerke: die Etoshapan. Dit is vir die grootste gedeelte van die jaar ’n droë, sout woesteny maar gedurende die nat seisoen vorm daar ’n vlak meer wat oor meer as 6,000 km² strek. Die area is van ekologiese belang vir die groot getalle voëls en diere van die omliggende savanne wat deur droogte na die watergate om die meer gedwing word. Die bosveldstreek is deur die Wêreld Wildlewefonds afgebaken as deel van die Angola Mopane-boomveld ekogebied wat tot noord verby die Kunenerivier tot in Angola strek.

Kalahari[wysig]

Die Kalahari is waarskynlik Namibië se bekendste geografiese kenmerk. Dit word gedeel met Suid-Afrika en Botswana en het ’n verskeidenheid van gelokaliseerde omgewings wat wissel van hiperonvrugbare sanderige woestyn tot areas wat nie in die algemene beskrywing van woestyn inpas nie. Een van hierdie areas, bekend as die vetplant-Karoo, is die tuiste van meer as 5 000 plantspesies waarvan meer as die helfte endemies is; een derde van die wêreld se vetplante word in die Karoo aangetref.

Die rede vir hierdie hoë produktiwiteit en endemisiteit is waarskynlik die relatief stabiele aard van neerslag.[36] Die Karoo ervaar nie op ’n gereelde basis droogte nie, en alhoewel die gebied tegnies woestyn is, bied gereelde winterreën genoeg vog om die gebied se interessante plantgemeenskap te onderhou. ’n Ander eienskap van die Kalahari en ook ander gebiede van Namibië, is koppe, geïsoleerde bergies wat mikroklimate en -habitatte vir organismes skep wat nie aangepas is om in die omliggende woestyngebied te oorleef nie.

Kuswoestyn[wysig]

Namibië se kuswoestyne is een van die oudste woestyne ter wêreld. Die sandduine, wat geskep is deur sterk landwaartse winde, is die hoogste in die wêreld.[37]

Die Namibwoestyn en die Namib-Naukluft Nasionale Park is hier geleë. Die Namibiese kuswoestyne is een van die rykste diamantvelde ter wêreld. Die area is opgedeel in die noordelike Skedelkus en die suidelike Diamantkus. Weens die ligging van die kuslyn — op die punt waar die koue water van die Atlantiese Oseaan by Afrika uitkom — is daar dikwels baie digte mis.[38]

54% van die kuslyn is sanderige strande, 28% is sand en rots deurmekaar en 16% is slegs rotsagtig. Die kusvlaktes is “duinevelde” met korsmosse en ’n paar verspreide soutpanne. Naby die kus is daar gebiede waar die duine met plante bedek is.[39] Namibië is ryk aan kus- en seehulpbronne wat grootliks onverken is.[40]

Weer en klimaat[wysig]

Sandduine in die Namibwoestyn teen aandskemer

Namibië is geleë in die subtropiese hoëdrukgordel en neem af van sub-vogtig (gemiddelde neerslag hoër as 500mm), na halfdroog (tussen 300mm en 500 mm met die grootste gedeelte van die Kalahari wat in Namibië val) na onvrugbaar (tussen 150mm en 300mm). Hierdie drie klimaatstreke is landwaarts van die westelike platorand na die hiper-droë kusvlakte waar die neerslag minder as 100mm gemiddeld is. Veranderlikheid in reënval en temperatuur is die kenmerk van die onvrugbare klimaat. Reënvalgemiddeldes wissel van minder as 100mm per jaar oor die lengte van die Namibwoestyn tot 700mm per jaar vir Katima Mulilo en die oostelike punt van die Sambesi; veranderlikheid wissel van geen reënval na soveel as 800mm en meer in ’n oorvloedige seisoen. Hoewel die kern van die reënvalseisoen — Januarie tot Maart — ongeveer 70% van die algehele reën kry word dit tot soveel as 95% wanneer November, Desember en April bygereken word. Reën is egter nie beperk tot hierdie maande nie. Dit is slegs in die Kawango en Caprivi se reënvalstasies waar die maandelikse minimum ten minste een reëndag het. Die verre-suidweste, vernaam by Rosh Pinah se stasie is die swaarste reënval kwalik meer as 10mm in een dag. Winterreëns is voorspelbaar in die Karas en Hardap-streke en bied vogtigheid vir die omgewing.

Die subtropiese hoëdrukgordel het gewoonlik wolklose dae en daar is meer as 300 sonskyndae per jaar. Dit is geleë aan die duidelike rand van die trope; die Steenbokskeerkring loop naastenby in die middel van die land deur. Die winter is gewoonlik droog met reënval wat normaalweg in die somer plaasvind. Die klein reënseisoen is tussen September en November en die groot reënseisoen is tussen Februarie en April.[41] Humiditeit is laag en die gemiddelde reënval wissel van amper geen in die kuswoestyn tot meer as 600mm in die Caprivistrook. Reënval is egter hoogs veranderlik en droogtes is algemeen.[42]

Weer en klimaat in die kusgebied word oorheers deur die koue, noordvloeiende Benguelastroom van die Atlantiese Oseaan wat verantwoordelik is vir ’n baie lae neerslag (gemiddeld 50mm of minder per jaar), gereelde digte mis en algemeen laer temperature as in die res van die land.[42] In die winter kom bergwinde of oosweer soms voor. Dit is ’n warm droë wind wat van die binneland na die kus waai. Aangesien die area agter die kus woestyn is kan hierdie winde in sandstorms ontwikkel, soveel so dat sandstortings in die Atlantiese Oseaan op satellietbeelde sigbaar is.[43]

Die Sentrale Plato en Kalahari het wye daaglikse temperatuurvariasies van soveel as 30°C.[42]

Efundja, die jaarlikse vloede in die noordelike dele van die land het dikwels skade aan infrastruktuur en lewensverlies tot gevolg.[44] Die reën wat hierdie vloede veroorsaak het hul oorsprong in Angola vanwaar dit in Namibië se Cuvelai-kom vloei en die vloedvlaktes (Oshanas in Oshiwambo) opvul. Die ergste vloede het in Maart 2011 plaasgevind en 21,000 mense moes verplaas word.[45]

Ekonomie[wysig]

Die Namibiese Aandelebeurs in Windhoek
Tsumeb se hoofstraat

Namibië se ekonomie is as gevolg van sy geskiedenis nou verbind met dié van Suid-Afrika.[46][47] Die grootste ekonomiese sektore is mynbou (10,4% van die bruto binnelandse produk in 2009), landbou (5,0%), vervaardiging (13,5%) en toerisme.[48]

Namibië het ’n hoogs ontwikkelde banksektor met moderne infrastruktuur soos aanlyn-bankwese, selfoon-bankwese ens. Die Bank van Namibië (BoN) is die sentrale bank van Namibië en is verantwoordelik vir alle pligte van ’n sentrale bank. Daar is vier gemagtigde kommersiële takke van die BoN in Namibië: Bank Windhoek, Eerste Nasionale Bank, Nedbank en Standard Bank.[49]

