Zuid-Afrikaansche Republiek
Die Zuid-Afrikaansche Republiek was 'n onafhanklike republiek wat deur die Voortrekkers noord van die Vaalrivier gestig het. Dit het vir net minder as 50 jaar bestaan en het in 1902 tot 'n einde gekom nadat Brittanje die republiek in die Tweede Vryheidsoorlog verslaan het. Goud is in 1886 ontdek in Johannesburg en vroeër in ander areas soos Pelgrimsrus.
In 1888 is Nederlands erken as die enigste amptelike taal van die land. Wet 10 van 1888 die volgende bepaal: "De Hollandsche taal is de officieele taal des lands. Alle andere talen zijn vreemde talen". Die wet het verder ook bepaal dat alle amptelike dokumente, kennisgewings, diensbriewe "en andere schrifturen van ambtenaren" in Nederlands geskryf en opgestel sou moes wees. Verder is bepaal dat Nederlands in alle howe gebruik sou moes word. Ook moes alle markmeesters alle veilings in Nederlands hou, alhoewel hulle die reg sou hê om dit wat gesê is, daarna ook in 'n ander taal te herhaal.[1] Die Nederlandstalige "Volkslied van Transvaal" was vanaf 1875 tot en met 1902 amptelik in gebruik.
Inhoud |
Stigting [wysig]
Die Voortrekkers vernoem die gebied oorkant die Vaalrivier en suid van die Limpoporivier in die 19de eeu Transvaal. Hier vestig hulle ook Voortrekkers, wat teen die begin van die veertigerjare van die 19de eeu uit Natal verdryf is, en stig klein onafhanklike republieke soos byvoorbeld in Potchefstroom, wat saam met Winburg die kortstondige Republiek van Potchefstroom-Winburg vorm.
Met die ondertekening van 'n ooreenkoms tydens die Sandrivier Konvensie erken die Britse koloniale owerhede in 1852 die onafhanklikheid van die Zuid-Afrikaansche Republiek, waarin 'n aantal kleiner Boererepublieke in die Transvaal-gebied verenig is, en twee jaar later ook die Oranje-Vrystaat. Potchefstroom word as die eerste administratiewe hoofstad van die ZAR gekies. In 1855 word 'n nuwe regeringsetel teen die Apiesrivier gestig en ter ere van die Voortrekkerleier Andries Pretorius Pretoria genoem.
In die tydperk tussen 1854 en 1872 is 'n aantal pogings onderneem om die ZAR en die Oranje-Vrystaat te verenig. Hulle is egter weens politieke geskille nie suksesvol nie.
Die Transvalers het nie slegs 'n onafhanklike republiek gehad nie, maar het ook die Nederduits Hervormde Kerk (NH Kerk) gestig, wat onafhanklik was van die Nederduits Gereformeerde Kerk (NG Kerk) in die Kaapkolonie. Die Transvalers het vir jare lank geprobeer om predikante uit Holland te verkry, maar die pogings was tevergeefs. As gevolg hiervan het die NH Kerk uiteindelik besluit om weer aan te sluit by die Kaapse sinode van die NG Kerk. Die Kaapse sinode het hierdie versoek goedgekeur, maar net voordat die Transvalers ingestem het met die voorwaardes, het hulle berig gekry dat 'n proponent, ds. Dirk van der Hoff, op pad was na die Transvaal. Ds. van der Hoff is gelegitimeer deur ds. Abraham Faure, namens die Kaapse kerk, en in Potchefstroom bevestig tot die amp deur 'n ouderling in die NH Kerk.
Die Nederduits Hervormde Kerk was die staatskerk van die Zuid-Afrikaansche Republiek. Slegs lede van die NH Kerk mog dien in die volksraad, en die kerk het geldelike steun uit die staatskas verkry. Slegs ander kerke waarvan die leer ooreenkom met die van die Heidelbergse Kategismus is toegelaat.
Die yl bevolkte Zuid-Afrikaansche Republiek en Oranje-Vrystaat is patriargale, plattelandse gebiede, wat afgesny is van die politieke en maatskaplike ontwikkelinge in Europa en slegs oor 'n rudimentêre infrastruktuur beskik. In 1877 annekseer die Britte die ZAR, omdat die republiek nie in staat sou wees om homself te regeer of die opstandige Swart stamme in bedwang te hou nie.
