Religieuse pluralisme

Hierdie artikel moet skoongemaak of andersins verbeter word. Hierdie artikel voldoen nie tans aan die hoë gehaltestandaarde waarna Wikipedia streef nie. Voel vry om self in te spring en verbeterings te maak, en verwyder hierdie kennisgewing ná die tyd. Vir meer hulp, sien die redigeringshulp. Daar is moontlik kommentaar in die artikel of op die besprekingsblad oor wat verbeter moet word.

Die neutraliteit van hierdie artikel (of dele daarvan) word tans betwis. Wikipedia se beleid is dat alle artikels vanuit 'n neutrale standpunt geskryf moet wees. Sien die besprekingsbladsy vir besonderhede of ons riglyne wat kan help om die artikel meer onpartydig te maak.

Hierdie artikel bevat nie 'n bronnelys nie, wat beteken dat die inhoud nie geverifieer kan word nie. Enige bevraagtekende inligting mag dus ook mettertyd verwyder word. Help Wikipedia deur betroubare bronne aan die artikel by te voeg.

Religieuse pluralisme

Ons lewe in ‘n eeu van religieuse verdraagsaamheid. Politiese korrektheid is aan die orde van die dag. Daar kan nie gesê word dat mense wat aan ‘n sekere geloofgroep behoort, nie gered kan word nie. Ons wil nie ander affronteer nie, veral nie ten opsigte van iets so persoonlik as geloof nie. Spirituele diversiteit word gevier en mense sal eerder vir mekaar ‘n goue ster gee as om mekaar se verskille te konfronteer. Hierdie stelling is veral duidelik wanneer ‘n mens by nader bestudering na statistiek draai. Byna 80% van die mensdom dink daar is meer as een pad tot saligheid. 90% van alle Rooms Katolieke gelowiges stem met hierdie stelling saam. Sekerlik die skokkendste statistiek is die feit dat 68% van alle evangeliese Protestante glo dat ‘n persoon wat ‘n goeie lewe lei (ongeag sy religieuse beskouing) uiteindelik saligheid sal bereik. Verder reken 65% van alle tieners dat dit onmoontlik is om te weet watter geloof die ware een is. Die filosowe van die moderne era het bygedra tot ‘n verwarrende situasie. Denkers soos David Hume en Immanuel Kant het ons in “filosofiese agnostisisme” gelaat. Hulle het probeer wys dat ons nie werklik iets van die werklikheid kan weet nie. Ons sien die implikasies hiervan oral in ons postmoderne kultuur en veral in Hollywood. Dink maar net aan die TV program, “It’s all relative” of die stelling ”Dit is jóú waarheid maar nie noodwendig mý waarheid nie.” Hierdie is die lewensuitkyk waarmee ons al meer vandag te doen kry. Uitgesproke Christene hoor dikwels die beswaar van nie-gelowiges dat die Christendom dalk vir Christene die waarheid is, maar nie die waarheid vir almal nie.” Veral die New Age denker meen dat alle gelowe eintlik maar basies dieselfde dinge leer. So sou die leer van Krishna van die Hindoes, Mohammed van die Moslems, Boeddha van Boeddhisme en Jesus van die Christendom miskien wel in verskillende godsdienstige tradisies uitdrukking vind, maar is eintlik net verskillende paaie na dieselfde God. Mense wat aanhangers is van laasgenoemde manier van dink gebruik die analogie van ‘n olifant en ‘n paar blinde mense om hulle siening te verduidelik. Die blinde wat aan die been van die olifant voel dink die olifant is soos ‘n boom. Die een by die slurp dink die olifant is soos ‘n tuinslang wat hy vashou. Die persoon wat oor die lyf van die olifant vryf gaan dink hy vat aan ‘n muur en die een by die stert sal sê die olifant is soos ‘n tou in sy hand. Baie denkers meen dat elkeen van die blinde mense reg is en dat hulle bloot verskillende aspekte van die waarheid beet het. Dit is dus die hoek waarmee ‘n mens die olifant (die werklikheid) benader – van voor, agter of sylangs – wat bepaal hoe ‘n mens die olifant beskryf (hoe die werklikheid verstaan word). As laasgenoemde waar is het ons geen werklike gronde om te sê dat Christus die enigste weg en die enigste waarheid is nie! Ons sal moet sê dat Christus maar net één weg en één waarheid is. Dit klink egter nie soos Johannes 14:6 waar Christus sê: ”Ek is die weg en die waarheid, niemand kom tot die Vader maar deur my nie.” Nog ‘n radikale en eksklusiewe uitlating wat Christus gemaak het is in Johannes 18:37: “Dit is soos u sê: ‘Ek is ‘n koning’, antwoord Jesus. Ek moet oor die waarheid getuienis aflê. Hiervoor is ek gebore, en hiervoor het ek na die wêreld toe gekom. Elkeen wat aan die waarheid behoort, luister na wat ek sê.” Ook Matteus 10:32-33 lees as volg: “Elkeen wat hom voor die mense openlik vir my uitspreek, vir hom sal ek my ook openlik uitspreek voor my Vader wat in die Hemel is. Maar hom wat my voor die mense verloën, sal ek ook verloën voor my Vader wat in die hemel is.” Die eksklusiwiteit van die Christelike geloof kom dus duidelik na vore in die Skrif. Die volgende bondige uiteensetting van slegs 'n paar aansprake van die wêreld se grootste godsdienste, sal wys hoe verskillend en teenstrydig hierdie godsdienste werklik is.

