Witdwerg

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Wit dwerg)
Spring na: navigasie, soek

’n Witdwerg is ’n klein ster wat vorm nadat ’n hoofreeksster met ’n gemiddelde massa die einde van sy leeftyd bereik het. Hulle is baie dig: hul massa is vergelykbaar met dié van die Son en hul grootte met dié van die Aarde. Hul dowwe lig kom van die uitstraling van gestoorde termiese energie.[1][2] Dit sal die laaste fase van evolusie wees van meer as 97% van die sterre in die Melkweg.[3]

Die naaste bekende witdwerg aan die Aarde is Sirius B, 8,6 ligjare van hier. Dit is die kleinste komponent van die Sirius-dubbelster. In Januarie 2009 is agt witdwerge getel in die honderd sterstelsels naaste aan die son.[4] Die term is in 1922 deur Willem Luyten bekend gestel.[5]

Ontstaan[wysig]

Nadat die waterstofverbrandende fase van ’n hoofreeksster met ’n gemiddelde of lae massa eindig, sal dit uitsit en ’n rooi reus word. As die rooi reus se massa nie groot genoeg is om die temperatuur op te wek waarteen koolstof verbrand word nie, sal ’n onaktiewe massa van koolstof en suurstof in die middel van die ster opbou. Nadat die ster sy buitenste lae weggestoot het om ’n planetêre newel te vorm, sal net die kern oorbly. Dit is die steroorblyfsel wat ’n witdwerg vorm.[2] Daarom bestaan witdwerge hoofsaaklik uit koolstof en suurstof.

As die aanvanklike massa van die ster tussen 8 en 10,5 sonmassas is, sal die kerntemperatuur hoog genoeg wees om koolstof te verbrand, maar nie neon nie; in so ’n geval kan ’n witdwerg gevorm word wat uit suurstof, neon en magnesium bestaan.[6]

Die elemente in ’n witdwerg ondergaan nie meer fusiereaksies nie. Die ster het dus geen bron van energie nie en sal mettertyd afkoel. Eindelik sal dit nie veel hitte of lig uitstraal nie en ’n swart dwerg word.[2] Dit neem egter langer as die 13,8 miljard jaar wat die heelal oud is,[7] en daarom bestaan daar nog geen swart dwerge nie.[1][3]

Verwysings[wysig]

  1. 1,0 1,1 Johnson, J. (2007). “Extreme Stars: White Dwarfs & Neutron Stars”. Aantekeninge, Astronomie 162. Ohio-staatsuniversiteit. URL besoek op 17 Oktober 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Late stages of evolution for low-mass stars”. Aantekeninge, Fisika 230. Rochester-instituut vir Tegnologie. URL besoek op 3 Mei 2007.
  3. 3,0 3,1 (2001) “The Potential of White Dwarf Cosmochronology”. Publikasies van die Astronomical Society of the Pacific 113 (782): 409. DOI:10.1086/319535.
  4. The One Hundred Nearest Star Systems”. Research Consortium On Nearby Stars: 1 Januarie 2009. URL besoek op 21 Julie 2010.
  5. (2005) “How Degenerate Stars Came to be Known as White Dwarfs”. American Astronomical Societyvergadering, 207 207: 1503.
  6. (2005) “On Possible Oxygen/Neon White Dwarfs: H1504+65 and the White Dwarf Donors in Ultracompact X-ray Binaries”. 14th European Workshop on White Dwarfs 334: 165.
  7. (2007) “Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) Three Year Results: Implications for Cosmology”. The Astrophysical Journal Supplement Series 170 (2): 377. DOI:10.1086/513700.
Soorte sterre en sterregroepe
HD 820.jpg
 Sterre   SterDwergsterWitdwergSwartdwergRooidwergGeeldwergBruindwergSubdwergReusesterHelder reusSuperreusHiperreusSubreusRooireusBloureusNeutronsterPulsarBloudwaalsterCepheïedVeranderlike sterNovaOpvlamsterRR Lyrae-sterWolf-RayetsterT Tauri-sterHerbig Ae/Be-sterPoolster
 Sterregroepe   DubbelsterX-straaldubbelsterVeelvoudige sterSterreswermSterrestroomSterrestelselMelkwegSterrestelselswermSuperswerm
 Verwante voorwerpe   SupernovaNewelPlanetêre newelMessier-voorwerpHeelalMultiversumSterrebeeldAsterismeSterreklassifikasieSwartkolkSuperholteInterstellêre mediumMolekulêre wolk
 Lyste   Lys van sterrekundige katalogusseLys van naaste sterreLys van grootste sterreLys van gewone name van sterre