Britse Anneksasie en die Eerste Vryheidsoorlog [wysig]
Op 16 Desember 1880 begin die Eerste Vryheidsoorlog, waarin die ZAR na slegs twee maande by die Slag van Majuba 'n oorwinning oor die Britte behaal. Die republiek kry aanvanklik weer selfregering en herwin later, in 1884, ook sy onafhanklikheid. Vanaf 1880 was die Republiek deur die Driemanskap bestuur tot en met Paul Kruger se verkiesing as President van die ZAR in 1883.
Opbou van die republiek en aanloop tot die Tweede Vryheidsoorlog [wysig]
Met die ontdekking van die goudvelde aan die Witwatersrand stroom in 1886 'n groot aantal buitelanders na die gebied, en in dieselfde jaar word sowat vyftig kilometer suid van Pretoria die myndorp Johannesburg gestig. In die volgende dekade groei die politieke spannings tussen die "uitlanders" in Johannesburg en die regering van die ZAR, wat nie bereid is om stemreg aan die oorwegend Engelstalige bewoners van Johannesburg te verleen nie. Sowat een derde van die 200 000 Blankes in die ZAR is destyds buitelanders. Cecil Rhodes, die Eerste Minister van die Kaapkolonie, en President Paul Kruger is die groot politieke teenspelers van hierdie tydperk.
Tweede Vryheidsoorlog [wysig]
'n Grensvoorval, wat deur Rhodes en sy medepligtiges opsetlik veroorsaak is, gee in 1899 die aanleiding tot die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog, waarin 35 000 Afrikaners teen 'n oormag van 450 000 Britse soldate veg. Ondanks die hewige verset van die Afrikaners en die suksesvolle guerilla-taktiek van die Afrikaanse generale Christiaan de Wet en Koos de la Rey, wat destyds wêrelwyd vir opwinding sorg, slaag die Britte onder meer danksy hulle beleid van "verskroeide aarde" en die gebruik van konsentrasiekampe, waarin 26 000 vroue en kinders en 'n onbekende aantal Swart plaaswerkers omgekom het, daarin om die oorlog te wen. Met die Verdrag van Vereeniging, wat in 1902 gesluit is, word die Boererepublieke uiteindelik deur die Britse kroon geannekseer.
In 1910 word Transvaal een van die vier provinsies van die nuutgestigte Unie van Suid-Afrika. Die politieke prys, wat die Engelstalige element van die Blanke bevolking destyds heel bereidwillig betaal het vir die politieke versoening met die Afrikaners, is die rassebeleid van Apartheid, wat uit die patriargale maatskaplike strukture van die Boererepublieke voortspruit en daarna dekades lank die binnelandse beleid van Suid-Afrika oorheers het.
Sien ook [wysig]
Verwysings [wysig]
- ↑ J.C. Steyn: Taalideologie en Taalbeleid in die Suid-Afrikaanse Geskiedenis - Oorwegings en Ampstaaldebat?, Acta Academia, Supplement 1,1-107, 1993, bl.31.
Bronne [wysig]
- Davenport, T.R.H. South Africa. A modern history, 1978
- Pakenham, Th. The Boer War, 1979
- Pakenham, Th. The scramble for Africa 1876-1912, London, Abacus 1991
- Wesseling, H.L. Verdeel en heers. De deling van Africa 1880-1914, Amsterdam, Bert Bakker 1991
- Wilson, M. en L. eds. The Oxford history of South-Africa II: 1870-1966, Oxford, Clarendon 1971
Eksterne skakels [wysig]
- Chronology South Africa (Engels)
- The discovery of gold and the Jewish community (Engels)
Hierdie artikel maak gebruik van feite en teks uit die 1911 Encyclopædia Britannica. Die bron is in die publieke domein.
| Boererepublieke | |
|---|---|
|
Goosen | Klein Vrystaat | Oranje-Vrystaat | Natalia | Nieuwe Republiek | Kliprivier | Lydenburg | Stellaland | Upingtonia | Utrecht | Zoutpansberg | Zuid-Afrikaansche Republiek |
|