Namibië het ’n hoë werksloosheidskoers. “Streng werkloosheid” (mense wat aktief na werk soek) was in 2000 20,2%, in 2004 was dit 21,9% en in 2008 was dit 29,4%. Onder ’n breë definisie (insluitend mense wat opgehou soek het na werk) het werkloosheid van 36,7% in 2004 gestyg na 51,2% in 2008. Hierdie skatting ag mense in die informele werksektor as werksaam. Die Minister van Arbeid en Sosiale Welstand, Immanuel Ngatjizeko het die studie in 2008 geloof as “by verre beter in omvang en kwaliteit as enigiets wat dit vooraf gegaan het”[50] maar hierdie metodologie het kritiek ontlok.[51]

Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn van VS$1,25 per dag.[52] Daar is ’n aantal wetgewende maatreëls in plek om armoede en werkloosheid te verlig. In 2004 is ’n arbeidswet afgekondig wat mense teen werksdiskriminasie op grond van hul MIV/Vigs-status beskerm. Vroeg in 2010 het die regering se tenderraad aangekondig dat “100 persent van alle ongeskoolde en halfgeskoolde arbeid voortaan sonder uitsondering vanuit Namibië bekom moet word”.[53]

Vervoer[wysig]

Die B2 tussen Swakopmund en Walvisbaai, Namibië

Ten spyte van die afgeleë aard van groot dele van die land, het Namibië hawens, lughawens, snelweë en spoorweë (smalspoor). Die land streef daarna om ’n middelpunt vir vervoer in die gebied te word; dit het ’n belangrike hawe en verskeie land-ingeslote bure. Die Sentrale Plato dien reeds as ’n vervoerdeurgang vir die digter bevolkte noorde van Suid-Afrika (die bron van vier vyfdes van Namibië se invoere).[32]

Landbou[wysig]

Verwelkomingsbord van die plaas Burgsdorf in Hardap.

Ongeveer die helfte van die bevolking is van landbou afhanklik (hoofsaaklik bestaansboerdery) vir hul lewensbestaan maar Namibië moet nietemin kos invoer. Hoewel die BBP per capita vyf keer hoër is as dié van Afrika se armste lande, woon die meeste van Namibië se bevolking in landelike gebiede en voer ’n bestaansleefwyse. Namibië het een van die wêreld se hoogste koerse van inkomste-ongelykheid, deels weens die feit dat daar ’n stedelike ekonomie en ’n landelike kontantlose ekonomie is. Die ongelykheidsyfer neem dus mense in ag wat nie werklik op die formele economie steun vir hul oorlewing nie.

Omstreeks 4 000 kommersiële boere besit ongeveer die helfte van Namibië se bewerkbare grond.[54] Die regerings van Duitsland en Groot-Brittanje finansier Namibië se grondhervormingsproses en die Namibiese regering het reeds grond van blanke boere begin onteien om grondlose swart Namibiërs van grond te voorsien.[55]

Daar is ooreengekom op die privatisering van verskeie ondernemings in die hoop dat dit buitelandse belegging sal stimuleer. Herbelegging van omgewingsafgeleide kapitaal het die Namibiese per capita-inkomste egter gekniehalter.[56] Een van die vinnig groeiende areas van ekonomiese ontwikkeling in Namibië is die toename van wildbewaringsgebiede. Hierdie natuurreservate is veral belangrik vir die landelike oorwegend werklose bevolking.

’n Watervoerende laag genaamd “Ohangwena II” is ontdek wat 800 000 mense in die noorde vir 400 jaar van water kan voorsien.[57] Kundiges skat dat Namibië 7720 km³ se ondergrondse water het.[58][59]

Mynbou en elektrisiteit[wysig]

Myn naby Arandis

Mynbou is die belangrikste bydrae tot die Namibiese ekonomie en verskaf 25% van die inkomste.[60] Namibië is die vierde grootste uitvoerder van nie-brandstof minerale in Afrika en wêreld se vierde grootste produseerder van uraan. Daar is ’n noemenswaardige belegging in uraan-ontginning en Namibië gaan moontlik teen 2015 die wêreld se grootste uitvoerder van uraan wees.[61] Ryk spoeldiamantvelde maak Namibië ’n primêre bron van juweelkwaliteit diamante.[62] Hoewel Namibië hoofsaaklik bekend is vir sy juweeldiamante en uraanvelde word ’n aantal ander minerale soos lood, wolfram, tin, vloeispaat, mangaan, marmer, koper en sink ontgin. Daar is aflandige gasvelde in die Atlantiese Oseaan wat waarskynlik in die toekoms ontgin gaan word.[48] Volgens Die Diamantondersoek (The Diamond Investigation), ’n boek oor die wêreldwye diamantmark sedert 1978, het De Beers, die wêreld se grootste diamantmaatskappy, die meeste van die Namibiese diamante gekoop en sal hulle voortgaan om dit te doen omdat “watter regering ookal oorneem uiteindelik die inkomste nodig sal hê om te oorleef”.[63]

Binnelandse toevoerspanning is 220V (wisselstroom). Elektrisiteit word hoofsaaklik deur termiese en hidro-elektriese kragstasies van Nampower opgewek. Nie-konvensionele metodes van elektrisiteitsopwekking speel ook ’n rol. Die Namibiese regering word deur die ryk uraanvelde aangemoedig om teen 2018 ’n kernkragstasie op te rig. Dit blyk ook of uraanverryking plaaslik gedoen gaan word.[64]

Toerisme[wysig]

’n Voorbeeld van Namibiese wild, die Bontkwagga, ’n toerismefokus

Toerisme is ’n groot bydraer (14,5%) tot Namibië se BBP wat duisende werkgeleenthede skep (18,2% van Namibië se beroepsbevolking). Dit dien jaarliks meer as ’n miljoen toeriste op ’n direkte of indirekte wyse.[65] Die land is onder die hoofbestemmings in Afrika en is bekend vir ekotoerisme waarvan Namibië se uitgebreide wildlewe ’n kenmerk is.[66]

Daar is baie jaghuise en reservate om ekotoeriste te akkommodeer. Sportjag is ook gewild en speel 'n al hoe belangriker rol in die Namibiese ekonomie. 14% van die totale jaarlikse toerisme in 2000 (of VS$19,6 miljoen) was gewy aan sportjag deurdat baie spesies gesog is onder internasionale sportjagters.[67] Daarnaas is ekstreme sportsoorte soos sandplank en 4x4-veldry ook gewild en daar is baie maatskappye wat toere aanbied. Die gunstelingplekke, wat deur toeriste besoek word, sluit die Caprivistrook, die Visrivier-canyon, Sossusvlei, die Skedelkus, Sesriem, die Etoshapan en die kusdorpe Swakopmund, Walvisbaai en Lüderitz in.[68]

Belasting en lewenskoste in Namibië[wysig]

Lewenskoste in Namibië is relatief hoog omdat die meeste goedere ingevoer moet word. Sakemonopolië in sekere sektore sorg ook vir hoër winsmarges en verdere stygings in pryse. Windhoek is gelys as die 150ste duurste plek in die wêreld vir uitgewekenes.[69]

Persoonlike belasting is van toepassing op totale belasbare inkomste van ’n indiwidu en dit word op progressief marginale koerse oor ’n aantal inkomstegroepe belas. Belasting op toegevoegde waarde (BTW) is van toepassing op die meeste handelsware en dienste.[70]

Demografie[wysig]

Herero-vroue in Windhoek
’n Jong Himba-vrou in Namibië

Namibië het die tweede laagste bevolkingsdigtheid van enige soewereine staat (na Mongolië).[71] Die meerderheid van die Namibiese bevolking is van Bantoe-sprekende oorsprong – hoofsaaklik van Ovambo-etnisiteit (wat ongeveer die helfte van die bevolking uitmaak) en is woonagtig in die noorda van die land. Hulle is egter nou regoor Namibië versprei. Ander etniese groepe is die Hereros en Himbas (wat ’n soortgelyke taal praat) en die Damaras wat dieselfde kliktaal as die Namas praat.

