Zaha Hadid

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Zaha Hadid (Arabies: زها حديد) is 'n Irakkees-gebore Britse argitek en professor in argitektuur.

Sy is die eerste vrou wie se werk in 2004 met die Pritzker-prys vir argitektuur bekroon is. Die beoordelaarspaneel het na haar as een van die mees begaafde beoefenaars van die kuns van argitektuur verwys en die "konsekwent oorspronklike en sterk persoonlike visie" gehuldig waarmee sy "die manier, waarop ons ruimte sien en ervaar, verander het. [Haar] gefragmenteerde geometrie en vloeiende beweeglikheid skep nie net 'n abstrakte, dinamiese mooiheid nie: hierdie is 'n werk wat die wêreld, waarin ons lewe, verken en vertolk."[1]

Zaha Hadid: Riverside Museum in Glasgow, Skotland

Lewe en loopbaan[wysig]

Ouers en kinderjare[wysig]

Zaha Hadid is in 1950 in die Irakkese hoofstad Bagdad gebore. Die families van haar ouers, Wajiha Sabunji († 1983) en Muhammad Hadid (1907-1999), is uit Mosoel afkomstig waar hulle met handel, industriële beleggings en eiendomme groot welvaart verwerf het. Haar pa het tussen 1928 en 1931 aan die London School of Economics gestudeer waar die ekonome Sidney Webb, Hugh Dalton en John Maynard Keynes net soos die sosiaal-demokratiese gedagtes van die Fabian Society sy bewondering gewek het.[2]

Naas sy sakebelange is hy herhaaldelik as minister van finansies aangestel en was in 1946 'n medestigter van die Iraqi Democratic Party en in 1960 een van die stigters en die leier van die Progressive Democratic Party.[3]

Aangesien haar ouers 'n westelike lewensstyl gevoer het, het Zaha Hadid saam met haar broers in een van die eerste huise in Bagdad grootgeword wat volgens die Bauhaus-styl ontwerp is.[4] Reeds as kind het sy haar kamer nuut ontwerp en het sodoende 'n voorbeeld gelewer wat deur timmermans in Bagdad vir baie ander kinderkamers oorgeneem is.

In die laat 1950's het sy die boubedrywighede by die nuwe gebou van die Irakkese Departement van Beplanning in Bagdad dopgehou - 'n projek wat deur Gio Ponti volgens die voorbeeld van die Pirelli-wolkekrabber in die Noord-Italiaanse metropool Milaan ontwerp is. Zaha Hadid het haar skoolopleiding aanvanklik in 'n kloosterskool in Bagdad, wat deur Rooms-Katolieke nonne bestuur is, en later in 'n Switserse en 'n Britse kosskool ontvang.

Akademiese opleiding[wysig]

Zara Hadid het tot en met 1971 wiskunde aan die Amerikaanse Universiteit in Beiroet en tussen 1972 en 1977 argitektuur aan die Architectural Association School (AA) in Londen gestudeer. Onder leiding van Alvin Boyarsky het die AA in die 1970's tot 'n soort sentrum van die teenbeweging van 'n tweede argitektoniese modernisme geword.[5]

Dosente soos Rem Koolhaas en Bernard Tschumi het hier sentraal gestaan in die poging om nuwe stylvorme buite die klassieke moderne boukuns en neo-historisme te ontwikkel. Zaha Hadid se buitengewone talent is al in hierdie periode raakgesien. Haar finale eksamenwerk was die ontwerp vir 'n hotel by die Londense Hungerford-brug wat sy Malevich's Tectonics genoem het - 'n sinspeling op die Russiese suprematis Kasimir Malewitsj.

In 1977 het sy 'n pos as medewerkster by Koolhaas se Office for Metropolitan Architecture (OMA) aanvaar waar sy saam met haar kollegas Rem Koolhaas en Ella Zenghelis ook self gedoseer het. In 1980 het sy haar eie ateljee as argitek in die Britse hoofstad geopen. In 1988 het die Duitse argitek en huidige professor Patrik Schumacher (* 1961) as vennoot tot die ateljee toegetree.

