Olifantsrivier, Wes-Kaap - Klein Karoo

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Vir ander riviere genaamd "Olifantsrivier", sien asseblief die dubbelsinnigheidsblad by Olifantsrivier.
Olifantsrivier
Oorsprong Wes-Kaap, Suid-Afrika
Monding Gouritsrivier
Stroomgebied Suid-Afrika
Lengte 215 km

Die Olifantsrivier loop in die Klein Karoo en sy water kom via die Gouritsrivier in die Indiese Oseaan. Die Olifantsrivier is 'n rivier in die Wes-Kaap wat ontspring in die Gourits-kom en sowat 215  km Weswaarts vloei tot by sy sameloop met die Gamkarivier, 16 km Suid van Calitzdorp, waarna dit die Gouritsrivier word.

Stroomgebied[wysig]

Die Olifantsrivier ontspring in die Kouga- en Baviaanskloofberge. Hier is die waterskeiding so te sê die grens tussen die Oos- en die Wes-Kaap. Dit dreineer die oostelike deel van die Klein Karoo en vloei van oos na wes tussen die Swartberg in die noorde en die Kammanassieberge in die suide totdat dit aansluit by die Gamkarivier aan die oostekant van die Rooiberge. So vorm die Olifantsrivier die oostelike arm van die Gouritsrivierbekken.

Sytakke[wysig]

Die Kammanassie- en die Trakariviere en verskeie kleiner riviere sluit by die Olifantsrivier aan op sy tog na die Gamka.

  • Die suidelike hellings van die Swartberge word gedreineer deur die Kango-, Grobbelaars-, Le Roux-, Wynands-, Kruis-, Kansa- , Vlei- en nog ander kleiner strome.
  • Deur die Meiringspoort kom die Grootrivier om by De Rust by die Olifantsrivier aan te sluit. Hierdie Gootrivier moet nie met riviere met dieselfde naam in die Oos- en die Wes-Kaap verwar word nie.
  • In die Groot Karoo vloei die Koukarivier in die Trakarivier, by Vondeling sluit die Sandrivier by hulle aan en gaan gesamentlik bekend as die Traka deur die Toorwaterpoort om by Toorwater by die Olifantsrivier aan te sluit. Dit bring water uit die gebied ten noorde en noordooste van Klaarstroom van die Groot Karoo na die Klein Karoo. (Traka is blykbaar 'n Khoi-woord met die betekenis "vroue").
  • Uit die noordelike hellings van die Outeniquaberge sluit onder andere die Klip-, Kandelaars-, Moeras- en Doringriviere by die Olifantsrivier aan.
  • Die Kammanassierivier kom uit die ooste, ontspring op 1200m in die Kougaberge en bring ook water uit die Outeniquas en die Kammanassieberge na die Olifantsrivier. Alhoewel sy opvanggebied 1638 vierkante kilometer en lengte maar 120km is, vorm die Kammanassie die belangrikste voedingsbron vir die Olifantsrivier. Dit sluit 2km oos van Oudtshoorn by die Olifants aan. Brakrivier is die enigste beduidende sytak van die Kammanassie.

Damme[wysig]

Aangesien die riviere in hierdie stelsel nie standhoudend is nie, is opgaardamme van groot belang vir die inwoners van hierdie streek.