Konsep

van God      Stigter en Geskrifte    Idees oor lewe en dood

Christelik Een persoonlike wese (Godheid) in drie persone (Vader, Seun en Heilige Gees). Liefdevol en betrokke in mense se lewens. (Monoteïsme: een God) Jesus maak aanspraak as enigste God - terselfdertyd volkome mens. Maak Homself die fokuspunt van sy leringe. Die aanspraak is dat God sy wil in die Bybel geopenbaar het deur Goddelike inspirasie van mense. Die Bybel is oor 'n tydperk van 1600 j. deur ± 40 mense met geskryf. Herstel van en leef in verhouding met God - doel van lewe. Begin met aanvaarding van Jesus se dood vir vergewing van sonde. Manier van lewe getuig van dankbaarheid vir vergifnis en God se liefde. Lyding is gevolg van sonde - die aanvanklike verwerping van verhouding met God - word veral deur bonatuurlike bose magte uitgebuit. Mens wat vergewing van sonde verwerp sal die gevolge van sonde beleef (hel: waar God nie is nie) en het geen aanspraak op ewige lewe saam met God in die hemel na die dood nie. Boeddhisme Geen goddelikheid bestaan nie, slegs 'n onpersoonlike werklikheid. (Monisme: alles is een.) Boedha (± 5 vC) maak nie aanspraak op goddelikheid nie. Verwerp gesag van spesifieke Hindoe geskrifte en stel sy leringe bekend as The Middle Way en The Eightfold Path Enigste probleem of "sonde" is mens se begeertes na tydelike dinge. Dit is oorsaak van alle lyding. Bevryding van hierdie begeertes - Nirvana - bereik deur Agvoudige Pad te volg. Indien nie na Nirvana streef nie, word mens volgens karma gereïnkarneer tot 'n ander lewensvorm. Nirvana: toestand waar "eie ek" nie meer bestaan nie. Islam Enkel, maar so verhewe dat Allah in effek 'n afgetrokke onpersoonlike goddelike wese is. (Monoteïsme: een God) Mohammed (± 570 nC) laaste belangrikste profeet van Allah. Allah dikteer sy wil deur die engel Gabriël aan Mohammed, in onvertaalbare Koran saamgevat. In Allah is oorsprong van alle goed en kwaad - en daarom alle lyding. Moslems word na die dood in Paradys indien goeie dade meer as slegte dade was. Sonde is ongehoorsaamheid in daad en toewyding aan die Vyf Pilare van Geloof en die Vyf Belydenisse van Geloof. Hindoeïsme Baie verskillende gode, vorm almal saam 'n onpersoonlike goddelike werklikheid: Brahma. (Panteïsme: alles is God) Geen spesifieke stigter, maar oorsprong so ver as 3000 vC. Verskeie geskrifte o.a. die Vedas, Brahmanas, Upanishads, en die Bhagavad Gita. Die eerstes bestaan reeds sedert 1400 vC. Die res is oor baie eeue heen bygevoeg. Realiteit van sonde en lyding ontken, die materiële werklikheid is 'n illusie. Die doel van die lewe is bevryding van die siel (atman) deur reïnkarnasie-siklus. Bevryding of Nirvana beteken eenwording van die siel met Brahma. Nirvana word bereik deur dade van toewyding, meditasie, goeie werke, kennis en selfbeheersing. Mens se waarde bepaal deur kaste waarin gebore. Judaïsme Enkel, persoonlik: selfde God die Vader van Christelike geloof, maar geen drie-eenheid. (Monoteïsme: een God) Geen spesifieke stigter. Die Ou Testament van Bybel (1400-400 vC), deur verskeie profete en individue geskryf deur Goddelike inspirasie. Saam met Talmoed (500 nC) belangrikste Joodse geskrifte Sonde is om in keuse tussen goed en sleg, die slegte te kies. Mense sal deur God beloon word vir goeie lewe gelei en toewyding aan Hom. God sal mense straf vir sonde. Dit geld vir hierdie lewe en die lewe na die dood. New Age Alles en almal is 'n onpersoonlike goddelike realiteit (alles is een en alles is god) Steun sterk op Hindoe leringe, maar leer iets uit verskeie ander godsdienste. Geen spesifieke stigter, geskrifte nie. Jongste geloofsisteem Geen reg of verkeerd, of sonde en lyding nie. Reïnkarnasie van menslike siel in opwaartse karma, wat dit moontlik maak om verligtheid te bekom wat mens sal lei in hoe hy moet leef. Die mens in essensie self goddelik. Tradisionele godsdienste Vae afgetrokke, goddelike entiteit, soms as onpersoonlike krag in sekere objekte. (Animisme: God in sekere dinge) Geen spesifieke stigter of geskrifte nie Twee verhoudings belangrik in lewe: met mense naaste aan jou, veral familie; en met voorvadergeeste (kan goed of sleg wees.) Mens se gees sluit na die dood by hierdie geeste aan. Voorvadergeeste bring voorspoed en teenspoed, beheer natuurverskynsels en moet tevrede gehou word

