Suid-Korea

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Suid Korea)
Spring na: navigasie, soek
대한민국/大韓民國
Daehan Minguk
Republiek van Korea
Vlag van Suid-Korea Wapen van Suid-Korea
Vlag Wapen
Nasionale leuse: 홍익인간/弘益人間
(Afrikaans: "Bring voordeel vir die mensdom")
Volkslied: Aegukka (애국가/愛國歌)
(Koreaans vir: "Die Patriotiese Lied")
Ligging van Suid-Korea
Hoofstad Seoel

37°33′N 126°58′O

Grootste stad Seoel
Amptelike tale Koreaans
Regering Unitêre presidensiële
grondwetlike republiek
Park Geun-hye
Jung Hong-won
Onafhanklikheid
Vorming
• Nasionale Stigtingsdag1
• Onafhanklikheid verklaar
• Voorlopige Regering
• Bevryding
• Grondwet
• Regering verkondig


3 Oktober 2333 v.C.
1 Maart 1919
13 April 1919
15 Augustus 1945
17 Julie 1948
15 Augustus 1948
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
100 210 km2  (109de)
38 691 myl2
0,3 (301 km² / 116 mi²)
Bevolking
 - 2013-skatting
 - 2010-sensus
 - Digtheid
 
50 219 669[1] (26ste)
48 580 000
503 / km2 (13de)
1 303 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2013-skatting

$1 687 miljard[2] (12de)
$33 580[2] (26ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2013-skatting

$1 259 miljard[2] (15de)
$25 051[2] (34ste)

MOI (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,909[3] (12de)  –  baie hoog
Gini (2011) 41,9[4](51ste) –  medium
Geldeenheid Internasionale Simbool
Uitgespreek (Won) (KRW)
Tydsone
 - Somertyd
KST (UTC+9)
nie toegepas nie (UTC+9)
Internet-TLD .kr
Skakelkode +82
1. Gojoseon verwys na die eerste Koreaanse Koninkryk wat in 2333 deur Dangun gevestig is.

Suid-Korea (Koreaans: 대한민국/大韓民國) is 'n republiek in Oos-Asië en is geleë in die suidelike helfte van die Koreaanse Skiereiland. Aan die noordekant grens Suid-Korea met Noord-Korea. Tot en met 1945 was Noord- en Suid-Korea verenig. Aan die weste van Korea is die Geelsee waaroorkant Sjina geleë en aan die suidooste, oorkant die straat van Korea, is Japan geleë. Die hoofstad van Suid-Korea is Seoel. Seoel is verreweg die grootste stad in Suid-Korea en byna 'n derde van die land se bevolking woon in of om dié stad. Busan is die tweede grootste stad in Suid-Korea. Ander stede is Daegu en Ulsan. Jeju-eiland wat ongeveer 100 km suid van die vasteland is, behoort ook aan Suid-Korea.

Suid-Korea het sowat 50 miljoen inwoners.[5] Suid-Korea se bevolking is oorwegend etnies Koreaans. Koreaans as taal staan onder Koreane bekend as Hangoel. Ongeveer die helfte van die bevolking is nie-godsdienstig, terwyl die oorblywende helfte bestaan uit Christene (29%) en Boeddhiste (26%).

Seoel

Die stigting van Suid-Korea in 1948 is voorafgegaan deur 'n Japannese besetting sedert 1910 en opgevolg deur 'n Korea-oorlog wat op 25 Junie 1950 uitgebreek het toe Noord-Korea die Suide binnegeval het.

Sedert republiekwording het Suid-Korea vyf groot grondwetlike veranderinge ondergaan wat dié land van outokrasieë en militêre diktature tot 'n volwaardige veelpartydemokrasie gelei het. Sedert 2013 is Park Geun-hye president van Suid-Korea.

Teen die einde van die Korea-oorlog wat in 1950 uitgebreek het, was Suid-Korea een van Asië se armste lande. Sedertdien het die ekonomie merkwaardig vinnig gegroei, veral in die sewentigerjare tot die draai van die eeu. Suid-Korea het tans die 14de grootste ekonomie in die wêreld en is een van die tegnologies gevorderdste lande. Bekende handelsmerke soos Samsung, LG, Hyundai, en Kia, wat wêreldwyd bekend is, is van Suid-Korea afkomstig. Die geldeenheid van Suid-Korea is die Suid-Koreaanse Won (KRW).