Argitektoniese werke en projekte[wysig]

phæno - Die Experimentierlandschaft, suidfasade, in Wolfsburg, Duitsland

In 1983 het Zaha Hadid se ontwerp vir die vermaakilkheidspark The Peak Leisure Club internasionaal opspraak gewek. Volgens haar planne sou die park teen 'n berghelling in Hongkong ontstaan, maar die projek is uiteindelik nooit verwesenlik nie. Nogtans is die ontwerp met 'n prys bekroon en ook ter geleentheid van die uitstalling oor Deconstructivist Architecture, wat in 1988 in die New Yorkse Museum of Modern Art gehou is, vertoon. Zaha Hadid is danksy dié ontwerp as een van die baanbrekers vir die teoretiese basis van dekonstruktivistiese boukuns beskou.

Hadid se styl was indertyd egter allesbehalwe beperk tot dekonstruktivisme. Sy was eerder op soek na haar eie vormtaal binne die modernistiese stroming. 'n Lang reeks van ontwerpe, wat nie verwesenlik kon word nie, wys hoe moeilik dié soektog was. Uiteindelik het Zaha Hadid in 1993 'n deurbraak gemaak met haar ontwerp vir 'n brandweerhuis vir die Vitra-aanleg in Weil am Rhein, Duitsland. Rolf Fehlbaum, die bestuurder van Vitra, het indertyd al bekendgestaan as opdraggewer vir 'n reeks innoverende fabrieks- en ander geboue wat deur leidende internasionale argitekte soos Tadao Ando en Frank Gehry ontwerp is, waaronder die Vitra-ontwerpmuseum.

'n Ander, minder opspraakwekkende ontwerp van Zaha Hadid vir 'n woonhuis met binnehof in die Berlynse stadsdeel Kreuzberg het reeds in 1987 ter geleentheid van die argitektoniese uitstalling Internationale Bauausstellung (IBA) in 1987 ontstaan, maar is eers in 1994 verwesenlik. Haar grootste projek in Duitsland was phæno in Wolfsburg, Nedersakse - 'n interaktiewe museum van natuurwetenskappe waarby sy nuwe konsepte vir die dinamiese ontwerp van ruimtes getoets het. Vir Hadid was hierdie projek besonder ambisieus aangesien dit ongeag sy ingewikkelde konstruksie die indruk van gewigloosheid skep.[6]

Haar onlangse meer vloeiende ontwerpe verbind volgens kritici argaïese en futuristiese elemente met mekaar.[7] Haar argitektoniese ateljee het sy werksaamheide na ontwerpkuns uitgebrei en ontwerp onder meer meubels, binnenshuise argitektuur, pawiljoens en ander dekorasies vir tentoonstellings en gebruiksvoorwerpe.

Voorbeelde en inspirasies[wysig]

Zaha Hadid vind haar inspirasies en voorbeelde veral by Russiese suprematiste en konstruktiviste soos Kasimir Malewitsj of El Lissitzky. Sy verwerp strominge soos postmoderne argitektuur. Volgens waarnemers volg Hadid met haar boukuns 'n sentrale beginsel van Malewitsj wat hy in 1928 geformuleer het: "Ons kan ruimte slegs waarneem indien ons onsself losmaak van die Aarde en enige punt van aanraking verdwyn."

Hadid verwerp die primaat van die regte hoek op 'n wiskundige manier:

Cquote1.svg Die belangrikste punt is beweging, die vloei van dinge, 'n nie-Euklidiese geometrie sonder herhalende elemente: 'n nuwe ordening van ruimte.
— Zaha Hadid[8]
Cquote2.svg

Doseerwerk[wysig]

In die laat 1980's het Zaha Hadid haarself toegespits op haar teoretiese werk as gasprofessor aan die Harvard-universiteit se Graduate School of Design (Kenzō Tange-Chair) en vervolgens aan die Universiteit van Chicago se School of Architecture (Sullivan-Chair). Sy is later aangestel as gasprofessor aan die Hochschule für bildende Künste Hamburg, die Knolton School of Architecture in Ohio en by die Masters Studio, Columbia-universiteit te New York.

Sedert 2000 is Hadid as professor aan die Instituut vir Argitektuur van die Universiteit vir Toegepaste Kuns in Wene, Oostenryk werksaam. In 2002 was sy daarnaas Eero Saarinen-gasprofessor aan die Yale School for Architecture in New Haven, Connecticut.

Verwysings[wysig]