Unie van Suid-Afrika

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Union of South Africa
Unie van Suid-Afrika
Unie van Zuid-Afrika
Cape Colony flag.png
BlueEnsignNatal.png
Flag of Orange River Colony.svg
Transvaal Colony Flag.png
1910-1961 Flag of South Africa 1928-1994.svg
Vlag Wapenskild
Vlag Wapen
Leuse: Ex Unitate Vires
Volkslied: Die Stem van Suid-Afrika
Ligging of Union of South AfricaUnie van Suid-AfrikaUnie van Zuid-Afrika
Ligging van die Unie van Suid-Afrika
Hoofstad Kaapstad (wetgewend)
Pretoria (administratief)
Bloemfontein (geregtelik)
Pietermaritzburg (argief)
33°55′S 18°25′O
Taal/Tale Nederlands, Engels, Afrikaans (vanaf 1925)
Godsdiens Nederduitsch Hervormde Kerk (Staatskerk), Calvinisme, Nederduitse Gereformeerde Kerk
Regering Grondwetlike monargie
Koning
 - 1910–1936 George V
 - 1936-1937 Edward VIII
 - 1937-1952 George VI
 - 1952–1961 Elizabeth II
Goewerneur-Generaal van Suid-Afrika
 - 1924-1930 Alexander Cambridge
 - 1931-1937 Graaf van Clarendon
 - 1937-1943 Patrick Duncan
 - 1951-1959 E.G. Jansen
 - 1959 Charles Robberts Swart
Wetgewer Unie-Volksraad
Geskiedenis
 - Suid-Afrika-wet 31 Mei 1910
 - Statuut van Westminster 11 Desember 1931
 - Stigting van die Republiek van Suid-Afrika 31 Mei 1961
Oppervlakte
 - 1961 2 045 320 km2
789 702 sq mi
Bevolking
 - 1961 skatting 18 216 000 
     Digtheid 8,9 /km² 
23,1 /sq mi
Geldeenheid Pond

Die Unie van Suid-Afrika (Engels: Union of South Africa, Nederlands: Unie van Zuid-Afrika) is gevorm op 31 Mei 1910 toe die ou Kaapkolonie en Natal saamgesmelt het met die oorwonne Suid-Afrikaanse Republiek en Oranje-Vrystaat (hernoem na die Oranjerivierkolonie) ná die Boere-oorlog. Die verskeie dele was daarna onderskeidelik bekend as die Kaapprovinsie, Natalprovinsie, Transvaal en die Oranje-Vrystaat.

Geskiedenis[wysig]

Anders as Kanada en Australië was die Unie 'n unitêre staat, eerder as 'n federasie, met elke kolonie se parlemente wat ontbind en vervang is deur provinsiale rade. Daar was 'n tweekamerparlement, bestaande uit die Unie-Volksraad en die Senaat wat grootliks verkies is deur die land se blanke minderheid.

As gevolg van verskille oor waar die Unie se hoofstad moes wees, is 'n middeweg gevind wat gelei het tot die setel van die regering wat in Pretoria in die Transvaal sou wees, die setel van die parlement in Kaapstad in die Kaapprovinsie en die wetgewende setel in Bloemfontein in die Oranje Vrystaat. Pietermaritzburg, die hoofstad van Natal, het vergoeding ontvang. Hierdie ooreenkoms staan tot vandag, met regeringsministers, burgerlike dienaars en diplomate wat elke jaar van Pretoria na Kaapstad trek so lank as wat die Parlement in sitting is, en terug Pretoria toe wanneer dit nie is nie.

As 'n selfregerende dominium van die Britse Ryk, en later die Statebond, het die Unie onder die Britse Kroon gebly, wat in Suid-Afrika deur 'n Goewerneur-Generaal verteenwoordig is. Uiteindelike mag was deur die Eerste Minister uitgeoefen. Louis Botha, voorheen 'n Boere-generaal, was die eerste Eerste Minister van die Unie, en het 'n koalisie gelei wat blanke Afrikaner- en Engelssprekende gemeenskappe verteenwoordig het.