Geskiedenis[wysig]

Korea sedert die Korea-oorlog

Aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog, het Amerikaanse troepe en troepe uit die Sowjetunie die suidelike en noordelike helftes van die Koreaanse skiereiland onderskeidelik beset. Die Koreaanse skiereiland is effektief langs die 38ste breedtelyn in twee verdeel. Ten spyte van beloftes van 'n onafhanklike en verenigde Korea tydens die 1943 Kaïro Deklarasie het die Koue Oorlog spoedig gelei tot die vestiging van twee afsonderlike regerings: 'n kapitalistiese Suid-Korea en 'n kommunistiese Noord-Korea. Die Sowjet Unie het Kim Il-sung as die Noord-Koreaanse premier aangewys. Terwyl talle Koreane hulle vir nasionale verkiesing beywer het om 'n regeerder vir die hele land te kies, het die Kommuniste geweier om aan die verkiesing deel te neem deur toegang tot Noord-Korea te blokkeer. Gevolglik is demokratiese verkiesings slegs in die Suide gehou en is Syngman Rhee as president verkies en is die Republiek van Korea as 'n legitieme regering deur die Verenigde Nasies erken.

Op 25 Junie 1950 het Noord Korea die Suide binnegeval met die ondersteuning en goedkeuring van Stalin en Mao Zedong. Dit het gelei tot 'n bloedige oorlog waarin meer as 4 miljoen burgerlikes en soldate gesterf het. Die oorlog staan vandag bekend as die Koreaanse Oorlog. Die Verenigde Nasies het ten behoewe van Suid-Korea ingegryp toe dit blyk dat die Kommunistiese magte die oorhand begin kry het. Noord-Korea is deur sy kommunistiese bondgenote gesteun en Sjina het miljoene troepe na Korea gestuur. Die oorlog is deur 'n wapensilstand in 1953 beeïndig en is tegnies gesproke nog aan die gang. Beide Suid- en Noord-Korea word verdeel deur 'n swaar bewapende gedemilitariseerde sone.

In 1960, het 'n studenteopstand gelei tot die bedanking van president Syngman Rhee, wie se regering outokraties en korrup geword het. Dit het verder gelei tot 'n tydperk van burgerlike onrus en politieke onsekerheid. Generaal Park Chung-hee het die daaropvolgende jaar het 'n militêre staatsgreep uitgevoer (die sogenaamde "5.16 staatsgreep") en is in 1961 as president aangestel. Hy het die pos beklee tot en met sy sluipmoord op in 1979. Sy leierskap is gekenmerk deur 'n vestiging van 'n snelgroeiende uitvoerekonomie, maar ook politieke onderdrukking.

Die Olimpiese stadion in Seoul

Die jaar na die sluipmoord op Park is deur politieke onrus gevolg. In 1980 het Generaal Chun Doo-hwan 'n suksesvolle staatsgreep uitgevoer en die oorgangsregering van Choi Gyu Hwa (voormalige premier onder Park) omvergewerp. Chun se magsoorname het 'n nasionale protesaksie en 'n pleidooi vir demokratisering uitgelok. In Gwangju in die Suid Jeolla provinsie het Chun se spesiale magte die stad ingestuur om studente en burgerlikes wat onder die vaandel van 'n Burgerlike Weermag betoog het te stuit. 'n Beraamde 207 mense is deur sy magte gedood en 'n verdere duisend is beseer tydens die bekende Gwangju slagting in Mei 1980.

Hierdie slagting het 'n lang-termyn demokratiese era in Korea ingelei en die regering het later formeel verskoning aangebied vir die slagting en 'n nasionale begraafplaas vir die slagoffers opgerig. Chun het hom daarna tot 'n enkele leierskapstermyn verbind en in 1988 onder druk van landwye opstand die eerste direkte presidensiële verkiesings toegelaat. In dieselfde jaar het Seoel as gasheer vir die Olimpiese Somerspele 1988 opgetree.

Geografie[wysig]

Kaart van Suid-Korea

Suid-Korea beslaan die suidelike deel van die Koreaanse Skiereiland, wat oor sowat 1,100 km van die Asië hoofkontinent strek. Die bergagtige skiereiland word aan die weste kant deur die Geelsee (wes) en aan die ooste kant deur die See van Japan (Koreaans: Oosseë) omring. Die suidelike punte van Korea is aan die straat van Korea en die Oos-Sjinese See geleë. Korea beslaan 'n oppervlakte van 100 210 vierkante kilometer.

Suid-Korea kan in vier algemene streke verdeel word: 'n oosterse streek met hoë bergreekse en nou kuslaagtes; 'n heuwelagtige westelike streek met breë kuslaagtes en rivierbekkens; 'n suidwestelike streek met berge en valleie en 'n suidoostelike streek waar die Nakdong rivier uitloop.

Provinsiale regering[wysig]

Administratiewe verdeling van Suid-Korea

Korea is verdeel in agt provinsies, een spesiale self-regerende provinsie, ses metropolitaanse stede met provinsiale magte en een spesiale stad.