Slegs 'n paar afleidings uit bogenoemde vergelyking, bevestig die onoorbrugbare verskille tussen hierdie godsdienste: • Jode, Christene en Moslems glo in verskillende voorstellings van 'n monoteïstiese God (een God), terwyl Hindoes en aanhangers van die 'New Age' -beweging glo dat alles wat bestaan deel is van 'n onpersoonlike, panteïstiese krag wat Goddelikheid verteenwoordig. Klassieke Boeddhiste glo nie in 'n spesifieke vorm van goddelikheid nie, maar slegs dat alles deel is van 'n ewigdurende realiteit. • Baie Hindoes glo dat boosheid en lyding 'n volslae illusie is, terwyl Christene, Moslems en Jode boosheid en lyding as 'n onvermybare, maar bestrybare werklikheid beleef. • Christene glo dat 'n mens gered word deur genade, terwyl ander godsdienste, indien hulle wel in iets soos redding glo, leer dat 'n mense se redding deur goeie dade plaas¬vind. Wat egter "goed" is en waarvan 'n mens gered word, is uiteenlopend verskillend. Dit is nodig om hier daarop klem te lê dat die idee dat verskeie paaie van geloof na dieselfde bron van redding lei, ernstig ondermyn word deur die feit dat alle godsdienste (nie net die Christelike geloof nie) in wese eksklusief van aard is. Kom ons kyk vlugtig na die hoof verskille tussen ‘n paar van die groot geloofsisteme. 1. Reinkarnasie (Hindoeïsme) 2. ‘n Toestand van niks (Ateïsme) 3. Die oordeel van God (Christendom/Islam) Mahatma Gandhi het sy lewensfilosofie en geloof (Hindoeïsme) in geheel soos volg opgesom: After long study and experience, I have come to the conclusion that [1] all religions are true; [2] all religions have some error in them; [3] all religions are almost as dear to me as my own Hinduism, in as much as all human beings should be as dear to one as one’s own close relatives. My own veneration for other faiths is the same as that for my own faith; therefore no thought of conversion is possible. (Mahatma Gandhi, All Men Are Brothers: Life and Thoughts of Mahatma Gandhi as told in his own words, Paris, UNESCO 1958, p 60.) Die dilemma hier is dat as Hindoeïsme waar is, dan beteken dit dat die Christelike geloof ook waar is. Maar as die Christelike geloof waar is, dan maak dit aanspraak op eksklusiewe waarheid (ander gelowe word uitgesluit) en dan kan Hindoeïsme mos nie waar wees nie. Gandhi se Hindoeïstiese oortuigings slaag dus nie die toets van logika nie. In Islam word dit as ‘n onvergeeflike sonde beskou om Christus as die Seun van God te aanvaar, soos wat die Christelike verklaar hy is. Volgens die Judaïsme is Christus ‘n abstrakte spirituele figuur, of hy is nog oppad om as een of ander verlosser op te tree. Mohammed sê uitdruklik dat daar net een God (Allah) en dat Allah homself in die woorde van die Koran openbaar. Hindoeïsme maak eksklusiewe aansprake op die waarheid soos bo vermeld. Ook Boeddhisme is eksklusivisties – dit het juis van Hindoeïsme weggebreek rondom ‘n wesensverskil oor die Kaste stelsel. Uit bogenoemde is dit duidelik dat die wêreld se vyf grootste godsdienste