Die Unie van Suid-Afrika het die Republiek van Suid-Afrika geword op 31 Mei 1961 en het die Statebond verlaat ná weerstand teen sy apartheidsbeleid.

Hier volg 'n volledige lys van die Eerste Ministers van die Unie van Suid-Afrika (1910-1961)

Die vorming van die Unie van Suid-Afrika[wysig]

Hoofartikel: Uniewording.
Eerste wapen van die Unie van Suid-Afrika vanaf 1910 tot 1930.
Eerste vlag van die Unie van Suid-Afrika vanaf 1910 tot 1912.
Tweede wapen van die Unie van Suid-Afrika vanaf 1930 tot 1932.
Tweede vlag van die Unie van Suid-Afrika vanaf 1912 tot 1928.

Ingevolge die vredesvoorwaardes van die Verdrag van Vereeniging wat op 31 Mei 1902 onderteken is, het Transvaal en die Oranje-Vrystaat Britse kolonies geword. In 1906 en 1907 onderskeidelik het hulle egter selfregerende kolonies geword, elk met sy eie konstitusie. In 1910 het Suid-Afrika 'n volwaardige unie geword met die vier kolonies (Transvaal, Oranje-Vrystaat, Natal en Kaap) as provinsies. Die Zuid-Afrikaansche Party het die eerste verkiesing gewen en die voormalige boeregeneraal Louis Botha het eerste minister van die Unie van Suid-Afrika geword.

Van 1870, toe die diamantstormloop in Kimberley begin het, tot 1902, toe die Suid-Afrikaanse Oorlog geëindig het, het die Suid-Afrikaanse ekonomie groot veranderinge ondergaan. Die land het gegroei tot 'n onafhanklike ekonomiese moondheid met landbouprodukte soos wyn en wol, en 'n groot uitvoerder van minerale en edelgesteentes. Hierdie ontwikkelinge het gepaard gegaan met grootskaalse verstedeliking en industrialisasie.

Sedert die Suid-Afrikaanse Oorlog het verskillende politieke partye in Suid-Afrika ontstaan waarin die Afrikaners 'n belangrike rol gespeel het soos in die onderstaande tabel aangedui word:

Stigtingsdatum Naam van party Leier of leiers Ondersteuners
1910 Zuid-Afrikaansche Party Louis Botha Afrikaners
1910 Arbeidersparty Sampson en Creswell Wit werkers
1910 Unionisteparty Jameson Engelssprekendes
1911 Suid-Afrikaanse Party Louis Botha Afrikaners
1912 South African Native National Congress Seme Swartmense en Kleurlinge
1914 Nasionale Party James Hertzog Afrikaners
Ligging van die Unie van Suid-Afrika. Suidwes-Afrika (die huidige Namibië) was 'n omstrede gebied en deur Suid-Afrika as vyfde provinsie geëis.
Die vier provinsies van die Unie.

In 1948 het die Nasionale Party die verkiesing gewen en aan bewind gekom. Dr. D.F. Malan was die leier van die party. 'n Beleid van streng apartheid is toegepas en die party se drie hoofdoelstellings was as volg:

  • Die politieke mag in Suid-Afrika moes in die hande van die Afrikaner bly.
  • Alle bande wat Suid-Afrika met Brittanje gehad het, moes verbreek word sodat die Afrikaner as 'n outonome volk kon bestaan.
  • 'n Beleid van streng apartheid sou toegepas word ten einde die verskillende rassegroepe apart te hou en te sorg dat die Afrikaner in beheer bly.

Bronne[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
  • CJ Muller (ed) 500 Years History of South Africa, H&R Academica 1969
  • L Thompson A History of South Africa, Jonathan Ball Publishers 2006. ISBN 1-86842-236-4
  • L Thompson, The Unification of South Africa 1902 - 1910, Oxford University Press 1960.