Welwitschia

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Welwitschia
Tweeblaarkanniedood
Die grootste bekende Welwitschia is 1,4 m lank en meer as 4 m breed.
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Plantae
Divisie: Gnetophyta
Klas: Gnetopsida
Orde: Welwitschiales
Familie: Welwitschiaceae
Genus: Welwitschia
Spesie: W. mirabilis
Binomiale naam
Welwitschia mirabilis
Joseph Dalton Hooker
Die verspreiding van die Welwitschia mirabilis.
Die verspreiding van die Welwitschia mirabilis.

Die Welwitschia mirabilis is 'n besonderse plant wat voorkom in die kusstreke van Angola en Namibië. Dit is die enigste plant in die genus, Welwitschia en daar word ook soms só na die plant verwys. Die genus is ook die enigste in die familie Welwitschiaceae en die kenmerkende plant is bekend vir sy gemiddelde leeftyd van 500 tot 600 jaar. Die plant word ook deur baie as 'n lewende fossiel beskou.[1]

Beskrywing[wysig]

Welwitschia bestaan uit 'n kort, vet stam, waaruit slegs twee blare groei, en 'n lang dik penwortel. Die plant groei uiters stadig: die gekombineerde reënval van 1 tot 100 mm per jaar plus die kondensasie van mis wat gelyk is aan 50 mm per jaar, is onvoldoende vir die plant se oorlewing en die ekstra water word verkry uit ondergrondse waterbronne en strome.[2][3]

Na ontkieming groei die twee kiemblare tot 25-35 mm lank en word kort daarna gevolg deur die twee permanente blare. Hierdie blare groei onophoudelik langer vanaf hul basisse vir die volle leeftyd van die plant. Die blare word tussen 2 en 4 m lank en skeur gewoonlik veelvuldig, wat die illusie skep dat die plant meer as net twee blare het. Na die blare ontstaan daar twee kiemblaaragtige ogies. Die groeipunt gaan hierna dood en veroorsaak 'n verlenging van die ogies. Groei gaan net sydelings voort, wat die obkoniese vorm van die stam voortbring. Die spesie dra manlike en vroulike keëls op aparte plante. Bestuiwing, oftewel die oordra van stuifmeel van die manlike na die vroulike keëls (strobili) word deur insekte uitgevoer wat na die plant gelok word deur nektar deur keëls van beide geslagte afgeskei. [4]

Dit is moeilik om die ouderdom van die plante vas te stel, maar hulle kan moontlik meer as 1 000 jaar leef. Die gemiddelde plant word tussen 500 en 600 jaar oud geskat, alhoewel daar sommige plante is wat dalk meer as 2 000 jaar oud is.[verwysing benodig]

Die plant absorbeer water deur spesiale strukture op die blare om sodoende van dou wat gedurende die nag neerslaan gebruik te maak. 'n Verdere aanpassing tot droë toestande en hoë temperature gedurende die dag gebruik W. mirabilis die crassulaceae-suurmetabolisme (CAM) gedurende die vaslegging van koolstof in fotosintese.[5]. W. mirabilis is die enigste keëldraende plant wat hierdie spesiale tipe metabolisme uitvoer.

Alhoewel die plante as bedreigd beskou word as gevolg van hul baie stadige groeitempo, kom daar steeds 'n redelike aantal eksemplare in die natuur voor.

Naam en ontdekking[wysig]

Die plant is vernoem na Dr. Friedrich Welwitsch, wat die plant in 1860 ontdek het. Dr. Welwitsch was 'n Oostenrykse botanis en ontdekkingsreisiger wat in verskeie lande gewerk het. Hy het die plant ontdek toe hy deur die Portugese regering na Angola gestuur was (toe nog 'n Portugese kolonie).

Na Dr. Welwitsch die plant aan die wetenskaplike gemeenskap voorgestel het, het Charles Darwin daarna verwys as die "eendbekdier van die planteryk".[6]

In Afrikaans word daar soms na die plant verwys as die "tweeblaarkanniedood".[7]

Verspreiding[wysig]

Die plant is 'n bewoner van die Namibwoestyn, maar kom ook voor in ander kus-agtige gebiede van Namibië en Angola. Die Welwitschia se habitat begin in die noorde by die Nicolau-rivier (in Angola) en strek ongeveer 1200km na onder tot by die Kuiseb-rivier naby Gobabeb (in Namibië). Hulle word egter nie direk langs die kus aangetref nie.

In sommige gebiede van Sentraal-Namibië is die Welwitschia die dominante plant. Die plantsoort bereik sy hoogste digtheid ongeveer 50 tot 60km vanaf die kus.

Voortplanting[wysig]

W. mirabilis groei geredelik van saad, wat van spesialiskwekers bekom kan word. Die saad moet nat gehou word vir die eerste paar weke en aan soveel moontlik hitte en lig blootgestel word. Saad wat in die natuur ge-oes is, is dikwels swaar met Aspergillus niger spore besmet. Dié fungus kan die saailinge kort na ontkieming laat vrot. Gekweekte saad, van die Kirstenbosch Nasionale Botaniese Tuine in Kaapstad of ander kwekers bekom, is skoner en minder geneig tot verrotting.[verwysing benodig]

Verwysings[wysig]

  1. A. Lewington & E. Parker (1999). Ancient Trees: Trees that Live for a Thousand Years. Collins & Brown Ltd.. ISBN 1-85585-704-9. 
  2. (en) Ernst van Jaarsveld (1990) 'The cultivation and care of Welwitschia mirabilis, the exraordinary caudiciform from the Namib desert', in 'Aloe' 27, 3: 69-82, ISSN 002-6301
  3. (en) Chris H. Bornman (1978) 'Welwitschia. Paradox of a Parched Paradise'. Struik. Kaapstad, ISBN 0 8977 097 7
  4. Wetschnig W, Depisch B (1999). “Pollination biology of Welwitschia mirabilis Hook, F. (Welwitschiaceae, Gnetopsida)”. Phyton-Annales Rei Botanicae 39: 167.
  5. von Willert DJ, Armbruster N, Drees T, Zaborowski M (2005). “Welwitschia mirabilis: CAM or not CAM - what is the answer?”. Functional Plant Biology 32: 389. DOI:10.1071/FP01241.
  6. Welwitschia - oerplant van die Namib-gruisaflope. Wild & Jag. Maart 2007. Laaste besoek op 15 Julie 2007.
  7. WEG! Doendinge in Namibië. Laaste besoek op 25 Julie 2007.

Eksterne skakels[wysig]

PlantZAfrica Engels