Nieu-Spanje

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Virreinato de Nueva España
Vise-Koninkryk Nieu-Spanje
Aztec Triple Alliance.png
Flag
Royal Standard of King Louis XIV.svg
1519–1821
Vlag Wapenskild
Vlag Wapen
Leuse: Plus Ultra
(Latyns vir: "Steeds verder")
Volkslied: Marcha Real
(Spaans vir: "Koninklike Mars")

Himno de Riego (1822–1823)
(Spaans vir: "Volkslied van Riego")
Ligging of Nieu-Spanje
Nieu-Spanje in sy grootste uitbreiding in 1763
Hoofstad Meksikostad
19°26′N 99°08′W
Taal/Tale Spaans, Frans, Nahuatl, Mayathan, Tagalog
Godsdiens Rooms-Katolieke Kerk
Regering Monargie
Koning
 - 1535–1556 Karel V (eerste)
 - 1813–1821 Ferdinand VII (laaste)
Vise-Koning
 - 1535–1550 Antonio de Mendoza (eerste)
 - 1816–1821 Juan Ruiz de Apodaca (laaste)
Wetgewer Raad van die Indies
Historiese tydperk Nuwe Tyd
 - Spaanse verowering van die Asteekse Ryk 15191521
 - Stigting van die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje 1519
 - Stigting van Nieu-Granada insluitend Panama 27 Mei 1717
 - Verdrag van San Ildefonso 1 Oktober 1800
 - Grito de Dolores 1810
 - Adams-Onís-verdrag 22 Februarie 1819
 - Trienio Liberal skaf die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje af 31 Mei 1820
 - Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog en Sentraal-Amerikaanse onafhanklikheid 18101821
Oppervlakte
 - 1790 7 000 000 km2
2 702 715 sq mi
Bevolking
 - 1519 skatting 20 000 000 
 - 1790 skatting 6 000 000 
     Digtheid 0,9 /km² 
2,2 /sq mi
 - 1810 skatting 5 tot 6 5 miljoen 
Geldeenheid Real
Preceded by
Opgevolg deur
Aztec Triple Alliance.png Asteekse Driebond
Flag of None.svg Tarascan
Flag of None.svg Maya
Royal Standard of King Louis XIV.svg Nieu-Frankryk
Eerste Meksikaanse Keiserryk Flag of Mexico (1821-1823).svg
Spaans-Wes-Indië Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
Spaans-Oos-Indië Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
Louisiana Louisiana Pelican Flag 1861.svg
Florida Flag of Florida (1861).svg
Kaart van Nieu-Engeland, Nieu-Frankryk en Nieu-Spanje in Noord-Amerika omstreeks 1702, voor die oorlog van koningin Anna
Kaart van Nieu-Engeland, Nieu-Frankryk en Nieu-Spanje in Noord-Amerika omstreeks 1750, voor die Sewejarige Oorlog
Kaart van Nieu-Spanje in 1800
Kaart van Nieu-Spanje in 1819

Die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje (Spaans: Virreinato de Nueva España) was 'n Spaanse kolonie in Noord-Amerika, wat in die tydperk tussen 1519 en 1821 bestaan en saam met die gebied in die suide van Kanada ook groot dele van die Verenigde State en hulle gebiede van Sentraal-Amerika sonder Panama ingesluit het.

Christophorus Columbus maak namens die Koninkryk van Spanje aanspraak op elke van sy ontdekte gebiede en Nieu-Spanje het ná die Spaanse verowering van die Asteekse Ryk deur Hernán Cortés tussen 1519 en 1521 ontstaan. Die hoofstad Meksikostad is op 13 Augustus 1521 op die ruïnes van die voormalige Asteekse hoofstad Tenochtitlan gestig.

Die Vise-Koninkryk het die huidige lande Meksiko, Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Venezuela en die Karibiese eilande, in Asië die Filippyne, die Mariana-eilande, die Karolina-eilande, Palau, Guam en Noord-Borneo omvat. In die 17de en 18de eeu is dele van die westelike en suidwestelike Noord-Amerika bygevoeg, soos die huidige Amerikaanse deelstate Kalifornië, Arizona, Nieu-Meksiko, Texas, Nevada, Colorado, Utah en die suidweste van Wyoming. In 1762 het Nieu-Spanje die westelike Louisiana van Frankryk ontvang, maar in 1800 kon die Franse keiser Napoleon Bonaparte die gebied weer herwin.

In 1717 is Venezuela aan die nuutgestigte Vise-Koninkryk Nieu-Granada aangesluit. In 1643 is die Baai-eilande, in 1655 Jamaika (Santiago), in 1670 die Kaaimanseilande, in 1797 Trinidad en in 1798 Belize aan Groot-Brittanje toegewys. In 1697 het Frankryk die kleinere westelike deel van Hispaniola (Haïti) ontvang. In 1789 het Nieu-Spanje sy aanspraak op die minder gekoloniseerde Nootka-gebied in 1794 weer aan Groot-Brittanje teruggestuur.

Met Nieu-Spanje (Sentraal- en dele van Noord-Amerika) en die Vise-Koninkryk Peru (in Suid-Amerika), wat later in die Vise-Koninkryke Nieu-Granada en die La Plata losgeraak is, het Spanje al die gebiede van Latyns-Amerika sonder die Portugese Brasilië beheer.

Met die Grito de Dolores, Meksiko se roep na onafhanklikheid van Spanje, het op 16 September 1810 die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog begin. Nadat Meksiko op 27 September 1821 sy onafhanklikheid bereik het, is die Eerste Meksikaanse Keiserryk onder Agustín de Iturbide gestig. Terwyl Kuba, Santo Domingo en die Filippyne deel uitgemaak het van die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje, het hierdie gebiede nie deel van Meksiko geword nie en nog steeds Spaanse kolonies gebly.

Kort nadat Meksiko sy onafhanklikheid van Spanje bereik het, het Spanje vanuit Kuba tot 1829 gepoog om Meksiko te herower. Nadat dit misluk het, het Spanje die Meksikaanse onafhanklikheid op 28 Desember 1836 amptelik erken.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]


Vlag van Meksiko Geskiedenis van Meksiko Wapen van Meksiko
Meso-Amerika OlmekeMixtekeToltekeTeotihuacáneZapotekeMayaTlaxcaltekeAsteke
Kolonisasie Spaanse verowering van die Asteekse Ryk (1519–1521) • Spaanse verowering van Yucatan (1527–1697) • Nieu-Spanje (1535–1821) • Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog (1810–1821)
1821–1864 Eerste Meksikaanse Keiserryk (1821–1823) • Texaanse Onafhanklikheidsoorlog (1835–1836) • Koekoorlog (1838) • Meksikaans-Amerikaanse Oorlog (1846–1848) • Kasteoorlog (1847–1901) • Hervormingsoorlog (1857–1861) • Franse intervensie in Meksiko (1861–1867)
1864–1929 Tweede Meksikaanse Keiserryk (1864–1867) • Meksikaanse Rewolusie (1910–1920) • Cristero-oorlog (1926–1929)
Moderne geskiedenis Chiapas-konflik (1994) • Dwelm-oorlog in Meksiko (2006–hede)