Vulcan (fiktiewe planeet)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Mercurius se perihelium skuif aan. Aanvanklik is gedink dat dit a.g.v. die swaartekragaantrekking is van 'n planeet wat agter Mercurius skuil. Hierdie fiktiewe planeet is Vulcan gedoop. Dit is 'n voorbeeld van donker materie.
Spock van Star Trek.

Vulcan is 'n fiktiewe planeet wat deur die Star Trek-films en -reekse gepopulariseer is. Volgens die storielyn word die planeet deur 'n buiteaardse ras, bekend as die Vulcans bewoon. Die planeet het sy ontstaan te danke aan vroeëre spekulasie dat Mercurius se perihelium deur 'n verskuilde planeet veroorsaak word.

Mercurius is die planeet naaste aan die son en het ’n effens elliptiese baan om die son. Dit is uitmiddelpuntig (kyk prentjie aan die regterkant wat nie op skaal is nie): wanneer Mercurius die naaste aan die son is (die perihelion), dan is dit 46 miljoen km van die son. Wanneer dit die verste van die son is (die aphelion), dan is dit 69.82 miljoen km van die son (die gemiddelde afstand van Mercurius na die son is 57 910 000 km).

Mercurius se perihelion (punt naaste aan die son) is nie met elke omwenteling op dieselfde plek nie. In die 1850’s is bepaal dat Mercurius se perihelion elke dekade (10 jaar) aanskuif (’n mens noem dit presessie). Die grootste gedeelte van hierdie aanskuiwing is in die 1850’s verklaar deur die invloed van die gravitasie van ander planete. Daar was egter 43 boogsekondes (9590 km ~ 0.75 aardediameters)[1] wat nie verklaar kon word met Newton se wette nie. Dus het die wiskunde nie geklop met wat waargeneem is nie. Op daardie stadium was die beste manier om die wiskunde te laat klop gewees om te aanvaar dat daar meer massa is as wat waargeneem kan word. ’n Hipotese het ontstaan dat daar agter Mercurius, ’n ander planeet geskuil het, wat hierdie materie verskaf het. Hierdie fiktiewe planeet is Vulcan (Spock van Star Trek kom van daar) gedoop. Die beginsel om van fiktiewe materie gebruik te maak sodat die wiskunde klop met wat waargeneem word, word donker materie genoem. Let daarop dat donkermaterie ’n knoeifaktor is: dit is ‘n faktor wat bygevoeg word bo die normale wetenskap sodat die wiskunde kan klop met wat waargeneem word.

In 1915 het Einstein egter hierdie probleem opgelos met sy algemene relatiwiteitsteorie. Sy nuwe berekening, wat relatiwiteit gebruik het, het ooreengestem met wat waargeneem is. Dus het die fiktiewe planeet Vulcan oorbodig geraak om die wiskunde te laat klop.

Voetnotas[wysig]

  1. 1 boogsekondes = 1/60 van ’n boogminuut = 1/3600 booggraad = 1/1296000 omtrek (360 grade) of Een omtrek = 360 grade = 21600 boogminute = 1296000 boogsekondes. Dus is dit ’n baie, baie klein hoek. Die afstand is egter baie groter: as die perihelion van Mercurius na die son 46 000 000 km is, dan is 43 boogsekondes gelyk aan 2×pi×46 000 000×(43/1 296 000) = 9 590 km wat gelykstaande aan 9590/12756 = 0.75 keer die aarde se diameter is. Dus is dit ’n groterige afstand.