Willem III van Engeland

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Willem III & II
Prins van Oranje
Koning van Engeland, Ierland en Skotland
Willem III deur sir Godfrey Kneller
Willem III deur sir Godfrey Kneller
Titel Prins van Oranje
Regeer 14 November 16508 Maart 1702
Voorganger Willem II
Opvolger Johan Willem Friso
Titel Koning van Engeland, Ierland en Skotland
Regeer 13 Februarie 16898 Maart 1702
Voorganger Jakobus VII & II
Opvolger Anna
Mede-monarg Maria II
Vrou Maria II
Huis Oranje-Nassau
Vader Willem II
Moeder Maria
Gebore 14 November 1650; Den Haag
Oorlede 8 Maart 1702, Londen

Willem III (14 November 16508 Maart 1702) was ’n soewereine Prins van Oranje van geboorte. Van 1672 het hy as stadhouer Willem III van Oranje oor Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland en Overijssel van die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande regeer. Van 1689 het hy as Willem III oor Engeland en Ierland regeer en as Willem II oor Skotland.[1] Willem was van die Huis van Oranje-Nassau en het die Engelse, Ierse en Skotse troon bestyg ná die Glorious Revolution, waarin sy oom en skoonpa Jakobus II afgesit is. Hy het in dié lande saam met sy vrou, Maria II, regeer tot met haar dood op 28 Desember 1694.

Willem was ’n Protestant en het aan verskeie oorloë teen die magtige Katolieke koning van Frankryk, Lodewyk XIV deelgeneem in koalisie met Protestantse en Katolieke magte in Europa. Baie Protestante het hom beskou as die voorvegter van hul geloof. Dit was grootliks danksy hierdie aansien dat Willem die Britse trone kon oorneem te midde van ’n vrees vir ’n herlewing van Katolisisme onder Jakobus. Sy bewind was die begin van die oorgang van die persoonlike regering van die Stuarts na die meer parlement-gesentreerde regering van die Huis van Hannover.

Vroeë jare[wysig]

Willem Hendrik van Oranje, die enigste kind van stadhouer Willem II, Prins van Oranje en Maria Stuart, kroonprinses van Engeland, is op 14 November 1650 in Den Haag in die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande gebore.[2] Agt dae voor sy dood is sy pa aan pokke dood en Willem was dus van sy geboorte af die soewereine Prins van Oranje.[3]

Koningin Maria II van Engeland, Willem III se vrou.

In 1677 is Willem getroud met Maria Stuart, sy niggie en die dogter van Jakobus, die Hertog van York. Jakobus was die broer van sy ma, Maria. Willem het geglo dat ’n huwelik met Maria sy kanse sou vergroot om die Engelse koning te word ná Karel II en dat dit die Engelse monarg sou laat afwyk van sy pro-Franse beleidrigtings.[4] Jakobus wou eers nie instem nie, maar Karel het druk op hom uitgeoefen.[5] Karel wou die huwelik gebruik om sy eie invloed uit te brei. Op 4 November 1677 is die egpaar in die huwelik bevestig.[6] Maria het kort daarna verwag, maar het ’n miskraam gehad.

Ná sy troue het Willem ’n moontlike kandidaat vir die Engelse troon geword indien sy oom en skoonpa, Jakobus, uitgesluit sou word omdat hy ’n Katoliek was. In 1685 het Jakobus egter wel vir Karel opgevolg en sy oudste dogter en Willem se vrou, Maria, het die eerste aanspraakmaker op die troon geword. Betrekkinge tussen Jakobus en Willem het later versleg. Om die guns van die Protestante in Engeland te wen, het Willem in 1687 ’n ope brief aan die Engelse volk geskryf waarin hy sy afkeer van Jakobus se godsdienstige beleidrigtings uitspreek. Baie Engelse politici het Willem as ’n vriend beskou en het oor die jare in die geheim kontak met hom behou. Hulle het begin om ’n gewapende inval in Engeland te beplan. [7]

Glorious Revolution[wysig]

Willem was eers teen die inval, maar die meeste historici stem saam dat hy in April 1688 ’n mag op die been begin bring het.[8][9] In Junie het Jakobus se vrou, Maria van Modena, die lewe geskenk aan ’n seun, Jakobus Francis Eduard Stuart, wat Willem se vrou vervang het as die eerste aanspraakmaker op die Engelse troon.[10] Openbare teenkanting teen Jakobus het intussen opgevlam ná die verhoor van sewe biskoppe wat openlik teen sy godsdienstige beleidrigtings was en ’n beroep op hom gedoen het om dit te verander.[11]