Benewens die Bantoe-meerderheid is daar groot groepe Khoisan-mense (soos die Namas en Boesmans) wat afstammelinge is van die oorspronklike bewoners van suider Afrika. Die land het ook afstammelinge van Angolese vlugtelinge. Daar is ook twee groepe van mense met gemengde rasse, genaamd die Kleurlinge en die Basters. Saam maak hulle 6,6% van die bevolking uit. Daar is ook ’n aantal Sjinese in Namibië.[72]

Blankes van Portugese, Nederlandse, Duitse, Britse en Franse oorsprong maak ongeveer 6,4% van die bevolking uit; hulle is getalsgewys die tweede grootste populasie van Europese oorsprong naas Suid-Afrika in Afrika suid van die Sahara.[73] Die meeste blanke Namibiërs en omtrent almal van gemengde herkoms praat Afrikaans en deel dieselfde oorsprong, kultuur en geloof as die blanke en bruin bevolkings van Suid-Afrika. ’n Kleiner verhouding van blankes (ongeveer 30 000) kan hul stambome direk terugvoer na Duitse koloniale setlaars en behou die Duitse kultuur en onderwysinstellings. Naastenby alle Portugese setlaars het uit die voormalige Portugese kolonie van Angola na Namibië gekom.[74] Volgens die sensus van 1960 was daar 526 004 mense in Suidwes-Afrika, insluitend 73 464 blankes (14%).[75]

Daar is elke tien jaar ’n sensus in Namibië. Na onafhanklikheid is die eerste Bevolkings- en Behuisingsensus in 1991 gehou, met daaropvolgende sensusse in 2001 en 2011.[76] Die metode van dataversameling is om elke persoon wat in Namibië woon op die nag van die sensus te tel, waarookal hulle mag wees - 'n statistiese prosedure wat de facto-metode genoem word.[77] Vir opsommingsdoeleindes word die land in 4042 opsommingsareas opgedeel. Hierdie areas oorvleuel nie met die grense van kiesafdelings nie sodat betroubare gegewens vir verkiesingsdoeleindes ook verkry kan word.[78]

Die sensus in 2011 het ietwat meer as 2 113 077 Namibiese inwoners getel. Die presiese syfers is egter nog nie gepubliseer nie.[1]

Grootste stede[wysig]

Windhoek
Windhoek
Rundu
Rundu

Rang Stadsnaam Streek Bev.

Walvisbaai
Walvisbaai
Oshakati
Oshakati

1 Windhoek Khomas 268 132
2 Rundu Kawango-Oos 58 172
3 Walvisbaai Erongo 52 058
4 Oshakati Osjana 33 618
5 Swakopmund Erongo 25 047
6 Katima Mulilo Sambesi 25 027
7 Grootfontein Otjozondjoepa 24 099
8 Rehoboth Hardap 21 377
9 Otjiwarongo Otjozondjoepa 21 224
10 Okahandja Otjozondjoepa 20 879


Godsdiens[wysig]

Die Christelike gemeenskap maak tussen 80% en 90% van die Namibiese bevolking uit met ten minste 50% hiervan Luthers, 20% Rooms-Katolieke, 5% Nederduitsch-Gereformeerdes en 5% Anglikane en ander denominasies.[79] 10% tot 20% van die bevolking beoefen inheemse gelowe.[73]

Sendingwerk gedurende die 1800’n het baie Namibiërs tot die Christenskap bekeer. Hoewel die meeste Namibiërs Luthers is, is daar ook Rooms-Katolieke, Metodistiese, Anglikaanse, Afrika Metodistiese Episkopaalse, Gereformeerde en Rynse Christene.

Daarbenewens is daar ook Mormone (Heiliges van die Laaste Dae) en Jode.[80]

Taal[wysig]

Hoewel die amptelike taal Engels is, kan uit hierdie foto (met voorbeelde van Engels, Duits, Afrikaans en Oshivambu) gesien word dat Namibië ’n veeltalige land is

Die land se amptelike taal is Engels. Tot 1990 het Duits en Afrikaans hierdie status met Engels gedeel. Lank voor Namibië se onafhanklikheid van Suid-Afrika het SWAPO besluit dat die land amptelik eentalig moet wees. Dit was ’n bewustelike besluit wat in teenstelling met sy buurlande beskou is as “ ’n doelbewuste beleid van etnolinguïstieke fragmentasie.”[81] Gevolglik het Engels die enigste amptelike taal van Namibië geword. Party ander tale het halfamptelike erkenning geniet deur toegelaat te word as onderrigmedium in primêre skole.

Die meerderheid van Namibiërs wat in die noorde van die land woon praat Oshivambo maar die taal wat naastenby oral verstaan en gepraat kan word is Afrikaans. Onder die jonger geslagte is Engels en Afrikaans die tale wat wyd verstaan word. Afrikaans en Engels word primêr gebruik as die tweede taal vir openbare kommunikasie, maar klein gemeenskappe moedertaalsprekers van hierdie tale bestaan regdeur die land.

Hoewel Engels die enigste amptelike taal is, praat die blanke bevolking merendeels Duits of Afrikaans. Selfs 90 jaar na die einde van die Duitse koloniale era speel Duits steeds ’n leidende rol as kommersiële taal. Afrikaans word deur 60% van die blanke bevolking gepraat, Duits deur 32%, Engels deur 7% en Portugees deur 1%.[73] Die ligging naby die Portugeessprekende Angola verklaar die relatief hoë getal Portugeessprekendes.[82] Kombuis-Duits, ’n vereenvoudigde kontak- of mengeltaal, wat tydens die Duitse koloniale bewind ontwikkel is, word nog deur sowat 15 000 meestal bejaarde Namibiërs gepraat.

Afrikaans in Namibië[wysig]

Afrikaans as vroeë verkeerstaal[wysig]

Die verspreiding van Afrikaans in Namibië volgens die Sensus van 2001

Alhoewel Afrikaanssprekendes hulle al vroeër in Namaland gevestig het, dateer die eerste verwysing na hul aanwesigheid uit 1738. Jagters, handelaars en nuuskierige reisigers het dikwels besoeke aan die gebied gebring, terwyl Namakwa-gesinne en ander hulle daar gevestig het. Robert Gordon, 'n offisier in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie, het die Gariep in 1777 ter ere van die Nederlandse Huis van Oranje, die Oranjerivier genoem.

Gedurende die 1780's het drie Afrikanerboere hulle tydelik so ver noord as Swartmodder, die huidige Keetmanshoop, gevestig. In 1796 het 'n groot groep Oorlamses, wat na hulself as Afrikaners verwys, hulle in 'n gebied net noord van die Oranjerivier in die suidooste van die land gevestig. 'n Deel van hierdie Afrikaanssprekende gemeenskap het later, in 1835, noordwaarts getrek na Aigams, 'n plek wat hulle Windhoek genoem het en wat vanaf 1890 as administratiewe sentrum van die Duitse kolonie Suidwes-Afrika sou dien.

