Nieu-Spanje

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Virreinato de Nueva España
Vise-Koninkryk Nieu-Spanje
Flag
Flag
Royal Standard of King Louis XIV.svg
1535-1821
Vlag Wapenskild
Vlag Wapen
Leuse: Plus Ultra
(Latyns vir: "Steeds verder")
Volkslied: Marcha Real
(Spaans vir: "Koninklike Mars")
Ligging of Nieu-Spanje
Nieu-Spanje in sy grootste uitbreiding in 1763
Hoofstad Meksikostad
19°29′N 99°07′W
Taal/Tale Spaans, Nahuatl, Mayathan
Godsdiens Rooms-Katolieke Kerk
Regering Monargie
Koning
 - 1535–1556 Keiser Karel V
 - 1813–1821 Ferdinand VII van Spanje
Vise-Koning
 - 1535–1550 Antonio de Mendoza
Historiese tydperk Nuwe Tyd
 - Spaanse verowering van die Asteekse Ryk 1519-1521
 - Stigting van die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje 12 Oktober 1535
 - Stigting van Nieu-Granada met Panama 27 Mei 1717
 - Verdrag van San Ildefonso 1 Oktober 1800
 - Grito de Dolores 1810
 - Adams-Onís-verdrag 22 Februarie 1819
 - Onafhanklikheid van Sentraal-Amerika 15 September 1821
 - Meksikaanse Onafhanklikheid 27 September 1821
Oppervlakte
 - 1790 7 000 000 km2
2 702 715 sq mi
Bevolking
 - 1519 skatting 20 000 000 
 - 1810 est. 5 tot 6,5 miljoen 
 - 1790 est. 6 000 000 
     Density 0,9 /km² 
2,2 /sq mi
Geldeenheid Real
Preceded by
Opgevolg deur
Flag of None.svg Asteekse Driebond
Flag of None.svg Tarascan
Flag of None.svg Maya
Royal Standard of King Louis XIV.svg Nieu-Frankryk
Eerste Meksikaanse Keiserryk Flag of Mexico (1821-1823).svg
Spaans-Wes-Indië Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
Spaans-Oos-Indië Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
Louisiana Louisiana Pelican Flag 1861.svg
Florida Flag of Florida (1861).svg

Die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje (Spaans: Virreinato de Nueva España) was 'n Spaanse kolonie in Noord-Amerika, wat in die tydperk tussen 1535 en 1821 bestaan en saam met die gebied in die suide van Kanada ook groot dele van die Verenigde State en hulle gebiede van Sentraal-Amerika sonder Panama ingesluit het.

Kaart van Nieu-Engeland, Nieu-Frankryk en Nieu-Spanje in Noord-Amerika omstreeks 1702
Kaart van Nieu-Engeland, Nieu-Frankryk en Nieu-Spanje in Noord-Amerika omstreeks 1750
Kaart van Nieu-Spanje in 1763
Kaart van Nieu-Spanje in 1800
Kaart van Nieu-Spanje in 1819

Nieu-Spanje het ná die Spaanse verowering van die Asteekse Ryk deur Hernán Cortés tussen 1519 en 1521 ontstaan en Christophorus Columbus maak namens die Koninkryk van Spanje aanspraak op elke van sy ontdekte gebiede. Die hoofstad Meksikostad is op 13 Augustus 1521 op die ruïnes van die voormalike Asteekse hoofstad Tenochtitlan gestig.

Die Vise-Koninkryk het die huidige lande Meksiko, Belize, Guatemala, El Salvador, Honduras, Nicaragua, Costa Rica, Venezuela en die Karibiese eilande, in Asië die Filippyne, die Mariana-eilande, die Karolina-eilande, Palau, Guam en Noord-Borneo omvat. In die 17de en 18de eeu is dele van die weestelike en suidwestelike Noord-Amerika bygevoeg, soos die huidige VS-deelstate Kalifornië, Arizona, Nieu-Meksiko, Texas, Nevada, Colorado, Utah en die suidweste van Wyoming. 1762 het Nieu-Spanje die westelike Louisiana van Frankryk ontvang, maar in 1800 kon die Franse keiser Napoléon Bonaparte die gebied weer herwin.

1717 is Venezuela aan die nuutgestigte Vise-Koninkryk Nieu-Granada aangesluit. 1643 is die Baai-eilande, 1655 Jamaika (Santiago), 1670 die Kaaimanseilande, 1797 Trinidad en 1798 Belize aan Groot-Brittanje toegewys. 1697 het Frankryk die kleinere westelike deel van Hispaniola (Haïti) ontvang. In 1789 het Nieu-Spanje sy aanspraak op die minder gekoloniseerde Nootka-gebied 1794 weer aan Groot-Brittanje teruggestuur.

Met Nieu-Spanje (Sentraal- en dele van Noord-Amerika) en die Vise-Koninkryk Peru (in Suid-Amerika), wat later in die Vise-Koninkryke Nieu-Granada en die La Plata losgeraak is, het Spanje al die gebiede van Latyns-Amerika sonder die Portugese Brasilië beheer.

Sien ook[wysig]


Vlag van Meksiko Geskiedenis van Meksiko Wapen van Meksiko
Meso-Amerika OlmekeMixtekeToltekeTeotihuacáneZapotekeMayaTlaxcaltekeAsteke
Kolonisasie Spaanse verowering van die Asteekse Ryk (1519–1521) • Spaanse verowering van Yucatan (1527–1697) • Nieu-Spanje (1535–1821) • Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog (1810–1821)
1821–1864 Eerste Meksikaanse Keiserryk (1821–1823) • Texaanse Onafhanklikheidsoorlog (1835–1836) • Koekoorlog (1838) • Meksikaans-Amerikaanse Oorlog (1846–1848) • Kastenoorlog (1847–1901) • Hervormingsoorlog (1857–1861) • Franse intervensie in Meksiko (1861–1867)
1864–1929 Tweede Meksikaanse Keiserryk (1864–1867) • Meksikaanse Rewolusie (1910–1920) • Cristero-oorlog (1926–1929)
Moderne geskiedenis Chiapas-konflik (1994) • Dwelm-oorlog in Meksiko (2006–hede)