Oranienburg
|
Oranienburg |
|
|---|---|
| Kaart | Wapen |
 |
|
 |
|
| Monument vir die Prinses van Oranje |
|
 |
|
| Land |  Duitsland |
| Deelstaat |  Brandenburg |
| Distrik | Oberhavel (OHV) |
| Koördinate | |
| Stigting (eerste verwysing) | 1216 |
| Stadstatus | 1232 |
| Oppervlakte: | |
| - Totaal | 162,37 vk km |
| Hoogte bo seevlak | 34 m |
| Bevolking: | |
| - Totaal (31 Desember 2011) | 41 966 |
| - Bevolkingsdigtheid | 258/vk km |
| Tydsone | UTC +1 (MET) |
| - Somertyd | UTC +2 |
| Klimaat | |
| - Tipe | Gematigde klimaat |
| - Gemiddelde jaarlikse temperatuur | -°C |
| - Gem. temp. Januarie/Julie | -°C |
| - Gemiddelde jaarlikse neerslag | - mm |
| Burgemeester | Hans-Joachim Laesicke (SPD) |
| Amptelike Webwerf | oranienburg.de |
Oranienburg is die administratiewe sentrum van die distrik Oberhavel in die Duitse deelstaat Brandenburg. Die stad is aan die Havelrivier en die Oder-Havel-kanaal, sowat twaalf kilometer van die noordelike stadsgrens van Berlyn en 35 kilometer noord van die Berlynse middestad geleë.
Inhoud |
Geskiedenis [wysig]
Oorspronge [wysig]
Die eerste verwysing na Oranienburg, wat destyds nog as Bochzowe (Bötzow) bekend gestaan het, dateer uit 1216. Die nedersetting het in 1232 stadstatus gekry. Vissery en handel met vis en landbouprodukte was sy ekonomiese basis.
Albrecht die Beer, markgraaf van Salzwedel, en sy opvolgers het vanaf die middel van die 13de eeu met die Duitse kolonisasie van heidense Slawiese gebiede oorkant die Elberivier begin en hul magsgebied na die Teltow- en Barnim-streke uitgebrei. Aan die grense en by strategies belangrike punte is kastele opgerig, waaronder vermoedelik ook die waterkasteel Bothzowe aan die Havel.
Tydens die heerskappy van keurvors Joachim II is in 1541 die Protestantse Hervorming ingevoer. Omstreeks 1550 het die keurvors die Bothzowe-kasteel, wat destyds die middelpunt die middelpunt van 'n klein nedersetting van koopmans en ambagsmanne was, maar weens die ooswaartse uitbreiding van Brandenburg geen rol meer by grensbeveiliging gespeel het nie, laat afbreek om 'n jagkasteel met twee verdiepings op te rig.
In die eerste helfte van die 17de eeu het Bötzow gebuk gegaan onder die skadelike gevolge van die Dertigjarige Oorlog (1618-1648). Die stad is deur soldate geplunder en huise en skure deur brande vernietig. Volgens oorlewerings het ook die Swart Dood in Bötzow gewoed. Die plaaslike bevolking het ná die oorlog nog slegs 200 beloop.
Heropbou [wysig]
Ná die einde van die oorlog het die Brandenburgse keurvors Frederik Willem van Brandenburg die Bötzow-domein met al sy dorpe in 1650 aan sy eggenote Louise Henriette van Oranje-Nassau geskenk. Die Nederlands-gebore prinses was bekoor deur die waterryke groen landskap wat haar aan haar geboorteland herinner het. Twee jaar later is in haar opdrag die Oranienburg-kasteel in die Hollandse styl opgerig. Hier het Louise Henriette in 1663 die eerste porseleinkabinet in Europa gestig.
Die naam Oranienburg is reeds in 1653 ook in die stadseël oorgeneem. Vir die streek, wat dekades lank deur oorlogshandelinge verwoes is en die grootste deel van sy bevolking verloor het, het 'n bloeitydperk begin.
Louise-Henriette het nuwe hoop vir die bewoners gebied. Sy het nuwe setlaars uit Nederland en ander Europese lande na Oranienburg genooi om plase, melkerye en ander sosiale instellings te stig. Die keurvorstepaar het dwarsoor Brandenburg ongebruikte land in bloeiende landskappe omgeskep.
Hul seun, keurvors Frederik III (wat vanaf 1701 as koning Frederik I geregeer het), het die kasteel van sy moeder tot 'n pragtige barokkasteel omgebou - die eerste van sy soort in die Mark Brandenburg.
Industrialisering in die 19de eeu [wysig]
Die plaaslike kasteel is al in 1802 aan 'n apteker verkoop om voortaan 'n katoenwewery te huisves. Die katoenvervaardiging is egter in 1807 weens die oorlog met Frankryk gestaak.
Ná die Vryheidsoorloë het handel, vervoer en nywerhede voorspoedig ontwikkel. Nuwe paaie, waterweë en spoorweë is aangelê. Die eerste geskeduleerde trein op die roete tussen Berlyn en Stralsund het op 10 Julie 1877 in Oranienburg se stasie aangekom. Die stad is sodoende by Berlyn se treinnetwerk en vanaf 1891 danksy 'n nuwe stadstreinverbinding ook by die hoofstad se openbare vervoerstelsel ingesluit. Die ontwikkeling van vervoerinfrastruktuur het Oranienburg se industrialisering verder bevorder. Gepaardgaande met die ekonomiese ontwikkeling het die bevolking vinnige groei getoon - in 1900 was dit reeds sowat 8 000.
In die kasteel is in 1814 'n swaelsuurfabriek gevestig - die eerste van sy soort in Pruise wat swaelsuur volgens die loodkamermetode vervaardig het. Die skeikundige Friedlieb Ferdinand Runge (1794-1867) het in sy plaaslike fabriek reeds in 1833 sy belangrikste ontdekkings gemaak - anilien en karbolsuur in steenkoolteer. Hier is in 1835 die eerste stearien- en in 1840 die eerste paraffienkerse geproduseer. In 1848 is die nywerheid na die Mühlenfeld verskuif. Naas Runge se chemiese fabriek het ook ondernemings uit die metaal-, houtverwerkings- en masjienboubedryf hulle in Oranienburg gevestig. Die kasteel, wat ná 'n brand gerenoveer is, het tussen 1861 en 1926 'n teologiese seminarie van die Evangelies-Lutherse Kerk gehuisves.
Berlynse vegetariërs het op 28 Mei 1883 in die weste van Oranienburg die eerste vegetariese nedersetting in Duitsland gestig, die Vegetarische Obstbaukolonie Eden GmbH. Die bekende geldhervormer Silvio Gesell het baie jare in dié nedersetting gewoon en is hier ook oorlede.
Die uitbou van infrastruktuurgeriewe het tussen 1906 en 1912 met die bou van die Oder-Havel-kanaal 'n nuwe hoogtepunt bereik. In die volgende jare het meer nywerhede hulle in Oranienburg gevestig. 'n Staalvere-fabriek, wat kort ná die opening van die kanaal gestig is, sou later tot 'n beduidende staalaanleg groei. Die aanleg met 7 000 werknemers was een van die modernste van sy soort. As gevolg van die politieke omwenteling in die Duitse Demokratiese Republiek is dit ná 1989 deur die Wes-Duitse maatskappy Krupp oorgeneem en gesluit. Alle masjiene en geriewe is na Sjina verkoop.