Ander groepe van Oorlamses uit die Kaapkolonie, wat in 1806 onder Britse bewind gekom het, het later gevolg en hulle op plekke soos Bethanien, Gibeon en Naosanabis naby Gobabis gevestig. Afrikaans het sodoende as omgangstaal oor die hele suide van Namibië versprei. Sedert die 1820's het ook steeds groter getalle Afrikaanssprekende Basters uit die Kaapkolonie 'n nuwe tuiste in Namaland gevind en hulle so ver as Walvisbaai aan die Atlantiese Oseaankus gevestig. Hulle was hoofsaaklik in nedersettings soos Rehoboth suid van Windhoek en Rietfontein aan die rand van die Namibwoestyn in Oos-Namibië saamgetrek.

In die omgewing van Walvisbaai, wat reeds in 1793 onder hierdie naam bekend gestaan het, het daar al vroeg 'n behoefte aan 'n verkeerstaal ontstaan. Weens die oorheersende posisie, wat Afrikaanssprekende Oorlamses in Windhoek ingeneem het, en die aanwesigheid van Afrikaanssprekende gemeenskappe langs die Swakoprivier, die hoofroete tussen die kusgebied en die binneland, was kennis van Afrikaans 'n noodsaaklikheid vir reisigers, handelaars en jagters wat besoeke aan Herero- en Damaraland gebring het. Reisigers soos Sir Francis Galton, Charles John Anderson, James Chapman en William Coates Palgrave was tydens hul toere in die gebied op Afrikaanssprekende tolke aangewese.

Die gebruik en status van Afrikaans is in die 19de eeu deur 'n aantal faktore bevorder. Sendinggenootskappe - soos die Londense, Rynse en Wesleyaanse Sendinggenootskappe - het die Christelike godsdiens vanaf 1805 in die suidelike en vanaf 1842 in die sentrale landsdele ingevoer. Terwyl sendelinge moeite gedoen het om inheemse tale soos Nama en Herero vir hulle sendingwerk aan te leer, het almal dit nuttig gevind om ook Afrikaans of Nederlands vir hierdie doelwit te gebruik. Afrikaanse taallesse was dus ook deel van die opleiding by die Augustineum, 'n opvoedkundige instelling vir sendelinge wat in 1864 in Otjimbingwe gevestig is, 'n plek aan die oewer van die Swakoprivier wat vinnig tot 'n smeltkroes van kulture ontwikkel het.

Namahoofde soos David Christiaan in Bethanien en Oorlamse leiers soos Jonker Afrikaner in Windhoek en Moses Witbooi in Gibeon het daarop aangedring dat kinders in Afrikaans (destyds gewoonlik "Hollands" genoem) onderrig moes word. Afrikaans het daarnaas die status van saketaal gehad waarin feitlik alle handelsaktiwiteite plaasgevind het. Jonker Afrikaner het handelsbande aktief bevorder deur die bou van paaie wat deur die bergagtige terrein van Auas en die Khomas-hoogland rondom Windhoek geloop het.

'n Derde faktor, wat die status van Afrikaans bevorder het, was die feit dat die taal nie net op hoëfunksie-gebiede soos onderwys en godsdiens gebruik is nie, maar ook vir formele onderhandelinge en ooreenkomste. Belangrike vredesooreenkomste tussen Nama-, Oorlams-, Baster- en Herero-partye is in respektiewelik Nederlands en Afrikaans gesluit, en die taal is ook in alle dokumente gebruik wat by grondverkope onderteken moes word. In die suide was Afrikaans die taal van die plaaslike administrasies wat deur hoofde en hul rade gebesig is.

Afrikaans het sodoende in die tyd voor die Duitse kolonisasie op 'n informele wyse die status van ampstaal geniet. Vir twee derdes van die gebied van die huidige Namibië het Afrikaans as algemene moeder- en verkeerstaal in die privaat sfeer, in onderwys en in die kerklike lewe gedien.

Terwyl 'n aantal handelaars van hoofsaaklik Engelse afkoms hulle op verskillene plekke in die land gevestig het, het Afrikaanssprende blankes vanaf 1885 na die gebied geïmmigreer. Deur grond van Namas, Oorlamses en Basters te koop of te leen, het hierdie Afrikaners, wat hulle permanent as boere in die land gevestig het, 'n deel van die Namibiese bevolking geword.

Afrikaans gedurende die Duitse koloniale bewind[wysig]

Gedurende die 18de en vir die grootste deel van die 19de eeu het alle taalkundige ontwikkelinge in die land op 'n natuurlike wyse plaasgevind. Die prentjie het egter verander toe die Duitse Ryk die gebied tussen die Kunenerivier in die noorde, die Oranjerivier in die suide, die Atlantiese Oseaan in die weste en die Kalahariwoestyn in die ooste as sy oorsese besitting oorgeneem het. Die koloniale bewind is deur 'n verdragstelsel gevestig waarvolgens inheemse bevolkingsgroepe hulle aan die gesag van die Duitse keiser onderwerp het. In ruil hiervoor is hulle onder sy "beskerming" geplaas. Sommige gemeenskappe soos die Oorlamses onder Witbooi en die Hereros in die Gobabisgebied het weerstand teen die Duitsers gebied, maar in 1894 was die hele land suid van die Etoshapan onder Duitse koloniale bewind.

Die Duitse bewind was daarop gemik om 'n Duitse karakter aan die kolonie te gee, veral deur die stigting van Duitse instellings en die bevordering van Duitse immigrasie, maar aanvanklik is Afrikaans se status nie aangetas nie. Afrikaans is steeds gebruik vir briefwisseling, onderhandelinge en ooreenkomste. Omstreeks 1900 is van Duitse amptenare egter verwag om Duits as enigste ampstaal te vestig. So is daarop aangedring dat die Rynse Sendinggenootskap in sy skole Afrikaans deur Duits moes vervang. Sendelinge het wel ingestem om Duits as bykomende skoolvak te onderrig, maar gewaarsku dat dit in opvoedkundige opsig nie raadsaam sou wees om Duits as onderrigmedium af te dwing nie, juis omdat Afrikaans al lank as algemene omgangstaal gevestig was.

Afrikaans tydens die Suid-Afrikaanse administrasie van Suidwes-Afrika[wysig]

Taalkundige inmenging van regeringskant was iets wat versigtig gehandhaaf moes word, nie net tydens die Duitse bewind tussen 1884 en 1915 nie, maar ook nadat die kolonie ná die Eerste Wêreldoorlog as mandaatsgebied van die Volkebond deur die Unie van Suid-Afrika geadministreer is. Net soos in Suid-Afrika is Nederlands en Engels as ampstale ingevoer. Aanvanklik is hoofsaaklik Engels as administratiewe taal gebruik, en eers nadat Afrikaans Nederlands in 1925 as ampstaal in Suid-Afrika vervang het, het dié taal toenemend ingang tot regeringsake gevind. In die volgende dekades is Afrikaans, net soos in Suid-Afrika, deur sommige politieke kringe met die beleid van rasseskeiding verbind.

