Stollingsgesteente

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Graniet (’n intrusiewe stollingsgesteente) in Indië.
Ekstrusiewe stollingsgesteente word gevorm deur lawa uit vulkane.

Stollingsgesteente is een van drie hoofrotstipes; die ander twee is metamorfe en afsettingsgesteente. Stollingsgesteente word gevorm wanneer magma of lawa afkoel en verhard. Die vulkaniese rotse kan gevorm word met of sonder kristallisasie, onder ’n planeet se oppervlak (intrusie) of bo die oppervlak (ekstrusie).

Hierdie magma kan ontstaan uit die gedeeltelike smelting van vooraf bestaande rotse óf in ’n planeet se mantel óf in sy kors. Die smelting word gewoonlik veroorsaak deur een of meer van drie prosesse: ’n toename in temperatuur, ’n afname in druk of ’n verandering in samestelling. Meer as 700 soorte stollingsgesteentes is al beskryf – die meeste van hulle het onder die aardkors gevorm.

Geologiese belang[wysig]

Stollings- en matemorfe gesteentes maak 90 tot 95% uit van die volume van die boonste 16 km van die aardkors.[1]

Hulle is belangrik omdat:

  • hul minerale en chemie inligting verskaf oor die samestelling van die mantel, waaruit van die stollingsgesteente gepers word, asook die temperatuur- en druktoestande wat die uitpersing moontlik maak;
  • hul absolute ouderdom bereken kan word met verskeie vorms van radiometriese datering en dus vergelyk kan word met nabygeleë geologiese strata, waarmee ’n tydreeks van gebeure geskep kan word;
  • hul eienskappe gewoonlik tipies is van ’n spesifieke tektoniese omgewing, wat tektoniese hersamestellings moontlik maak;
  • hulle in sommige gevalle belangrike minerale deposito's (erts) bevat: wolfram, sink en uraan word algemeen verbind met graniete en dioriete, terwyl chroom en platinum verbind word met gabbro's.

Vorming[wysig]

Stollingsgesteentes kan op twee maniere gevorm word: deur intrusie, uit magma wat in die aardkors afkoel, of ekstrusie, uit vulkaniese uitbarstings bo die aarde se oppervlak.

Verwysings[wysig]

  1. Prothero, Donald R. (2004). Sedimentary geology : an introduction to sedimentary rocks and stratigraphy, 2nd, New York: Freeman, 12. ISBN 978-0-7167-3905-0. 

Eksterne skakels[wysig]