Napoleon Bonaparte

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Napoleon I van Frankryk)
Spring na: navigasie, soek
Napoleon Bonaparte
Keiser van die Franse en koning van Italië
Napoleon Bonaparte op sy troon
Napoleon Bonaparte op sy troon
Vorstehuis Bonaparte
Titels Keiser van die Franse en koning van Italië
Keiser van die Franse 18 Mei 180411 April 1814
20 Maart 181522 Junie 1815
Koning van Italië 17 Maart 180511 April 1814
Kroning as Keiser van die Franse 2 Desember 1804
Kroning as Koning van Italië 26 Mei 1805
Voorganger as President van Frankryk Napoleon Bonaparte
Opvolger as Keiser van die Franse Lodewyk XVIII
Voorganger as President van Italië Napoleon Bonaparte
Opvolger as Koning van Italië Monargie afgeskaf
Volle naam Napoleon Bonaparte
Gebore 15 Augustus 1769; Ajaccio, Korsika
Oorlede 5 Mei 1821; Sint Helena
Begrawe Mei 1821; Sint Helena
Eggenoot Joséphine de Beauharnais
Marie Louise van Oostenryk
Kinders Napoleon II
Vader Carlo Buonaparte
Moeder Letizia Ramolino
Begrawe Les Invalides, Parys

Napoleon Bonaparte [napɔleɪˈõ bɔnaˈpart] (15 Augustus 17695 Mei 1821) was 'n generaal en regeerder van Frankryk. Hy was 'n generaal van die Franse Rewolusie, en was effektief regeerder vanaf 1799: Eerste Konsul (Premier Consul) van die Franse Republiek vanaf 11 November 1799 tot 18 Mei 1804, daarna Keiser van die Franse (Empereur des Français) as Napoleon I vanaf 18 Mei 1804 tot 6 April 1814, en weer kortliks van 20 Maart tot 22 Junie 1815.

Politiek[wysig]

Jacques-Louis David (17481825): Napoleon crosses the Saint-Bernard, 1800
Kaart van Europa ounder Napoleon Bonaparte ██ Frankryk under Napoléon I██ Verower "rebelse" State██ Verower "geallieerde" state

Napoléon, oor die loop van effe meer as 'n dekade, het beheer verkry oor meeste van of die hele westelike en sentrale Europa deur oorwinning of alliansie. In 1812 het hy Rusland binnegeval en sy leër tot by Moskou gelei. Sy soldate het verskriklik gely in die Russiese winter, en die meeste van hulle is dood toe hulle die aftog moes blaas.

Die gealliëerde leërs van Oostenryk, Pruise, Rusland en ander lande het in Oktober 1813 by Leipzig 'n oorwinning oor Frankryk se troepe behaal. Die keiser het weer teruggeslaan in wat bekend is as die Honderd Dae (les Cent Jours), maar was oortuigend deur die Britte onder bevel van die hertog van Wellington en Pruisiese soldate gelei deur von Blücher verslaan tydens die Slag van Waterloo in België op 18 Junie 1815, en is kort daarna deur die Britse magte gevang en verban na die eiland Sint Helena, waar hy oorlede is.

Napoleon het baie lede van die Bonaparte-familie as monarge aangestel, maar hulle het, oor die algemeen, nie ná sy ondergang aanhou regeer nie. Napoleon was een van die "verligte monarge."

Nalatenskap[wysig]

Die idee van die moderne professionele dienspligtige weermag is deur Napoleon aan Europa bekendgestel, 'n uitvinding wat ander state noodgedwonge moes volg.

In Frankryk word Napoleon geag as die persoon wat die Rewolusie bewaar het, en die mite geskep en aangeblaas het. Daar word wyd geglo dat, sou hy nie mag opgeneem het en die Franse samelewing (tesame met die kaart van Europa) só drasties verander het nie, die Franse monargie se instelling sou ontwikkel het in 'n parlementêre konstitusionele monargie, soortgelyk aan die manier wat die Britse monargie ontwikkel het. Verder het die Napoleontiese Oorloë die Rewolusie na die res van Europa versprei, en daar word geglo dat die bewegings van nasionale vereniging en die verrys van die nasiestaat, veral in Italië en Duitsland, direk gewortel was in en voorafgegaan is — indien nie veroorsaak is nie — deur Napoleontiese regering van daardie areas.

Die Code Napoleon is deur die meeste lande van Europa aangeneem, en het voortbestaan ná Napoleon se nederlaag. Professor Dieter Langewiesche van die Universiteit van Tuebingen beskryf die kode as 'n "rewolusionêre projek" wat die ontwikkeling van bourgeois-samelewing in Duitsland aangevuur het deur die reg om eiendom te besit uit te brei en die rug van feodalisme te breek. Langewiesche skryf ook aan Napoleon die herorganisering van wat die Heilige Romeinse Ryk toe, wat uit 1000 entiteite bestaan het, na 'n meer vaartbelynde netwerk van 40 state wat die basis van die Duitse Konfederasie sou word, asook die toekomstige eenheidswording van Duitsland onder die Duitse Keiserryk in 1871.