Afrikaans in die onafhanklike Namibië[wysig]

Toe Namibië in 1990 onafhanklik geword het, het Afrikaans, net soos Duits, sy status as ampstaal kwytgeraak. Nogtans was in 1991sowat die helfte van alle 765 000 geletterdes in die land Afrikaanssprekend. Afrikaans was ook allesbehalwe 'n taal van blanke Afrikaners, maar is van begin af deur mense van alle etniese groepe gebesig sodat blanke Afrikaanssprekendes steeds 'n minderheid verteenwoordig het. Afrikaanssprekende Namibianers is trots op hulle afkoms, en wys dit deur hul taalgebruik. Namibië se Afrikaanse dagblad, Die Republikein, het die tweede grootste sirkulasie na die anglofone The Namibian, terwyl die Namibiese uitsaaikorporasie NBC steeds Afrikaanse programme uitsaai. Die getal Afrikaanse radiostasies, media en boekvrystellings het selfs gegroei.[83]

Tans kan driekwart van die Namibiese bevolking Afrikaans praat of verstaan, en dit is nie waarskynlik dat die taal ooit sal verdwyn nie. Weens die oorheersende rol van Engels as onderwystaal (moedertaalonderrig in openbare skole is beperk tot grade 1 tot 3) sal Afrikaanse lees- en skryfvaardighede onder jongmense moontlik gaandeweg afneem, net soos die belangrikheid van Afrikaans as verkeerstaal. Volgens berigte word in biblioteke teen Afrikaans gediskrimineer, en al is dit geen amptelike beleid nie, word geen nuwe Afrikaanse boeke aangeskaf nie.[84]

Gesondheid[wysig]

Verspreiding van Vigs in Namibië

By geboorte was die lewensverwagting van ’n Namibiër 52,2 jaar in 2012 – onder die laagste in die wêreld.[85] Die Vigsepidemie is ’n groot probleem in Namibië. Hoewel die omvang van infeksie aansienlik laer is as Botswana, het ongeveer 13,1% van die volwasse bevolking MIV.[86] In 2001 was daar ’n geraamde 210 000 mense wat MIV gehad het en in 2003 was die sterfte as gevolg daarvan 16 000. Volgens UNAIDS se 2011-verslag “wil dit voorkom of die epidemie afplat.”[87] Soos wat die epidemie die ouer bevolking laat krimp het, het die getal weeskinders toegeneem. Die onus lê op die regering om opvoeding, kos, skuiling en klerasie aan hierdie wesies te bied.[88]

Die probleem van malaria word ook nog vererger deur die Vigsepidemie. Navorsing toon dat die risiko in Namibië 14,5% groter is om malaria te kry indien ’n persoon ook Vigs het. Die sterfterisiko van malaria neem ook toe met 50% wanneer daar ’n gelyklopende MIV-infeksie is.[89] Gegewe die koers van infeksie van malaria, kan dit vir die regering moeilik wees om die mediese en ekonomiese impakte van die epidemie te hanteer. In 2002 was daar slegs 2002 dokters in Namibië.[90]

Kultuur[wysig]

Opvoeding[wysig]

Hoërskoolleerders

Namibië het ’n verpligte gratis opvoedingstelsel vir kinders tussen 6 en 16. Grade 1-7 is laeronderwys en grade 8-12 is hoëronderwys. In 1998 was daar 400 325 leerlinge in laerskole en 115 237 in hoërskole. Die leerling-onderwyserverhouding is in 1999 geskat as 32:1 met ongeveer 8% van die BBP wat op opvoeding spandeer word.[91] Kurrikulunontwikkeling, opvoedkundige navorsing en professionele ontwikkeling van onderwysers word deur die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling in Okahandja georganiseer.[92]

Die meeste skole in Namibië is staatskole maar daar is ook ’n aantal privaatskole wat deel uitmaak van die land se opvoedingstelsel. Daar is vier onderwyskolleges, drie landboukolleges, ’n polisie-opleidingskollege, ’n politegnikum op universiteitsvlak en ’n nasionale universiteit.

Sedert onafhanklikwording het onder meer die volgende privaat skole tot stand gekom:

Naam Ligging Onderrigmedium Jaar gestig Webtuiste
Privaatskool Moria Outjo Afrikaans 1991 Privaatskool-Moria.com
Windhoek Afrikaanse Privaatskool Windhoek Afrikaans 1995 Wap.edu.za
Constantia Private School Windhoek Engels Cpsgo.org
Windhoek Gymnasium Windhoek Eng. (Afr. gr. 1-7) 2007 WindhoekGymansium.com
Privaat Skool Swakopmund Swakopmund Eng. (Duits gr. 1 - 7) Onbekend PSS.com.na
Privaatskool Elnatan Stampriet Afrikaans 1992 Privaatskool-Elnatan.com
Zambezi Privaatskool Katima Mulilo Afrikaans Onbekend Onbekend
Tsumeb Gimansium Tsumeb Afrikaans Onbekend Tsumeb-Gimansium.com
Berg-op Akademie Okahandja Afrikaans 2008 Onbekend
Pro-Ed Akademie Swakopmund Afrikaans 1995 Pro-Ed-Swakopmund.com
Edugate Akademie Otjiwarongo Afrikaans 2003 Onbekend
Excelsior Privaatskool Aroab Afrikaans Onbekend Onbekend
Keetmanshoop Privaatskool Keetmanshoop Afrikaans 1996 Keetmamnshoop-Privaatskool.com
Grootfontein Agri College Grootfontein Afrikaans 2011 Onbekend
Gobabis Gimnasium Gobabis Afrikaans 2000 GobabisGymansium.edu.za
Privaat Hoërskool Walvisbaai Walvisbaai Eng. (sedert 1995) 1961 WBPHS.com

Gemeenskapsgebaseerde wildbewaringsgebiede[wysig]

Kokerboomwoud, Bosveld

Namibië is een van min lande in die wêreld wat die bewaring en beskerming van natuurlike hulpbronne spesifiek in sy grondwet aanspreek.[93] Artikel 95 lui “Die Staat sal die welstand van die mense aktief bevorder en onderhou deur internasionale beleide te aanvaar wat op die volgende gemik is: onderhoud van ekostelsels, noodsaaklike ekologiese prosesse en biologiese verskeidenheid van Namibië en die gebruik van lewende natuurlike hulpbronne op ’n volhoubare basis tot voordeel van alle Namibiërs, nou en in die toekoms.”[93]

In 1993 het die Namibiese regering befondsing van die Verenigde State se Agentskap vir Internasionale Ontwikkeling (USAID) ontvang deur sy projek Leef in ’n Beperkte Omgewing (LIFE).[94] Die Ministerie van Omgewing en Toerisme vorm saam met organisasies soos USAID, die Bedreidge Wildlewetrust, die Wêreldwye Natuurfonds en die Kanadese Ambassadeursfonds ’n Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur-ontersteuningstruktuur. Die hoofdoel van hierdie projek is om volhoubare natuurlike hulpbronbestuur te bevorder deur plaaslike gemeenskappe regte tot wildsbestuur en toerisme te gee.[95]

Sport[wysig]

Die gewildste sportsoort in Namibië is sokker. Die Namibiese sokkerspan het die die 2008 Afrika Nasiesbeker gekwalifiseer maar kon nog nie vir ’n Wêreldbeker kwalifiseer nie. Die nasionale span met die meeste sukses is egter die nasionale rugbyspan wat al in vier wêreldbekerkompetisies gespeel het. Namibië is verteenwoordig by die 1999, 2003, 2007 en 2011-toernooie. Krieket is ook gewild en die nasionale krieketspan het in die 2003 Krieketwêreldbeker gespeel.