  • Aan die einde van die 19de eeu het die eienaar van die plaas Kammanassie, E.T.L. Edmeades, voorgestel dat ‘n besproeiingsdam op sy plaas gebou word. Tydens die Eerste Wêreldoorlog het die idee herleef weens die ineenstorting van die volstruisveerbedryf en ‘n klemverskuiwing na die landbou. ‘n Besproeiingsraad is in 1919 gevorm onder voorsitterskap van genoemde Edmeades met C.J. Langenhoven as regsadviseur. Die later baie bekende siviele ingenieur Ninham Shand was as assistant-ingenieur by die projek betrokke. Die Kammanassiedam lê 24km suidoos van Oudtshoorn in die Kammanassieriver en is in 1925 voltooi. Seshonderd mense het aan die damwal gebou en ‘n verdere 1 100 aan die besproeiingskanale. Hierdie dam het ‘n walhoogte van 41m, ‘n wallengte van 389m met ‘n maksimum kapasiteit van 40 miljoen kubieke meter. Water word tot 40km stroomafwaarts verskaf en die besproeide gebied is byna 11 000ha. As die dam vol is, stoot hy 15km agter die wal op, is dan op sy breedste punt amper ‘n kilometer wyd en het dan ‘n oppervlakte van 3 516 vierkante kilometer. Die dam is egter selde vol.
  • In 1965 is die Stompdriftdam in die Olifantsrivier voltooi. Dit lê 40km oos van Oudtshoorn, 6km van De Rust tussen De Rust en Vlakteplaas op die R341 na Willowmore. Die wal is 364m lank en 49m hoog. Sy maksimum vermoë is 50 miljoen kubieke meter en het dan ‘n oppervlakte van 6 208 vierkante kilometer. Langs die wal op die oewer is ‘n vakansie-oord. Die damwal is nie oop vir die publiek nie.
  • In 1939 is die Melvilldam gebou om Oudstshoorn van drinkwater te voorsien en het ‘n vermoë van 0,4 miljoen kubieke meter. Die Koos Raubenheimerdam is ‘n baie diep dam en bekend vir sy helder bergwater. Sy maksimumkapasiteit is 9,2 miljoen kubieke meter. Hierdie dam is besonder gewild by die hengelaars van baars. Beide damme lê in die voetheuwels van die Swartberge, naby die oorsprong van die Grobbelaarsrivier. Die Oude Muragiepad is die toegangsroete tot beide.

Bevolking en dorpe[wysig]

Die gebied waardeur die Olifantsrivier en sy sytakke stroom, is nie talryk aan inwoners nie. Van die bevolking van 90 000 woon 80% in nedersettings. Uniondale aan die oostekant van die streek lê aan die N9 nasionale pad. Oudtshoorn en De Rust is aan die N12 nasionale pad geleë en Dysselsdorp tussen hulle, maar effens suid van die N12 nasionale pad. Weens die gebrek aan ‘n ekonomiese stimulant word geen bevokingsgroei verwag nie.

Ekonomiese aktiwiteie[wysig]

Die toerisme van die Klein Karoo draai om die wyn- en volstruisbedryf sowel as die Kangogrotte. Lusern en weiding word op droë land en onder besproeiing verbou. Skape vreet die Karoobossies. Van die tabakbedryf het weinig oorgebly.

Ekologiese situasie[wysig]

Die Olifantsrivier en sy sytakke is oor die algemeen in ‘n redelik tot goeie ekologiese toestand. In die laer dele van die Kammanassie en die Olifants is die normale vloei deur menslike optrede gestrem. Watergehalte by groter nedersettings is verswak. Landbouaktiwiteite het die habitat nadelig geraak. Voedingsrykheid en soutgehalte van die rivier is beïnvloed.

Warmbronne[wysig]

In die stroomgebied van die Olifantsrivier is daar twee warmwaterbronne. Die bekendste is Calitzdorp Spa geleë op ‘n afstand van 17km noordoos van Calitzdorp. Ook die buurplaas Uhuru is tot vakansieoord met ‘n swembad met bronwater ontwikkel. By die oog vloei 16 000 liter water per uur uit die aarde en is die temperatuur na bewering tot 50 grade Celsius. By Toorwater by die samevloeiing van die Traka en die Olifants is ‘n onontwikkelde warmbron.

Let Wel[wysig]

Hierdie Olifantsrivier moet nie met die Olifantsrivier in Namakwaland verwar word nie. En ook loop hierdie rivier nie in die Oos-Kaap nie.

Bibliografie[wysig]

  • Standard Encyclopaedia of Southern Africa, dele 1 tot 12. Kaapstad: Nasou, 1970-76
  • Burman, J.: The Little Karoo. Kaapstad: Human en Rousseau, 1981 ISBN 07981-1214-X
  • River Health Programme. State of Rivers of the Gouritz Water Management Area. Pretoria: Departement van Waterwese en Bosbou, 2007. ISBN 0-620-38676-0
  • Suid-Afrika topografiese kaarte 1:50 000
  • Die Burger, 28 Mei 1975 en 20 April 1977
  • Departement van Waterwese en Bosbou. www.dwaf.gov.za