Asië

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Asië

Ligging van Asië op 'n wêreldkaart

Oppervlakte 44 579 000 km² (1ste)[1]
Bevolking 4 164 252 000 (2013, 1ste)[2]
Bevolkingsdigtheid 87/km²
Lande 48 VN-lidlande en 6 ander lande
Afhanklike gebiede 6
Taalfamilies Sino-Tibettaans
Indo-Europees
Altaïes
Austro-Asiaties
Tai-Kadai
Austronesies
Drawidies
Semities
Siberies
Kaukasies
Tydsones UTC+2 (Turkye) tot UTC+12 (Verre-Ooste van Rusland)
Grootste stede Vlag van Volksrepubliek van Sjina Sjanghai
Vlag van Pakistan Karatsji
Vlag van Volksrepubliek van Sjina Beijing
Vlag van Japan Tokio
Vlag van Indië Moembaai
Vlag van Indië Delhi
Vlag van Bangladesj Dhaka
Vlag van Indië Kalkutta
Vlag van Indië Chennai
Vlag van Japan Osaka
Nasa-Satellietbeeld van Asië
Kaart van Asië
Politiese kaart van Asië
Die Verenigde Nasies se indeling van Asië in substreke:[3]
██ Noord-Asië ██ Sentraal-Asië ██ Wes-Asië ██ Suid-Asië ██ Oos-Asië ██ Suidoos-Asië

Asië is die wêreld se grootste kontinent in sowel oppervlakte as bevolking. Saam met die eilande beslaan dit ongeveer 44 579 000 km² wat 33% van die totale landoppervlakte van die aarde is en dit word bewoon deur meer as 4 miljard mense – ongeveer 60% van die wêreldbevolking.

Fauna en Flora[wysig | wysig bron]

Naas uitgestrekte grasvlaktes, woestyne en woude, bestaan Asië uit hoë plato's en bergreekse met die hoogste pieke in die wêreld. Daar kom dus 'n groot verskeidenheid plante en diere voor. Die sterk ooreenkoms tussen die fauna en flora van Asië en dié van Amerika versterk die vermoede dat daar in die ystertydperk 'n landbrug in die gebied van die Beringstraat moes bestaan het.

Toendra[wysig | wysig bron]

In die verre noorde van Asië tref 'n mens Arktiese plantegroei aan. Daar groei net mos, kort grasse en bossies in die kort somers. Die berghellings langs die noordoostelike kus van Siberië is met welige gras bedek. Talie soorte insekte floreer in die toendra en dien as voedsel vir die groot swerms voëls wat in die somer op land en langs die see broei. Kenmerkend vir die toendra is sneeuhoenders en lemmings, wat as prooi dien vir roofvoëls, poolvosse en ander vleisvreters soos wolwe. Die meeste diere, insluitende die rendiere, migreer suidwaarts in die herfs. Kleiner knaagdiere bly egter ook in die winter daar en lewe van plantegroei wat hul lê onder die sneeu uitgrawe,

Taiga[wysig | wysig bron]

Geen bome groei in die toendra nie, maar uitgestrekte naaldwoude kom suid daarvan in die taiga voor. Hulle bestaan hoofsaaklik uit denne, sparre en lorke. In die koudste dele van die taiga oorheers die lorke. Hulle verloor hul naalde in die winter, Voëls en knaagdiere lewe van die bome se sade in die taiga. Soms ontstaan 'n tekort aan sade en dan migreer die voëls op groot skaal na Europa. Die grootste diere wat in die taiga voorkom, is elande, met wolwe, losse (ʼn soort rooikat) en veelvrate as hul vernaamste vyande, Naaldwoude kom ook teen die berghellings in die hooglande van Tibet voor. Rododendrons van alle kleure en 'n groot verskeidenheid primulas groei daar bokant die boomgrens.

