Aardbewing

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Skade in Fourth Avenue, Anchorage, veroorsaak deur die groot Alaskaanse aardbewing van 27 Maart
Die gedenkpark te Kobehawe, Japan
Die Stille Oseaan vuurring, Vulkaanboëe en oseaantrôe wat die Stille Oseaan deels omring, 'n gebied met gereelde aardbewings en vulkaanuitbarstings. Die trôe word in blou-groen aangedui. Die vulkaanboë is altyd ewewydig aan die trôe, en die eilandboog van die Aleutiese Trog kan met die lang vulkaanketting van die Aleoetiese Eilande vereenselwig word.

'n Aardbewing is 'n bewing of skudding van die aardoppervlakte. Aardbewings ontstaan gewoonlik as gevolg van rotsmassas wat beweeg en teen mekaar skuur by geologiese breuke in die boonste lae van die aardkors. Die soliede dele van die aarde beweeg stadig, dog voortdurend en aardbewings kom voor waar die spanning gevolglik te hoog word vir die materiale.

Aardbewings kan egter ook veroorsaak word deur mynbedrywighede, soos in 2005 by Stilfontein en Klerksdorp in Noordwes. Gewoonlik is die werklike beweging baie klein, bv. 'n paar millimeter of selfs minder, maar dit gebeur so skielik dat die uitwerking op die oppervlakte chaoties kan wees. Hierdie beginsel kan geïllustreer word deur 'n albaster op 'n tafelblad te plaas en die blad van onder af met 'n hamer te slaan. Die tafelblad sal baie min beweeg, maar die albaster sal 'n hele ent die lug opspring en afrol van die tafel af.

Wanneer 'n aardbewing aan 'n kuslyn of onder die see plaasvind, kan daar 'n reuse getygolf, of Tsunami, ontstaan. Hierdie golwe kan ontsaglike skade aan laagliggende kuslyne veroorsaak. Aardbewings kom in sommige dele van die aarde meer dikwels voor as in ander. Die gebiede wat die meeste geraak word lê langs 'n omvangryke gordel wat feitlik oor die hele aarde strek. Hierdie gevaargebiede kan nagespeur word vanaf die weskus van Suid-Amerika, oor Sentraal-Amerika en die Karibiese eilande en verder noordwaarts met die Stille Oseaan tot langs die weskus van Noord-Amerika. Daarna swaai die gordel weswaarts weg deur die Aleoetiese Eilande na Asië en omspan die hele ooste en suidooste van Asië met die aanliggende eilande, om daarna weer weswaarts uit te dy na die Mediterreense streke en na Suid-Europa.

Aardbewings wek gewoonlik wye openbare belangstelling as gevolg van die verwoesting en lewensverlies wat algemeen daarmee gepaard gaan. Die meeste skade word gewoonlik aangerig deur vallende geboue en brande wat uitbreek. Brandwaterpype word gewoonlik beskadig en daarom woed die brande onverstoord voort. Grondverskuiwings en sneeustortings kan in sommige gebiede deur aardbewings veroorsaak word en groot skade kan aan ondersese kabels aangerig word, asook groot visvrektes te wyte aan ondersese aardbewings.

Sien ook[wysig]

Eksterne skakels[wysig]