Broenei
| |||||
| Nasionale leuse: الدائمون المحسنون بالهدى Sentiasa membuat kebajikan dengan petunjuk Allah (Maleis vir: "Altyd in diens met God se leiding") | |||||
| Volkslied: Allah Peliharakan Sultan (Maleis vir: "God seën die Sultan") | |||||
| Hoofstad | Bandar Seri Begawan | ||||
| Grootste stad | Bandar Seri Begawan | ||||
| Amptelike tale | Engels en Maleis | ||||
| Regering | Unitêre Islamitiese absolute monargie Hassanal Bolkiah Al-Muhtadee Billah | ||||
| Onafhanklikheid | 1368 1888 1 Januarie 1984 | ||||
| Oppervlakte - Totaal - Water (%) |
5 765 km2 (172ste) 2 226 myl2 8,6 | ||||
| Bevolking - 2013-skatting - Digtheid |
415 717[1] (175ste) 67,3 / km2 (134ste) 174,4 / myl2 | ||||
| BBP (KKP) - Totaal - Per capita |
2012-skatting | ||||
| BBP (nominaal) - Totaal - Per capita |
2012-skatting | ||||
| MOI (2013) | ▬ 0,852[3] (30ste) – baie hoog | ||||
| Geldeenheid | Dollar (BND)
| ||||
| Tydsone - Somertyd |
BDT (UTC+8) nie toegepas nie (UTC+8) | ||||
| Internet-TLD | .bn[4] | ||||
| Skakelkode | +673a | ||||
| a. +080 vanaf Oos-Maleisië. | |||||
Broenei is 'n soewereine staat ('n Sultanaat) geleë aan die noordkus van Borneo-eiland in Suidoos-Asië. Dit is ’n ryk olieproduserende land en 'n lidland van die Statebond. Die heerser, Hassanal Bolkiah, die Sultan van Broenei, is een van die rykste mense ter wêreld.[5]
Inhoud
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
In die glorietyd van die Broeneise Ryk, het Sultan Bolkiah (regeer 1485–1528) na bewering beheer gehad oor die noordelike streke van Borneo, insluitende hedendaagse Sarawak en Sabah, sowel as die Sulu eilandsee langs die noordoostelike punt van Borneo, Seludong (hedendaagse Manila), en die eilande langs die noordwestelike punt van Borneo. Die maritieme staat is in 1521 deur Spanje se Magellan Expedition besoek en Broenei het in 1578 die Castille Oorlog teen Spanje geveg.
Tydens die 19de eeu het die Broeneise Ryk begin kwyn. Die Sultan het Sarawak aan James Brooke gegee as beloning vir sy hulp om 'n rebellie te onderdruk, en hom ook as 'n Rajah benoem. Sabah is afgestaan aan die Britse Noord-Borneo Geoktrooieerde Maatskappy. In 1888 het Broenei 'n Britse protektoraat geword en aan 'n Britse inwoner as koloniale bestuurder opgedra in 1906. Na die Japannese besetting tydens die Tweede Wêreldoorlog, is 'n nuwe grondwet geskryf in 1959. In 1962 is 'n klein gewapende rebellie teen die monargie vinnig beëindig met die hulp van die Britte.[6]
Geografie[wysig | wysig bron]
Die land bestaan uit 'n laagliggende kusvlakte wat tot berge in die ooste styg. Afgesien van sy kuslyn met die Suid-Chinese See, word dit op land heeltemal omring deur die provinsie van Sarawak, Maleisië; en dit word deur die Sarawakdistrik Limbang in twee dele verdeel. Dit is die enigste soewereine staat wat geheel en al op die eiland Borneo is; die res van die eiland se grondgebied is verdeel tussen die lande Maleisië en Indonesië.
Bevolking[wysig | wysig bron]
Broenei se bevolking het 408 786 getel in Julie 2012,[7] waarvan ongeveer 150 000 in die hoofstad Bandar Seri Begawan gewoon het.
Etniese verdeling (2004)[wysig | wysig bron]
- 66,3% Maleis
- 11,2% Sjinees
- 3,4% Inheems
- 19,1% ander
Tale[wysig | wysig bron]
Engels en Maleis (amptelik) plus ongeveer 10 ander tale.
Ekonomie[wysig | wysig bron]
Broenei het weer sy onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk verkry op 1 Januarie 1984. Ekonomiese groei gedurende die 1990's en 2000's (gemiddeld 56% in 1999–2008) het Broenei omskep in 'n nuwe geïndustrialiseerde land. Dit het sy rykdom ontwikkel uit uitgebreide olie- en natuurlike gasvelde. Broenei het die tweede hoogste menslike ontwikkelingsindeks onder die Suidoos-Asiënasies na Singapoer, en is as 'n ontwikkelde land geklassifiseer.[8] Volgens die Internasionale Monetêre Fonds (IMF), is Broenei vyfde in die wêreld volgens bruto binnelandse produk per capita op koopkragpariteit. Die IMF beraam in 2011 dat Broenei een van twee lande (die ander een is Libië) is met 'n openbare skuld van 0% teen die nasionale bruto binnelandse produk. "Forbes" reken ook Broenei as die vyfde rykste nasie uit 182, wat gebaseer is op sy petroleum- en natuurlike gasvelde.[9]
Verwysings[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Broenei.
- ↑ (en) “The World Factbook”. Central Intelligence Agency. URL besoek op 9 Augustus 2014.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 (en) “Broenei”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 9 Augustus 2014.
- ↑ (en) “2014 Human Development Report Summary”. pp. 21-25 United Nations Development Programme: 2014. URL besoek op 9 Augustus 2014.
- ↑ (en) Brunei Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah Handbook. IBP USA. 2011. p. 10. ISBN 978-1-4330-0444-5. Besoek op 9 Augustus 2014.
- ↑ HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
- ↑ (en) Pocock, Tom (1973). Fighting General – The Public &Private Campaigns of General Sir Walter Walker (First uitg.). London: Collins. ISBN 0-00-211295-7.
- ↑ (en) U.S. Department of State
- ↑ (en) “Human Development Reports”. United Nations. URL besoek op 5 Oktober 2009.
- ↑ (en) “Forbes ranks Brunei fifth richest nation”. 25 Februarie 2012.