Rolskaatshokkie is vir die eerste keer in 1995 gespeel en het ook toegeneem in gewildheid. Die nasionale vroue rolskaatshokkiespan het in die 2008 Wêreldkampioenskap van die Internasionale Rolskaatssportfederasie deelgeneem. Namibië bied een van die taaiste wedlope, die Namibiese ultramarathon, aan. Die bekendste Namibiese naelloper is Frankie Fredericks. Hy het vier Olimpiese silwermedaljes gewen (1992 en 1996) en het ook medaljes van verskeie Wêreldatletiekkampioenskappe. Hy is ook bekend vir sy humanitêre aktiwiteite binne en buite Namibië.

Media[wysig]

Hoewel Namibië se bevolking relatief klein is, het die land ’n wye mediaverskeidenheid: twee televisiestasies, 19 radiostasies (gemeenskapsradiostasies is nie ingesluit nie), 5 dagblaaie, verskeie weekblaaie en spesiale publikasies ding mee om ’n gehoor. Daarbenewens is daar ook baie buitelandse media, veral vanuit Suid-Afrika, beskikbaar. Aanlynmedia is hoofsaaklik gebaseer op die inhoud van gedrukte media. Namibië het ’n staatsbeheerde persagentskap genaamd NAMPA (Namibiese Persagentskap).[96]

Geskiedenis[wysig]

Die eerste koerant in Namibië was die Windhoek Anzeiger wat in 1898 gestig is. Radio is in 1969 bekendgestel en televisie in 1981. Gedurende die Duitse bewind het die koerante hoofsaaklik nuus aan die Duitssprekende gemeenskap gebied. Die media is ook grootliks beïnvloed deur Suid-Afrika.

Gedrukte media[wysig]

Kenteken van die Allgemeine Zeitung

The Namibian, Die Republikein, Allgemeine Zeitung, die Namibian Sun en die staatsbeheerde New Era is dagblaaie in Namibië. Buiten die grootste dagblad, The Namibian wat deur ’n trust besit word, is die ander koerante privaatblaaie en deel van Democratic Media Holdings.[96]

Ander noemenswaardige nuusblaaie is die poniekoerant Informanté wat deur TrustCo besit word, die weekblaaie Windhoek Observer en Namibia Economist en die streeksblad Namib Times. Insight Namibia en Prime Focus is tydskrifte wat aktuele sake bespreek. Sister Namibia-tydskrif staan uit as die langslopende tydskrif van ’n nie-regeringsorganisasie in Namibië terwyl Namibia Sport die enigste nasionale sporttydskrif is. Voorts word die drukmark aangevul deur partypublikasies, studenteblaaie en tydskrifte van openbare betrekkinge.[96]

Uitsaaiwese[wysig]

Die uitsaaisektor word oorheers deur die staatsbeheerde Namibiese Uitsaaikorporasie (nbc). Die openbare uitsaaier bied ’n televisiestasie asook ’n “Nasionale Radio” in Engels en nege taaldienste in inheemse tale. Die nege privaat radiostasies in die land is hoofsaaklik Engels behalwe vir Radio Omulunga (Oshiwambo) en Kosmos 94.1 (Afrikaans).

Sedert die 2000’s het One Africa Television wat in privaatbesit is, met die Namibiese Uitsaaikorporasie begin meeding.[96][97]

Vryheid[wysig]

Vergeleke met buurlande het Namibië baie mediavryheid. Oor die laaste paar jaar het die land gewoonlik in die boonste kwart van die statistiek van Verslaggewers Sonder Grense, en was 21ste in 2010.[98] Die land is dus gelyk met Kanada en is die bes geplaaste Afrikaland.

Die Persvryheidsindeks en die Afrika Mediabarometer toon soortgelyke positiewe resultate. Soos in ander lande is daar egter steeds noemenswaardige invloed van staats- en ekonomiese verteenwoordigers op die media in Namibië.[96] Sommige van hierdie probleme word gereflekteer in die val na 44ste op die 2009-lys van die Verslaggewers Sonder Grense.[99]

Organisasies[wysig]

Media en joernaliste in Namibië word verteenwoordig deur die Namibiese afdeling van die Media Instituut van Suider-Afrika en die Redakteursforum van Namibië. ’n Onafhanklike media-ombudsman is in 2009 aangestel om ’n staatsbeheerde mediaraad te voorkom.[96]

Sien ook[wysig]

Verwysings[wysig]

Voetnote[wysig]