Die provinsies van Koreas is soos volg:

  • Gyeonggi-do (Gyeongdi provinsie)
  • Gangwon-do (Gangwon provinsie)
  • Chungcheongbuk-do (Noord-Chungcheong provinsie)
  • Chungcheongnam-do (Suid-Chungcheong provinsie)
  • Jeollabuk-do (Noord-Jeolla provinsie)
  • Jeollanam-do (Suid-Jeolla provinsie)
  • Gyeongsangbuk-do (Noord-Gyeongsang provinsie)
  • Gyeongsangnam-do (Suid-Gyeongsang provinsie)
  • Jeju-do (spesiale self-regerende eilandprovinsie)

Korea se metropolitaanse owerhede is as volg:

Vervoer[wysig]

Die Korea Train Express
Die Metro van Gwangju

Vervoer in Suid-Korea bestaan uit 'n uitgebreide netwerk van spoorweë, snelweë, skeep, bus en lugroetes.

Alle stede het plaaslike busdienste en word verder deur tussenstedelike busdienste met mekaar verbind.

Suid-Korea se 3,000 kilometer lange netwerk van snelweë bestaan uit snelweë (expressways/motorways), nasionale snelweë en ander sekondêre roetes. Die Koreanse Snelwegkorporasie bedryf die land se tolweë en belangrikste diensroetes.

Korail bedryf treindienste met gereelde dienste na al Korea se groot stede. 'n Spoorverbinding met Noord Korea deur die Gyeongui en Donghae Bukbu lyne is in die herstelproses. Korea spog sedert 2004 met 'n hoëspoed trein. Die KTX (Korea Train Express) bedryf gereelde sneldienste teen ongeveer 300km per uur via die Honam en Gyeongby lyne na Korea se vernaamste stede, te wete Daejeon, Gwangju, Mokpo, Daegu en Busan.

Seoel, Busan, Daegu, Incheon, Gwangju en Daejoen het ondergrondse treine. Die Seoel Metropolitan Subway is een van die besigstes ter wêreld, bestaan uit tien lyne en 117 stasies en bedien 3,900,000 passasiers per dag. Die treine word deur Korail en die Seoul Metropolitan Rapid Transit Corporation (SMRT) bedryf.

Die hoof internasionale lughawe staan bekend as die Incheon International Airport. Suid-Korea het 'n verdere agt internasionale lughawenes en sewe plaaslike lughawenes. Korean Air en die Asiana Airlines is Suid-Korea se vernaamste lugrederye.

Korea en Suid-Afrika[wysig]

Volgens die webtuiste van die Suid-Afrikaanse ambassade in Suid-Korea het dié twee lande in 1992 formele diplomatieke betrekking gesluit. In Julie 1995 en April 1998 het die eertydse President Nelson Mandela en Thabo Mbeki in sy hoedanigheid as Adjunkpresident onderskeidelik besoeke aan Suid-Korea afgelê en daarmee ekonomiese bilaterale handelsbande verstewig. Suid-Afrika is Suid-Korea se grootste handelsvennoot in Afrika.

Vandag is daar heelwat gegradueerde Suid-Afrikaners wat Engels in privaat- en regeringskole onderrig.

Verwysings[wysig]

  1. (en) 총인구, 인구성장률 : 지표상세화면 (population growth)”. National Statistics Office: 2008. URL besoek op 2 Julie 2012.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 (en) South Korea”. Internasionale Monetêre Fonds: September 2011. URL besoek op 2 Julie 2012.
  3. Human Development Report”. Verenigde Nasies: 2013. URL besoek op 9 September 2013.
  4. (en) World Factbook: Gini Index”. CIA. URL besoek op 9 September 2013.
  5. koreatimes.co.kr: 50-millionth Korean citizen registered (en)

Bronne[wysig]

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Suid-Korea (kategorie)


 
Lande van Asië

Afghanistan | Armenië2 | Azerbeidjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhoetan | Broenei | Egipte | Filippyne | Georgië1 | Indië | Indonesië | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanië | Kambodja | Kasakstan1 | Katar | Kirgisië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mianmar | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Oman | Oos-Timor | Pakistan | Palestina | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapoer | Siprus2 | Sirië | Volksrepubliek van Sjina (Sjina) | Sri Lanka | Suid-Korea | Tadjikistan | Thailand | Turkmenistan | Turkye1 | Verenigde Arabiese Emirate | Viëtnam

Omstrede gebiede: Abchasië - Nagorno-Karabach - Republiek van Sjina (Taiwan) - Suid-Ossetië - Turkse Republiek van Noord-Siprus

Afhanklike gebiede: Australië: Kerseiland - Kokoseilande | Verenigde Koninkryk: Akrotiri en Dhekelië2 - Britse Indiese Oseaangebied | Volksrepubliek van Sjina: Hongkong - Macau

1. Land deels in Europa. 2. Geografies in Asië, maar gereeld beskou as deel van Europa a.g.v. kulturele en historiese oorwegings.

Lande van: Afrika Europa Noord-Amerika Oseanië Suid-Amerika