Steppes en woestyne[wysig | wysig bron]

Die plantegroei van Klein-Asië, Iran, Afganistan, Tibet en Mongolië is tipies van woestyn- en steppegebied. Loofbome groei in bosse teen die vogtige berghellings en langs die rivieroewers. Plantegroei in die steppe bestaan hoofsaaklik uit harde grasse, eenjarige plante, bolgewasse en lae struike, soos die Tamarisk. Bokwiet kom oorspronklik uit die steppe van Sentraal-Asië en knoffel uit Wes-Asië. Die plantegroei in Tibet is baie soos dié in China en Japan, waar die perske en appelkoos oorspronklik vandaan kom. Kersies, vye, druiwe, hennep, gars, koring en rog, wat oorspronklik uit Klein-Asië kom, het oral op die vasteland belangrike kultuurgewasse geword. Korea, Mantsjoerye en Oos-China het 'n hoë reënval, met subtropiese plantegroei in die suidelike dele.

Die uitgestrekte steppe was die oorspronklike habitat van die wilde perd, maar vandag kom die egte wilde perd (Equus przewalski) nog net in Mongolië voor. Mongolië is ook die woonplek van die laaste wilde kamele. Hulle is skraler, met korter, harder hare as die mak kameel.

Baie soorte knaagdiere kom in die steppes voor, onder andere die fluithaas, wat 'n wintervoorraad van afgeknaagde plante opbou. In die warm woestyne van Suidwes-Asië tref 'n mens nog wilde esels aan sowel as 'n soort gasel wat hom by die klimaat aangepas het. Op die hooglande van Tibet kom die wilde jak (knorbuffel) voor. Sy digte pels beskerm hom teen die koue. Die kleiner huisjak is meer as 3000 jaar gelede al deur die Tibetane getem. Hy is 'n nuttige pak- en rydier en word ook aangehou vir melk en vleis. Sy pels het verskeie uiteenlopende gebruike. Hoog in die berge woon wilde skape en bokke, met die sneeuluiperd as hul grootste vyand. Die sneeuluiperd is die enigste lid van die luiperdfamilie wat bokant die boomgrens woon.

Bere is swerfdiere wat yl bevolkte, bergagtige gebiede as woonplek verkies. Daar is bruinbere in Tibet en knaagbere in die berge van Suidoos-Asië. In die bamboesbosse teen die berghange van Tibet en Wes-China woon die groot pandabeer. Sy kleiner neef kom ook in die aangrensende gebiede voor. Hulle lewe hoofsaaklik van plante.

Tropiese woude[wysig | wysig bron]

Suid van die Himalaja lê die tropiese en subtropiese gebiede van Asië. Plek-plek kom daar wel struikwoestyne en droë bosse voor, maar tropiese reënwoude met 'n groot verskeidenheid van plante en diere oorheers. Baie van die boomsoorte lewer waardevolle hout, soos byvoorbeeld ysterhout, wat so swaar is, dat dit in water sink. Omdat daar geen groeiseisoen is nie, dra bome dwarsdeur die jaar vrugte. Baie van die tropiese plante lewer bekende speserye en grondstowwe, onder andere gemmer, kaneel en katoen .

Op die eilande is rubberplantasies en palms 'n algemene verskynsel. In die subtropiese savannegebiede woon 'n soort antiloop en die uiters seldsame Indiese leeu. Die grootste oerwoud bewoners is Indiese-olifante, wat effens kleiner is as hul neefs in Afrika. Tiers, 'n klein soort renoster, Indiese-tapirs en oerang-oetangs se getalle is vinnig besig om af te neem. Dieselfde gebeur met die veelkleurige fisante van Suidoos-Asië.

Riviere en mere[wysig | wysig bron]

Vis, op baie plekke die Asiate se enigste eiwitvoedsel, kom in groot getalle in al die riviere voor, veral in die koue riviere van Siberië. Rivierdolfyne kom in die groter riviere voor. In die tropiese en subtropiese gebiede tref 'n mens 'n paar soorte krokodille, waterskilpaaie en waterslange aan. Die Baikalmeer in Siberië is die habitat van die wêreld se enigste varswaterrob.