  1. 1,0 1,1 GeoHive – Namibia population”. GeoHive. URL besoek op 12 Desember 2013.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 (en) Namibië”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 25 April 2013.
  3. (en) Menslike Ontwikkelingsverslag 2010”. Verenigde Nasies: 2010. URL besoek op 14 Desember 2010.
  4. (en) Economic Policy and Poverty Unit”. UNDP Namibia. URL besoek op 10 September 2013.
  5. (en) Namibwoestyn (AT1315) Wêreld Wildlewefonds vir die Natuur se webblad oor die Namibwoestyn
  6. (en) Klaus Dierks. “Biografieë van Namibiese Persoonlikhede, A”. URL besoek op 24 Junie 2010.
  7. (en) Klaus Dierks. “Warmbad word tweehonderd”. URL besoek op 22 Junie 2010.
  8. Vedder 1997, p. 177.
  9. Vedder 1997, p. 659.
  10. (en) Joubert, Bruce. “’n Historiese perspektief op die gebruik van dierkrag in Suid-Afrika”. Animal Traction Network for Eastern and Southern Africa.
  11. (en) Duits-Suidwes-Afrika”. Encyclopædia Britannica. URL besoek op 15 April 2008.
  12. Drechsler, Horst (1980). Die werklike sterftegevalle in die relatief min veldslae was nie so baie nie, die meeste sterftes het plaasgevind na die veldslae as gevolg van ’n bevel wat deur Lothar von Trotha uitgevaardig is. ’n Aansienlike minderheid van Hereros het oor die Kalahari na Betsjoeanaland gegaan waar ’n klein gemeenskap steeds woon (in Wes-Botswana) naby die Namibiese grens. Ons sal vegtend sterf, aanvanklik in 1966 uitgegee onder die titel “Südwestafrika unter deutsche Kolonialherrschaft”. Berlyn: Akademie-Verlag.
  13. (en) Mohamed Adhikari, "'Bloedstrome en geldstrome': Nuwe perspektiewe op die uitwissing van die Herero- en Namavolke van Namibië, 1904–1908," Kronos: Tydskrif van Kaapse geskiedenis 2008 34: 303–320
  14. (en) Benjamin Madley, "Van Afrika na Auschwitz: Hoe Duits-Suidwes-Afrika idees en metodes gekweek het wat deur die Nazi’s in Oos-Europa gebruik is," European History Quarterly 2005 35(3): 429–464 sê dit het die Nazi’s beïnvloed.
  15. (fr) Robert Gerwarth, et al. "L'Antichambre de l'Holocauste? A propos du Debat sur les Violences Coloniales et la Guerre d'Extermination Nazie" ("Die voorkamer van die sjoa? Die debat oor koloniale geweld en die Nazi-oorlog van uitwissing") Vingtième Siècle 2008 (99): 143–159 meen die meeste geleerdes het nie gedink dat die Nazi’s beïnvloed is nie.
  16. (de) Reinhart Kössler, en Henning Melber, "Völkermord und Gedenken: Der Genozid an den Herero und Nama in Deutsch-Südwestafrika 1904–1908," ("Volksmoord en herinnering: die volksmoord van die Herero en Nama in Duits-Suidwes-Afrika, 1904–08") Jahrbuch zur Geschichte und Wirkung des Holocaust 2004: 37–75
  17. (en) Namibiese Onafhanklikheidsoorlog 1966–1988”. Armed Conflict Events Database. URL besoek op 30 November 2009.
  18. (en) Petronella Sibeene. "Swapo word 49", New Era, 17 April 2009.
  19. (en) Klaus Dierks Chronologie van Namibiese Geskiedenis, 1977
  20. (en) Chronologie van Namibiese Onafhanklikheid”. Klausdierks.com. URL besoek op 26 Junie 2010.
  21. (en) Landverslag: Fokus op Namibië”. Statebond-sekretariaat. URL besoek op 12 Julie 2010.
  22. 22,0 22,1 (en) IRIN-landprofiel vir Namibië”. IRIN. URL besoek op 12 Julie 2010.
  23. (en) Namibian_President/Constitution eisa.org.za: Namibia: Constitution Besoek op 12 Desember 2012.
  24. (en) (2008) “Voorwoord”, Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië (pdf), Publications sponsored by Konrad Adenauer Stiftung, Macmillan Education Namibia, 10. ISBN 978-99916-0-807-5. 
  25. (en) swapoparty.org: SWAPO: Dominant party?. Besoek op 12 Desember 2012.
  26. (en) africanhistory.about.com: Africa and the CON. Besoek op 12 Desember 2012.
  27. (en) Hopwood, Graham, "Vlieg hoog", Insight Namibia, Februarie 2012.
  28. (en) Rangorde – Area”. CIA Wêreld Feiteboek. URL besoek op 12 April 2008.
  29. (en) Matundu-Tjiparuro, Mae (28 Februarie 2011). “Khomas-streek, ’n konstitusionele, politieke en geografiese hibriede”, Fokus op: Khomas-streek. aanvullung tot New Era, 3. 
  30. (en) Namibië Nasionale Raad”. Inter-Parliamentêre Unie. URL besoek op 14 Julie 2010.
  31. (en) Landsat.usgs.gov”. Landsat.usgs.gov. URL besoek op 26 Junie 2010.
  32. 32,0 32,1 (en) World Almanac. 2004.
  33. (en) Spriggs, A. 2001.(AT1315)
  34. (en) Spriggs, A. 2001.(AT1316)
  35. (en) Cowling, S. 2001.
  36. (en) Spriggs, A. 2001.(AT0709)
  37. (en) NASA – Namibië se Kuswoestyn”. www.nasa.gov. URL besoek op 9 Oktober 2009.
  38. (en) ’n Inleiding tot Namibië”. www.geographia.com. URL besoek op 9 Oktober 2009.
  39. (en) NACOMA – Namibiese Kusbewaring- en Bestuursprojek”. www.nacoma.org.na. URL besoek op 9 Oktober 2009.
  40. (en) Sparks, Donald L.. “Namibië se kus- en see-ontwikkelingspotensiaal – Sparks 83 (333): 477 – African Affairs”. afraf.oxfordjournals.org. URL besoek op 9 Oktober 2009.
  41. (en) Die Reënseisoen”. Real Namibia. URL besoek op 28 Julie 2010.
  42. 42,0 42,1 42,2 (en) Namibië”. Encyclopædia Britannica. URL besoek op 28 Julie 2010.
  43. (en) Olszewski, John, "Om weer te begryp - nie te voorspel nie", 25 Junie 2010.
  44. (en) Adams, Gerry, "Verlammende vloede tref noordelike en sentraal-Namibië", United Nations Radio, 15 April 2011.
  45. (en) van den Bosch, Servaas, "Swaarste vloede nog ooit in Namibië", The Namibian, 29 Maart 2011.
  46. (en) (Verenigde State Sentrale Intellegensiediens, 2007)
  47. (en) (Verenigde State Departement van Buitelandse Sake, 2007)
  48. 48,0 48,1 (en) Agtergrondnota: Namibië”. VS Departement van Buitelandse Sake: 26 Oktober 2010.
  49. (en) Bank van Namibië (BoN)”. URL besoek op 3 April 2011.
  50. (en) Duddy, Jo-Mare, "Helfte van alle Namibiërs werkloos", 4 Februarie 2010.
  51. Ndjebela, Toivo, "Mwinga praat oor sy bevindinge", 18 November 2011.
  52. (en) Menslike Ontwikklingsindekse, tabel 3: Menslike en inkomste-armoede”. (pdf) URL besoek op 1 Junie 2009.
  53. (en) Mongudhi, Tileni, "Tenderraad lê strenger reêls neer om werke te beskerm", 3 Februarie 2010.
  54. (en) Sjabloonfout: argument title word vereis.
  55. (en) Namibië: Sleutel stap in grondhervorming afgehandel”. IRIN Africa.
  56. (en) (Lange, 2004)
  57. (en) McGrath, Matt (20 Julie 2012). “Groot waterdraende laag in Namibië gevind, kan vir eeue hou”. BBC World Service. URL besoek op 20 Julie 2012.
  58. (en) McGrath, Matt (20 April 2012). “'Groot' waterhulpbron bestaan onder Afrika”. BBC World Service. URL besoek op 20 Julie 2012.
  59. (en) MacDonald, A.M.; Bonsor, H.C., Dochartaigh, B.É.Ó. & Taylor, R.G. (19 April 2012). “Kwantitatiewe kaarte van ondergrondse waterhulpbronne in Afrika” (in Engels). British Geological Survey 7 (2). DOI:10.1088/1748-9326/7/2/024009. Besoek op 20 Julie 2012.
  60. (en) Mynbou in Namibië”. (PDF) NIED. URL besoek op 26 Junie 2010.
  61. (en) Oancea, Dan. “Uraan-ontginning by Namibië se Heinrich-myn”. (pdf)
  62. (en) Oancea, Dan. “Diepsee-ontginning en verkenning”.
  63. (en) Epstein, Edward Jay. “1”, Die Diamantondersoek.  in ’n onderhoud met Harry Frederick Oppenheimer, eienaar van De Beers.
  64. (en) Weidlich, Brigitte, "Uraan: Help dit om Namibië te red of te verdrink?", 7 Januarie 2011.
  65. (en) ’n Raamwerk/Model om torisme-BBP in Suid-Afrika te normaliseer”. Pan African Research & Investment Services: Maart 2010.
  66. (en) Hartman, Adam, "Toerisme in goeie kondisie – Minister", 30 September 2009.
  67. (en) Humavindu, Michael N; Barnes, Jonothan I. (October 2003). “Trofeejag in die Namibiese ekonomie: ’n Assessering.”. South African Journal of Wildlife Research 33 (2): 65–70.
  68. (en) namibiatourism.com.na: Namibia top tourist destinations. Besoek op 12 Desember 2012.
  69. (en) Namibië, Windhoek Lewenskoste”.
  70. (en) PAYE12 Volume 18 uitgegee deur Die Ministerie van Finansies in Namibië
  71. (en) Departement van Ekonomiese en Sosiale Sake Bevolkingsafdeling (2009). “Wêreld Bevolkingsvooruitskatting, Tabel A.1” (pdf). Besoek op 12 Maart 2009.
  72. (en) Sjina en Afrika: Sterker ekonomiese bande beteken meer migrasie, deur Malia Politzer, Migration Information Source, August 2008
  73. 73,0 73,1 73,2 (en) CIA (2009). “Namibië”. The World Factbook. URL besoek op 23 Januarie 2010.
  74. (en) Vlug van Angola, The Economist , 16 August 1975
  75. (en) Lalita Prasad Singh (1980). Die Verenigde Nasies en Namibië. East African Publishing House. 
  76. (en) Sensus opsommende verslag”. Nasionale Beplanningskommissie van Namibië. URL besoek op 21 Februarie 2012.
  77. (en) Kapitako, Alvine, "Namibië: 2011-sensus amptelik afgeskop", New Era, via allafrica.com, 8 Augustus 2011.
  78. (en) Metodologie”. Nasionale Beplanningskommissie van Namibië. URL besoek op 21 Februarie 2012.
  79. www.bpb.de: Lexika - Fischer Weltalmanach 2013: Namibia
  80. (en) U.S. Department of State”. State.gov: 10 Junie 2010. URL besoek op 26 Junie 2010.
  81. (en) Pütz, Martin. Amptelike eentaligheid in Afrika: ’n sosiolinguïstieke assessering van linguistieke en kulturele pluralisme in Afrika. in: Diskriminasie deur taal in Afrika? Perspektiewe op die Namibiese ervaring. Mouton de Gruyter. Berlin: 1995. p.155.
  82. (en) Sasman, Catherine (15 Augustus 2011), "Portugees gaan in skole ingevoer word", The Namibian, http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=85817&no_cache=1, besoek op 24 Junie 2012 
  83. www.namibianederland.net: Só het Afrikaans na Namibië gekom
  84. fak.org.za: Afrikaans in Namibië
  85. (en) CIA Wêreld Feiteboek: Lewensverwagtingsrange
  86. (en) Hivinsight.com, MIV InSite Kennisbasis, Omvattende opdatum inligting oor MIV/Vigs-behandeling, -voorkoming en -beleid van die Universiteit van Kalifornië San Francisco
  87. (en) UNAIDS Wêreld Vigsdagverslag 2011], UNAIDS, http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf, besoek op 24 Februarie 2012 
  88. (aidsinafrica.net, 2007)
  89. (Korenromp, et al. 2005)
  90. (en) Who.int”. Afro.who.int. URL besoek op 26 Junie 2010.
  91. (en) Ensiklopedie van Nasies Namibië - Opvoeding
  92. (en) Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling”. Nied.edu.na. URL besoek op 26 Junie 2010.
  93. 93,0 93,1 (en) (Stefanova 2005)
  94. (en) (Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur, datum onbekend)
  95. (en) (UNEP et al. 2005)
  96. 96,0 96,1 96,2 96,3 96,4 96,5 (en) Rothe, Andreas (2010): Mediastelsels en nuusseleksie in Namibië. p. 14-96
  97. (en) One Africa TV - agtergrond
  98. (en) Persvryheidsindeks 2010 - Verslaggewers Sonder Grense
  99. (en) Persvryheidsindeks 2009 - Verslaggewers Sonder Grense

