Alpynse mitologie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Optog in die Oostenrykse stad Klagenfurt

Veral die oostelike en sentrale Alpegebiede staan bekend vir hulle ryk tradisies, wat hulle oorsprong onder meer in die voor-Christelike tydperk het. Die huidige "heidense" tradisies is 'n mengsel van Germaanse, Slawiese, Retiese en Keltiese invloede.

Oorlewering[wysig]

Die ou heidense tradisies het in die plattelandse gebiede van Oostenryk, Switserland, Beiere en Slowenië in die vorm van volkspele, kuns, optogte, rituele en spele oorleef. Die geïsoleerde ligging van die Alpynse gemeenskappe het tot die ontwikkeling van 'n verskeidenheid plaaslike tradisies gelei.

Die Rooms-Katolieke Kerk het in die Alpegebied steeds 'n ambivalente houding teenoor heidense tradisies gehad. Terwyl sommige gebruike net in die afgeleë valleie bewaar is, wat nie deur die kerk se invloed geraak is nie, is ander oor die eeue heen by Christelike tradisies aangepas.

In die tydperk van die Duitse Derde Ryk het die Nazi-regering die heidense kulturele erfenis gedeeltelik by die mistisisme en esoteriese praktyke van die Nazi-beweging ingelyf. Die reputasie van die heidendom en sy tradisies het in Oostenryk, Beiere en Slowenië 'n bietjie onder hierdie inbesitneming deur die Nazi's gely, alhoewel die meerderheid van sy huidige aanhangers aantygings van nasionalisme duidelik ontken. Met die verstedeliking en die krimpende bevolking van die plattelandse Alpegebiede het 'n aantal gebruike 'n moderne betekenis en interpretasie gekry.

Krampus[wysig]

Krampus

Die woord Krampus het sy oorsprong in die Oudhoogduitse term vir klou, krampen. Krampus word in die Alpegebied, maar ook in Hongarye en Kroasië, as 'n demoniese figuur uitgebeeld, wat saam met Sint Nikolaas optree. Gewoonlik verklee jong mans gedurende die eerste twee weke van Desember, en veral op die aand van 5 Desember, in Krampus-kostuums om die strate rond te swerf en sowel kinders asook volwassenes met hulle roestige kettings en klokke angs op die lyf te jaag.

In 'n aantal landelike gebiede word jong dames as deel van die pret saggies met roedes geslaan. Jong mans doen groot moeite met die vervaardiging van hulle handgemaakte maskers om by die plaaslike feeste met 'n indrukwekkende kostuum te kan spog.

Die Krampus-figuur toon sekere ooreenkomste met Swarte Piet, die begeleier van Sint Nikolaas in ander Europese gebiede. Daar is egter belangrike verskille. Krampusse tree dikwels in groot groepe op. In die omgewing van Salzburg, die Tiroolse Unterland en in die Salzkammergut tree Sint Nikolaas, Krampus en Körbelträger (die "Mandjiesdraer") gemeenskaplik op.

Die Krampus-tradisie was oorspronklik oor die hele Oostenryk verspreid, maar in die tydperk van die Inkwisisie is die gebruik verbied. Mense, wat hulle as duiwelse wesens vrklee het, is destyds die doodstraf opgelê. Die tradisie het sodoende net in afgeleë gebiede oorleef.

Vanuit die kloosterskole het vanaf die middel van die 17de eeu 'n nuwe tradisie ontwikkel. Sint Nikolaas is deur skrikwekkende wesens, duiwels en mense in dierkostuums vergesel om kinders op te soek. Vrome, volgsame kinders het geskenke ontvang, terwyl die stouterds gestraf is.

Perchten[wysig]

Percht-aanhanger
Perchten-masker uit St. Johann (Pongau)

Mevrou Perchta is 'n mitologiese figuur, wat in Slawiese en Skandinawiese legendes voorkom en ook 'n belangrike rol in die volksgeloof speel. Sy is moontlik 'n variasie van Mevrou Holle, wat danksy die sprokiesverhale van die Duitse Gebroeders Grimm bekendheid verwerf het.

Die naam Perchta kom veral in Suid-Duitsland en die Alpegebied voor (onder meer in plekname soos Berchtesgaden), maar ook in Slawiese gebiede, terwyl Mevrou Holle 'n Noord-Duitse (en soms ook Skandinawiese) weergawe blyk te wees.

Die woord Perchten (die meervoud van Perchta) het oorspronklik na die vroulike maskers verwys, wat tydens die plaaslike optogte deur die begeleidsters van "Mevrou Bercht", 'n antieke goddin, gedra is. Die optogte (Duits: Perchtenlauf) het gedurende die laaste week van Desember en die eerste week van Januarie plaasgevind, maar veral op 6 Januarie.

Die kostuums is saamgestel uit 'n bruin houtmasker en 'n bruin of wit skaapvel. Deesdae begin die Krampus- en Perchten-feeste geleidelik versmelt, sodat dikwels nie meer tussen die twee onderskei word nie.

Perchten word met die midwinter geasssosieer en versinnebeeld ook die lot en die siele van die oorledenes. Die naam het sy oorsprong in die Oudhoogduitse peraht ("skitterend") en was 'n waarskuwing teen die doodsonde van ydelheid.

Plaaslike Duitse en Sloweense variante van die naam is onder meer Berigl, Berchtlmuada, Bechtra, Pehta, Perhta-Baba, Zlobna Pehta, Bechtrababa, Sampa, Stampa, Lutzl, Zamperin, Pudelfrau, Zampermuatta en Rauweib.

Die Rooms-Katolieke Kerk het selfs gepoog om die wilde feesvierings in die 17de en 18de eeu te laat verbied, maar het hulle later stilswyend geduld en sodoende hulle herlewing moontlik gemaak.

In Pongau, 'n streek in Oostenryk, vind elke winter groot optogte van Schönperchten ("mooi Perchten") en Schiachperchten ("lelike Perchten") plaas. Ander plaaslike variante sluit die Tresterer in die Oostenrykse gewes Pinzgau, die steltedansers van die dorp Unken, die Schnabelpercht ("Snawel-Perchten") in die gebied van die Laer Innvallei en die Glöcklerlaufen ("klokkeluiersloop") in die gewes Salzkammergut in. 'n Aantal skioorde gebruik die ou tradisies om in die winter toeriste te lok.

Bronne[wysig]

Eksterne skakels[wysig]