Willem is intussen amptelik genooi om aan die inval deel te neem en op 5 November 1688 het hy by Brixham in Suidwes-Engeland aan wal gegaan.[12] Saam met hom was sowat 11 000 voet- en 4 000 berede soldate.[13] Die steun vir Jakobus het feitlik onmiddellik begin afneem en invloedryke edelmanne regoor die land het hul steun aan die invaller toegesê.[14]

Jakobus wou Willem eers teengaan, maar het gesien hy het nie ’n kans teen hom nie. Hy het toe afgevaardigdes na Willem gestuur om te onderhandel, maar in die geheim op 11 Desember probeer vlug.[15] Dit het misluk, maar op 23 Desember slaag sy tweede poging om landuit vlug.[15]

Koning[wysig]

Hoewel sy vrou ’n aanspraakmaker op die Engelse troon was, wou Willem uit eie reg regeer en nie net as ’n prinsgemaal nie.[16] Omdat Jakobus gevlug het, is die troon as vakant beskou en sy seun het sy reg daarop verloor. Willem en Maria is toe aangewys as mede-monarge.[16] Hulle is op 11 April 1689 in die Westminster-abdy gekroon. Op dieselfde dag het Skotland aangekondig dat Jakobus ook nie meer die Skotse koning is nie en Willem en Maria is die Skotse troon aangebied. Hulle het dit op 11 Mei aanvaar.[17]

In 1694 is Maria aan pokke dood en Willem het die alleenheerser geword.[18] Sy gewildheid het daarna vinnig afgeneem. Hy is in 1702 aan longontsteking dood[19] en is opgevolg deur Maria se suster, Anna.

Bronne[wysig]

Verwysings[wysig]

Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [1]
  1. Act of Union 1707, the Revolution in Scotland”. UK Parliament. URL besoek op 2008-08-08.
  2. Claydon, 9
  3. Claydon, 14
  4. Van der Kiste, 38–39
  5. Van der Kiste, 42–43
  6. Van der Kiste, 47
  7. Troost, 186
  8. e.g.Troost, 190
  9. Claydon, Tony (September 2004; rev. May 2008). “William III and II (1650–1702)”. Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. URL besoek op 2008-08-08. (Subskripsie nodig)
  10. Troost, 191; van der Kiste, 91–92
  11. Van der Kiste, 91
  12. Troost, 200–203; van der Kiste, 102–103
  13. Van der Kiste, 105
  14. Troost, 204–205
  15. 15,0 15,1 Troost, 205–207
  16. 16,0 16,1 Troost, 207–210
  17. Davies, 614–615. Willem was "Willem II" van Skotland omdat die Skotte nog net een vorige koning met die naan Willem gehad het.
  18. Van der Kiste, 179–180
  19. Van der Kiste, 251–254

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Monarge van Engeland
Huis van Wessex: EgbertEthelwulfEthelbaldEthelbertEthelredAlfred die GroteEduard die OuereEthelweardAthelstanEdmund IEdredEdwy die RegverdigeEdgar die VreedsameSint Eduard die MartelaarEthelred IIDenemarke: Sven VurkbaardKnoet die GroteHuis van Wessex (herstel): Ethelred IIEdmund IronsideDenemarke (herstel): Knoet die GroteHarold HaasvoetHartaknoetHuis van Wessex (herstel): Sint Eduard die BelyerHarold GodwinsonEdgar AdelingHuis van Normandië: Willem I die VeroweraarWillem II RufusHendrik IStefanusMatildaHuis van Plantagenêt: Huis van Anjou (Angevyne)Hendrik IIHendrik die Jong KoningRichard IJan Sonder LandHendrik IIIEduard IEduard IIEduard IIIRichard IIHuis van LancasterHendrik IVHendrik VHendrik VIHuis van YorkEduard IVHuis van Lancaster (herstel)Hendrik VIHuis van York (herstel)Eduard IVEduard VRichard IIIHuis van Tudor: Hendrik VIIHendrik VIIIEduard VIJaneMaria IElizabeth IHuis van Stuart: Jakobus IKarel I • (Gemenebes van Engeland) • Huis van Stuart (herstel): Karel IIJakobus IIWillem III van OranjeMaria IIAnna