Lande[wysig | wysig bron]

Naam van streek en gebied, met vlag Oppervlak
(km²)
Bevolking[4] Bevolkingsdigtheid
(per km²)
Hoofstad
Sentraal-Asië
Vlag van Kasakstan Kasakstan 2 724 927 16 536 000 6 Astana
Vlag van Kirgisië Kirgisië 199 951 5 587 443 28 Bisjkek
Vlag van Oesbekistan Oesbekistan 447 400 28 128 600 63 Tasjkent
Vlag van Tadjikistan Tadjikistan 143 100 7 627 200 53 Doesjanbe
Vlag van Turkmenistan Turkmenistan 488 100 4 997 503 10 Asjchabat
Oos-Asië
Vlag van Hongkong Hongkong (Sjina) 1 104 7 122 508 6 452
Vlag van Japan Japan 377 947 127 920 000 339 Tokio
Vlag van Noord-Korea Noord-Korea 120 540 23 479 095 184 Pjongjang
Vlag van Suid-Korea Suid-Korea 98 480 49 232 844 491 Seoel
Vlag van Macau Macau (Sjina) 25 460 823 18 473
Vlag van Mongolië Mongolië 1 565 000 2 996 082 2 Ulaanbaatar
Vlag van Republiek van Sjina Republiek van Sjina 35 980 22 920 946 627 Taipei
Vlag van Volksrepubliek van Sjina Sjina 9 640 821 1 322 044 605 134 Beijing
Noord-Asië
Vlag van Rusland Rusland 13 119 600 37 630 081 3 Moskou
Suidoos-Asië
Vlag van Broenei Broenei 5 770 381 371 66 Bandar Seri Begawan
Vlag van Filippyne Filippyne 300 000 92 681 453 309 Manila
Vlag van Indonesië Indonesië 1 919 440 230 512 000 120 Djakarta
Vlag van Kambodja Kambodja[5] 181 035 13 388 910 74 Phnom Penh
Vlag van Laos Laos 236 800 6 677 534 28 Vientiane
Vlag van Maleisië Maleisië 329 847 27 780 000 84 Kuala Lumpur
Vlag van Mianmar Mianmar 676 578 47 758 224 70 Naypyidaw
Vlag van Oos-Timor Oos-Timor 15 007 1 108 777 74 Dili
Vlag van Singapoer Singapoer 704 4 608 167 6 546 Singapoer
Vlag van Thailand Thailand 514 000 65 493 298 127 Bangkok
Vlag van Viëtnam Viëtnam 331 690 86 116 559 260 Hanoi
Suid-Asië
Vlag van Afghanistan Afghanistan 647 500 32 738 775 43 Kaboel
Vlag van Bangladesj Bangladesj 147 570 153 546 901 1041 Dhaka
Vlag van Bhoetan Bhoetan 38 394 682 321 18 Thimphu
Vlag van Indië Indië 3 287 263 1 147 995 226 349 Nieu-Delhi
Vlag van Iran Iran 1 648 195 70 472 846 43 Teheran
Flag of the Maldives Maledive 300 379 174 1 263 Malé
Vlag van Nepal Nepal 147 181 29 519 114 201 Katmandoe
Vlag van Pakistan Pakistan 803 940 167 762 049 209 Islamabad
Vlag van Sri Lanka Sri Lanka 65 610 21 128 773 322 Sri Jayawardenepura
Wes-Asië
Vlag van Armenië Armenië 29 800 3 299 000 281 Jerewan
Vlag van Azerbeidjan Azerbeidjan 86 660 8 845 127 102 736 Bakoe
Vlag van Bahrein Bahrein 665 718 306 987 Manama
Vlag van Georgië Georgië 69 700 4 636 400 65 Tbilisi
Vlag van Irak Irak 437 072 28 221 181 55 Bagdad
Vlag van Israel Israel 20 770 7 112 359 290 Jerusalem (omstrede)
Vlag van Jemen Jemen 527 970 23 013 376 35 Sanaa
Vlag van Jordanië Jordanië 92 300 6 198 677 58 Amman
Vlag van Katar Katar 11 437 928 635 69 Doha
Vlag van Koeweit Koeweit 17 820 2 596 561 119 Koeweit-stad
Vlag van Libanon Libanon 10 452 3 971 941 354 Beiroet
Vlag van Oman Oman 212 460 3 311 640 13 Maskat
Palestinian flag Palestynse Owerheid 6 257 4 277 000 684 Ramallah
Vlag van Saoedi-Arabië Saoedi-Arabië 1 960 582 23 513 330 12 Riaad
Flag of Cyprus Siprus 9 250 792 604 84 Nicosia
Vlag van Sirië Sirië 185 180 19 747 586 93 Damaskus
Vlag van Turkye Turkye 783 562 78 741 053 102 Ankara
Vlag van Verenigde Arabiese Emirate Verenigde Arabiese Emirate 82 880 4 621 399 30 Aboe Dhabi
Asië Totaal 43 810 582 4 162 966 086 89

