Cape Central Railways

Die Cape Central Railways (C.C.R.) was ‘n spoorwegmaatskappy wat die bou en bedryf van die spoorlyn tussen Worcester en Mosselbaai onderneem het.

C.C.R.

Die spoorlyn van die Cape Government Railways (C.G.R.) het teen die einde van die 19de eeu vanaf Kaapstad via Worcester en Kimberley na die Witwatersrand gelei. ‘n Privaat Engelse maatskappy, die C.C.R., het van die regering van die Kaapkolonie die reg verkry om Worcester met Roodewal (nou Ashton) te verbind. Die lyn het rofweg die loop van die Breederivier gevolg. Via verskeie spoorweghaltes (o.a. Mowers) en ‘n stasie by Robertson is in September 1887 Roodewal, wat as stasie vir Montagu moes dien, bereik. Lokomotiewe en waens is van die C.G.R. gehuur. Die onderhoudswerkplaas was aanvanklik op Ashton en is kort daarna na Robertson verplaas. Daar was slegs een trein wat twee maal per dag die hele afstand afgelê het. Mededinging met die transportryers se ossewaens was kwaai. Daarom wou die C.C.R. sy spoorlyn deur die Kogmanskloof na die Klein-Karoo verleng. Daarteen was daar egter verskeie besware. Die togryers was bang hulle verloor hul bestaansreg. Ander weer was bang dat die Kogmanskloofpas wat Thomas Bain deur die kloof gebou het, verlore sou gaan. Ander weer het versoek dat die spoorwegmaatskappy ook verantwoordelik moet wees vir die instandhouding van die pad. Boonop was die kerk gekant teen ‘n verlenging van die spoorlyn. Weens die gesloer raak die C.C.R. in 1889 insolvent en is die lyn tot spyt van die boere en ander sakelui in die Klein-Karoo nooit gebou nie.

N.C.C.R.

In 1892 herleef die maatskappy as die New Cape Central Railways. Die lyn na Swellendam is op 12 April 1899 geopen. Dadelike verdere uitbreiding is gestrem deur die uitbraak van die Tweede Vryheidsoorlog wat tot gevolg gehad het dat arbeid skaars was en steenkool duur. Daarby het die C.G.R. se beplande uitbreiding van sy spoorwegnet oor die Hottentots-Hollandberge na Botrivier, Bredasdorp en Protem moontlike verdere mededinging in die toekoms geskep. Nogtans het die N.C.C.R. voortgegaan en het die spoorlyn Heidelberg in 1902 en Riversdal in 1903 bereik. Daarna is die gesamentlike brug vir die trein en die pad oor die Gouritsrivier gebou en is die lyn tot Voorbaai op 25 Julie 1907 in gebruik gestel. Die spoorlyn tussen Mosselbaai en George is deur die C.G.R. gebou en in September 1907 geopen, maar die C.G.R. het dit aan die N.C.C.R. afgestaan om te bedryf. Op 1 Augustus 1925 het hierdie hele netwerk van Worcester tot George opgegaan in die nuutgevormde staatsmaatskappy SAS &H (later Transnet). Op daardie tydstip was die spoorlyn van Worcester tot Mosselbaai met sy lengte van 330 km die grootste privaat spoorlyn in Suider-Afrika.

Betrokke persone

• Job Ashton, eerste stasiemeester, bestuurder van die Spoorweghotel, direkteur van die N.C.C.R.
• Ernest Cadby, hoofbestuurder van die N.C.C.R.
• Frederick Dawson, in Januarie 1902 die algemene bestuurder en later direkteur van die N.C.C.R.
• George Craig Saunders Pauling (*St. Ives, Huntingdonshire, Engeland, 6 September 1854 - †Effingham, Engeland, 10 Februarie 1919), spoorwegingenieur

Bronnelys

• Burman, Jose: Early railways at the Cape. Kaapstad: Human & Rousseau, 1984.