Bibliografie[wysig]

Algemene verwysings[wysig]

  • (en) AIDSinAfrica.net Web Publikasie (2007), URL besoek op 20 Mei 2007. Van Aidsinafrica.net
  • (en) Christy, S.A. (2007) Namibiese Reisfotografie
  • (en) Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur (CBNRM) Programbesonderhede (s.a.). Met.gov.na
  • (en) Cowling, S. 2001. Vetplant-Karoo (AT 1322) Wêreld Wildlefefonds-webblad: Worldwildlife.org
  • (en) Horn, N/Bösl, A (reds), Menseregte en die oppergesag van die reg in Namibië, Macmillan Namibia 2008.
  • (en) Horn, N/Bösl, A (reds), Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië, Macmillan Namibia 2008.
  • (en) KAS Feiteboek Namibië, Feite en syfers omtrent die status en ontwikkeling van Namibië, Ed. Konrad-Adenauer-Stiftung e.V.
  • (en) Korenromp, E.L., Williams, B.G., de Vlas, S.J., Gouws, E., Gilks, C.F., Ghys, P.D., Nahlen, B.L. (2005). Malaria toe te skryf aan dieMIV-1 epidemie, Sub-Sahara Afrika. Emerging Infectious Diseases, 11(9):1410–1419.
  • (en) Lange, Glenn-marie. 2004. Rykdom, natuurlike kapitaal en volhoubare ontwikkeling: teenstrydige voorbeelde van Botswana en Namibië. Environmental & Resource Economics, 29(3):257–83, Nov.
  • (fr) Fritz, Jean-Claude. La Namibie indépendante. Les coûts d'une décolonisation retardée, Paris, L'Harmattan, 1991.
  • (en) Spriggs, A. 2001. Namibwoestyn (AT1315) Wêreld Wildlefefonds-webblad: Worldwildlife.org
  • (en) Spriggs, A. 2001. Namibiese Savanne-boomveld (AT1316) Wêreld Wildlefefonds-webblad: Worldwildlife.org
  • (en) Spriggs, A. 2001. Namibian Savanne-boomveld (AT0709) Wêreld Wildlefefonds-webblad: Worldwildlife.org
  • (en) Stefanova K. 2005. Die beskerming van Namibië se natuurlike hulpbronne. EjournalUSA.
  • (en) UNEP, UNDP, WRI, en World Bank. 2005. Natuur in plaaslike hande: ’n saak vir Namibië se bewareas. Wri.org
  • (en) World Almanac. 2004. World Almanac Books. New York, NY

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Namibië (kategorie)


 
Lande in Afrika

Algerië | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Comore-eilande | Demokratiese Republiek van die Kongo | Djiboeti | Egipte | Ekwatoriaal-Guinee | Eritrea | Ethiopië | Gaboen | Gambië | Ghana | Guinee | Guinee-Bissau | Ivoorkus | Kaap Verde | Kameroen | Kenia | Lesotho | Liberië | Libië | Madagaskar | Malawi | Mali | Marokko | Mauritanië | Mauritius | Mosambiek | Namibië | Niger | Nigerië | Republiek van die Kongo | Rwanda | São Tomé en Príncipe | Senegal | Sentraal-Afrikaanse Republiek | Seychelle | Sierra Leone | Soedan | Somalië | Suid-Afrika | Suid-Soedan | Swaziland | Tanzanië | Togo | Tsjad | Tunisië | Uganda | Zambië | Zimbabwe

Omstrede gebiede: Arabiese Demokratiese Republiek Sahara - Cabinda - Galmudug - Puntland - Somaliland
Afhanklike gebiede: Brits: Sint Helena, Ascension en Tristan da Cunha | Frans: Mayotte - Réunion | Portugees: Madeiraeilande | Spaans: Kanariese Eilande - Ceuta en Melilla

Lande van: Asië Europa Noord-Amerika Oseanië Suid-Amerika

Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.