almal eksklusiewe aansprake op die waarheid maak. Elkeen se aansprake sluit die waarheid van die ander uit. Dit is hier waar ‘n paar filosofiese konsepte dinge verder kan duidelik maak. Die tweede wet van logika staan bekend as die wet op nie-teenstrydigheid. Dit beteken dat A nie dieselfde kan wees as nie-A op dieselfde tyd en in dieselfde konteks nie. As ek byvoorbeeld sê dat daar ‘n pienk motor in my motorhuis is, is daar nie terselfdertyd geen motor in my motorhuis nie. As twee mense my dus vra of daar op hierdie oomblik ‘n pienk motor in my motorhuis is en ek erken dit aan die een persoon, maar ontken dit aan die ander, dan oortree ek hierdie wet op nie-teenstrydigheid. Gestel ek vra een van my professors (soos ek een keer wel gedoen het) of hy dink dat daar iets soos waarheid bestaan. Gestel hy verduidelik dan dat waarheid altyd relatief verstaan moet word. Gestel dat ek dan vir hom vra of hy glo dat daar iets soos ‘n absolute waarheid bestaan. Indien hy dit ontken weerspreek hy homself en verontagsaam hy die wet op nie-teenstrydigheid. Sy logika sal dan as volg lyk: Daar is glad nie ‘n absolute waarheid nie – behalwe dié waarheid dat daar nie ‘n absolute waarheid is nie. Alles is dus relatief, behalwe vir die “waarheid” dat alles relatief is. As iemand sê dat alle waarheid relatief is, is die eenvoudige vraag aan so ‘n persoon of hy/sy glo dat wat hy/sy sopas gesê het, absoluut waar is. Om nee te antwoord, is om daarmee te sê dat jy jouself nie glo nie. Om ja te antwoord, is om te wys dat nie alle waarheid regtig relatief is nie, dat iemand tog glo dat dit wat hy/sy sopas gesê het, absoluut waar is. Dit is dus net so teenstrydig as om te sê, “Ek kan nie ‘n woord in Afrikaans praat nie.” of “Ek het geheue verlies sover as ek kan onthou.” Die Moslem-filosoof Avicenna het dit baie goed opgesom toe hy gesê het dat diegene wat die wet op nie-teenstrydigheid ontken geslaan of gebrand moet word totdat hulle besef dat om geslaan te word, is nie dieselfde as om nie geslaan te word nie, en om gebrand te word, is nie dieselfde as om nie gebrand te word nie. Die Amerikaanse apologeet Alex Mcfarland vertel hoe hy eendag vir ‘n kassier by die bank gevra het of sy ‘n gelowige is en sy verduidelik toe vir hom dat sy nie glo in ‘n absolute waarheid nie. Mcfarland vra haar toe om twee duisend dollar uit sy rekening te trek met die wete dat hy nie twee duisend dollar in sy rekening het nie. Die dame het toe die ongemaklike taak om hom in te lig dat hy nie soveel geld in sy rekening het nie. Hy gebruik toe relativistiese logika en antwoord haar: “Dit is jou waarheid, my waarheid sê ek het tweeduisend dollar in die bank!” Die ironie van die storie is dus dat die kassier relativisties kon wees ten opsigte van haar geloof, maar toe dit by finansiële sake kom was sy baie gesteld daarop dat daar ‘n bepaalde waarheid is. As Christen kan ‘n mens die wet op nie-teenstrydigheid op alles toets en kyk of ‘n stelling aan daardie vereistes voldoen. Die filosoof