Balthasar Bekker

Balthasar Bekker van J. Hilarides (1691)

Balthasar Bekker (Metslawier, 20 Maart 1634 – Amsterdam, 11 Junie 1698) was 'n Nederlandse prediker en teoloog, 'n teenstander van bygeloof, en een van die voorlopers van die Verligting. Sy grootste prestasie was om gedeeltes in die Bybel uit te lig, dit aan te pas by heersende en antieke idees, en sy stryd teen heksejagte.

Biografie

Balthasar Bekker was die seun van die predikant Henricus Bekker, wat van Bielefeld, Duitsland, afkomstig was. Hy het in Groningen gestudeer by die bekende professor in Oosterse tale Jacob Alting en aan die Universiteit van Franeker.

Vanaf 1679 het hy in Amsterdam gewerk, nadat hy uit Friesland verdryf is. In 1683 het hy na Engeland en Frankryk gereis. Binne twee maande het Bekker Londen, Cambridge, Oxford, Parys en Leuven besoek, met 'n groot belangstelling in die kuns van vestingwerk.

Bekker was 'n volgeling van René Descartes en het aan alles begin te twyfel. Hy het nie in die transmigrasie van siele gelo nie en het nie met Thomas Aquinas saamgestem nie, wat ook geloof in ander geeste, benewens God, as redelik beskou het. Aristoteles was ook nie sy voorkeurfilosoof nie. 'n Heftige kontroversie het in 1670 ontstaan na aanleiding van sy boek, De Vaste Spijse der Volmaakten, waarin "... selfs die nasionale regering dit nodig geag het om in te meng." In 1672 het die Sinode hom van Socinianisme vrygespreek.

De betoverde weereld

Standbeeld van Bekker in Metslawier

In 1691 het Bekker 'n topverkoper geskryf, De Betoverde Weereld. Daarin het hy die bul Summis desiderantes affectibus, wat in 1484 deur Pous Innocentius VIII uitgereik is, en die bestaan van hekse, spoke en duiwels heftig teëgestaan. Hy het teen die idee van duiwelse besetenheid – afkomstig van Plato en Hippokrates – 'n revolusionêre idee van daardie tyd, geprotesteer. Hy het ook die bestaan van die duiwel self bevraagteken. Vir Bekker was towery 'n onuitputlike bron van humor en satire. Die publikasie van die boek het aansienlike opskudding in die Nederlandse Republiek veroorsaak. Binne twee maande is 4 000 eksemplare verkoop. Tweehonderd boeke en pamflette het verskyn, waarvan slegs drie in Latyn was, wat daarop dui dat dit 'n wye gehoor gelok het. 'n Duitse vertaling het in 1693 verskyn, 'n Franse een in 1694 en 'n Engelse een in 1695.

Bekker se sienings het hom in konflik met kerkowerhede gebring. Hy is verhoed om te preek. In 1692 is Bekker van die nagmaal uitgesluit en as predikant ontslaan.

Balthasar is in Amsterdam oorlede, maar is begrawe in die familiegraf van sy tweede vrou Froukje in die dorpskerk van Jelsum.

'n Maand na sy dood is hy as 'n lid van die Royal Society toegelaat, nadat hy op 18 Mei genomineer is.

In 2002 is 'n standbeeld van hom in die sentrum van Metslawier geplaas.

Publikasies oor Bekker

• (de) Nooijen, Annemarie, (2009) "Unserm grossen Bekker ein Denkmal?" Balthasar Bekkers 'Betoverde Weereld' in den deutschen Landen zwischen Orthodoxie und Aufklärung
• (nl) Beschrijving van de reis door de Verenigde Nederlanden, Engeland en Frankrijk in het jaar 1683. Bekker, Balthasar / Fryske Akademy / 1998
• (nl) Brief aan sijn excellentie, de heer graaf van Portland, &c. &c. Rakende de persoon en het gevoelen van dr. B. Bekker, en 't geen tegen hem, by eenige van sijn partyen, word verwagt, en uytgestrooyd, ten opsigte van sijn koninglijke majesteyt van Groot Britanjen. Waar in ook, neffens de absoluyte onmogelijkheyd, van dat de geesten, sonder eerst door den Schepper met lichamen te zyn gepaard, souden kunnen werken op malkanderen, of ook op lichamen, te gelijk word bewesen, hoe dat Adam en Eva, op en in gevolge van de begeerte ... hebben kunnen vallen en sondigen ... Walten, Ericus / Gedrukt voor den auteur. En te bekomen, in 's Gravenhage, by Meyndert Uytwerf ... / 1692
• (nl) Evenhuis, R.B., (1971) Ook dat was Amsterdam, deel III. De kerk der hervorming in de tweede helft van de zeventiende eeuw: nabloei en inzinking, p. 258-305.
• (nl) Jonathan I. Israel, De Republiek, 1477-1806, druk 2001, 1368 blz., uitgeverij Van Wijnen - Franeker, ISBN 9051942214, p. 1022-1032
• (nl) Sluis, Jacob van, (1994) Bekkeriana: Balthasar Bekker biografisch en bibliografisch – met uitvoerige bibliografie oor Bekker tot 1994.
• (nl) Waardt, Hans de, (1991) Toverij en samenleving: Holland 1500-1800.
• (nl) Balthasar Bekker (1634-1698), Themanummer van it Beaken, Tydskrift fan de Fryske Akademy, 1996, bladsye 96-160.
• (nl) De strijd met den duivel. De heksenprocessen in het licht der massapsychologie, Baschwitz, K., Amsterdam, 1948.