Sien ook[wysig | wysig bron]

Bronnelys[wysig | wysig bron]

Wêreldspektrum, Volume 2, Bladsy 80-, ISBN 0 908409 41 9

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) (2006) National Geographic Family Reference Atlas of the World. Washington, D.C.: National Geographic Society (U.S.). p. 264. 
  2. (en) "Continents of the World". The List. Worldatlas.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Julie 2011. Verkry op 25 Julie 2011. 
  3. (en) "Standard Country or Area Codes for Statistical Use". Millenniumindicators.un.org. Verkry op 25 Augustus 2012. 
  4. (en) USCensusBureau:Countries and Areas Ranked by Population: 2009[dooie skakel]
  5. (en) "General Population Census of Cambodia 2008 - Provisional population totals, National Institute of Statistics, Ministry of Planning, released 3rd September 2008" (PDF). Verkry op 1 Junie 2010. 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]


Kontinente van die wêreld

Afro-Eurasia (orthographic projection).svg
Afrika-Eurasië
Americas (orthographic projection).svg
Amerikas
Eurasia (orthographic projection).svg
Eurasië
Oceania (orthographic projection).svg
Oseanië

Africa (orthographic projection).svg
Afrika
Antarctica (orthographic projection).svg
Antarktika
Asia (orthographic projection).svg
Asië
Australia-New Guinea (orthographic projection).svg
Australië
Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg
Europa
Location North America.svg
Noord-Amerika
South America (orthographic projection).svg
Suid-Amerika

Geologiese superkontinente : Gondwana · Laurasië · Pangaea · Rodinia

Gebiede van die Wêreld
Afrika: Sentraal-Afrika | Oos-Afrika | Groot Mere | Guinee | Horing van Afrika | Noord-Afrika | Magreb | Noordwes-Afrika | Sahara | Sahel | Suider-Afrika | Afrika suid van die Sahara | Soedan | Wes-Afrika
Amerikas: Andes-state | Karibiese Eilande | Sentraal-Amerika | Groot Mere | Groot  Vlaktes | Guianas | Latyns-Amerika | Noord-Amerika | Patagonië | Suid-Amerika | Suidelike Keël
Eurasië: Anatolië | Arabië | Asië | Balkan | Baltiese lande | Benelux | Britse Eilande | Indiese subkontinent | Kaukasus | Sentraal-Asië | Sentraal-Europa | Oos-Asië | Oos-Europa | Europa | Verre-Ooste] | Levant | Mediterreense gebied | Midde-Ooste | Noord-Asië | Noord-Europa | Na-Sowjetse lande | Skandinawië | Suidoos-Asië | Suid-Europa | Wes-Asië | Wes-Europa
Oseanië: Australasië | Melanesië | Mikronesië | Polinesië | Stille Oseaanrand
Poolgebiede: Noordpoolgebied | Antarktika


 
Lande en gebiede in Asië

Lande: Afghanistan | Armenië2 | Azerbeidjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhoetan | Broenei | Egipte | Filippyne | Georgië1 | Indië | Indonesië | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanië | Kambodja | Kasakstan1 | Katar | Kirgisië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mianmar | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Oman | Oos-Timor | Pakistan | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapoer | Siprus2 | Sirië | Volksrepubliek China | Sri Lanka | Suid-Korea | Tadjikistan | Thailand | Turkmenistan | Turkye1 | Verenigde Arabiese Emirate | Viëtnam

Omstrede gebiede: Abchasië - Nagorno-Karabach - Noord-Siprus - Palestina - Republiek China (Taiwan) - Suid-Ossetië

Afhanklike gebiede: Australië: Kerseiland - Kokoseilande | Verenigde Koninkryk: Akrotiri en Dhekelië2 - Britse Indiese Oseaangebied | Volksrepubliek China: Hongkong - Macau

1. Land deels in Europa. 2. Geografies in Asië, maar gereeld beskou as deel van Europa a.g.v. kulturele en historiese oorwegings.

Lande van: Afrika - Europa - Noord-Amerika - Oseanië - Suid-Amerika
Karibiese gebied - Midde-Ooste - Sentraal-Amerika