Immanuel Kant het gesê dat ons nie die werklikheid in sy geheel kan sien nie. Tog is Kant van die oortuiging dat hy wel die werklikheid in sy geheel kan sien, en omdat hy die werklikheid in sy geheel sien, dink hy hy kan met sekerheid sê dat ons nooit die werklikheid in sy geheel kan sien nie. Dink weer aan die voorbeeld van die blinde mense en die olifant. Die voorbeeld is teenstrydig want terwyl die blindes verskillende beskrywings van die olifant gee, veronderstel die storie iemand wat werklik weet wat die olifant is (iets wat die storie juis wil ontken, omdat ons almal soos die blindes is) en so kan sien dat die blindes eintlik almal besig is met dieselfde ding. Eenvoudige logika, meer spesifiek die wet op nie-teenstrydigheid, het relativisme die aftog laat blaas. Dit is onafwendbaar dat daar iets soos waarheid bestaan en om te kan bepaal wat waar is, is net so toepaslik by sake van geloof. As Christus sê Hy is die weg, die waarheid en die lewe, dan is dit so (waar) of dit is nie so nie (vals). As Mohammed sê hy is die profeet van Allah en Islam verduidelik dat Jesus maar net ‘n groot profeet was, dan is dit so of dit is nie so nie. Dan moet daar ‘n besluit gemaak word oor watter geloof die waarheid verkondig en watter een nie. Ed Hisrch gee in sy boek “Cultural Literacy” ‘n studie weer oor sekere Amerikaanse studente se algemene kennis. Hy het tot die gevolgtrekking gekom dat die gemiddelde Amerikaner nie ‘n basiese begrip van dinge in die wêreld het nie. Hirsch glo dat hierdie gebrek aan kennis grootliks toegeskryf kan word aan die “outonomiteit van relativisme”. Aangesien alles as relatief beskou word (soos dit aangebied word in skole en universiteite) is studente dus slegs gefokus op ‘n studie wat hulle geld in die sak bring. Enige opvoeding (en soeke na kennis) buiten ‘n kwalifikasie wat finansieel lewensvatbaar is, is dus oorbodig en sinloos. Dit is omdat die waarheid relatief geword het, dat opvoeding betekenis verloor het. Ten slotte kan mens terugkeer na die politiese korrektheid wat verdraagsaam teenoor ander gelowe voorstaan. Die probleem met hierdie sogenaamde politiese verdraagsaamheid is die feit dat verdraagsaamheid ‘n spesifieke betekenis het: Die woord verdraagsaam voorveronderstel dat iemand wat die waarheid het, ander verdra juis omdat hulle nie die waarheid het nie. Die rede waarom Christene aanhangers van ander gelowe verdra, is nie omdat die waarheid relatief is nie, maar omdat ons mense lief het, selfs al weet hulle nie wat die waarheid is nie of selfs al ontken hulle die waarheid. Liefde is die basis vir verdraagsaamheid, nie relativisme nie. Christene hoef nie onder die druk te val van ‘n aanklag van onverdraagsaamheid omdat ons nie die waarheid van ons geloofsaansprake as relatief beskou nie. Ons kan wys dat ons verdraagsaam en liefdevol teenoor ander kan optree (dus die ware betekenis van verdraagsaamheid uitleef) en terselfdertyd die waarheid van wat ons glo met integriteit mag verduidelik en verdedig.